Текст книги "Саха таабырыннара / Якутские загадки"

Эт-сиин
Тело человека

1. Аан дойду ортотугар хатыҥ тоһоҕо анньыллан турар үһү.

Посреди вселенной березовый кол вбит (есть).

2. Маҥан хонууга чааскы сытар.

На белом поле чашка лежит.

3. Тииҥ икки кулгааҕа чоройо хаппыт үһү.

Говорят, беличьи ушки торчком высохли.

4. Хаһаа иһигэр хаҥыл убаһа мөхсөр үһү.

В конюшне дикий жеребенок бьется.

5. Луук мас анна тоҥмот үһү.

Низ дубового дерева не мерзнет.

6. Бэс ойуур анараа өттүгэр дьүөлэкээн сыһыыта баар үһү.

Позади соснового бора есть заячья поляна.

7. Биэс ини-бии саастарын тухары түннүк мууһун сүгэллэр үһү.

Пятеро братьев всю жизнь оконный лед на себе тащат.

8. Уон киһи (саллаат) түннүк мууһун сүгэн иһэр үһү.

Десять человек (солдат) оконный лед на себе несут.

9. Муус түннүгү сүкпүт оҕолор ханна баҕарар сырсаллар.

Ледяные окна на спине носят ребята и привольно разбегаются.

10. Кырдьаҕас эмээхсин кэннинэн истээх үһү.

Есть, говорят, старушка, у которой живот сзади.

11. Куҥ эт иһигэр халаачык баар үһү.

В куске мяса есть, говорят, калачик.

Сирэй
Лицо

1. Сыһыытыгар ото суох, күөлүгэр балыга суох баар үһү.

Есть поляна без травы, озеро без рыбы.

2. Икки чыычаах көтөөрү өндөҥнөһөллөр да, хайалара да көппөт үһү.

Две птички крыльями машут, да взлететь не могут.

3. Бу дойду ыта үрүгэнэ суох, ол дойду ото сүһүөҕэ суох үһү.

Говорят, собаки той стороны не лают, трава в той стороне не стелится.

4. Кыһыннары үүнэр мастаах тумул баар үһү.

Говорят, есть мыс, где и зимой растут деревья.

5. Сүүс киһи сүбэтэ биир үһү.

Говорят, у ста людей одни помыслы.

6. Хайаҕа маҥан биэ сылдьар.

По горе белая кобыла ходит.

7. Сырдыктан сырдык тугуй?

Что светлее всего?

8. Ини-бии бииргэ төрөөн баран бэйэ-бэйэлэрин көрсүбэттэр үһү.

Два брата, родившиеся вместе, друг друга не видят.

9. Икки эһэ бэйэ-бэйэлэрин көрсүһэн тураллар үһү.

Два медведя стоят и глядят друг на друга.

10. Икки киһи көлүйэ икки өттүттэн ураҕастыы тураллар.

Два человека с двух сторон озера бьют шестами по воде.

11. Уон оҕо биир көлүйэни ураҕастыыр үһү.

Десять ребят бьют шестами по одному озеру.

12. Хайаҕаһа бэрт кыараҕас, ол иһиттэн бэрт бэһиэлэй тахсар баар.

Из маленького отверстия высунулось нечто подвижное.

13. Муос иилээх сири ыаҕаска куталлар, угаллар да, кини хаһан да туолбат.

В кожаный туесок с костяным ободком кладут и льют: но оно все не наполняется.

14. Икки хайа икки ардыгар саһыл мөхсөр үһү.

Меж двух гор бьется, говорят, лисица.

15. Булгунньах иһигэр бургунастар кыстаан сыталлар үһү.

Внутри сопки лежат, говорят, трехгодовалые коровки.

16. Муос иилээх таас ыаҕайа баар үһү.

Говорят, есть каменный туесок с костяным ободком.

17. Чараҥ иһиттэн кугас ынах быгыалыыр.

Из березовой рощи выглядывает рыжая корова.

18. Отут дьирибинэй балык сыттыга биир үһү.

Говорят, у тридцати рябеньких рыбок одна подушка.

19. Икки күөл икки ардыгар сыгынах охтон сытар, сыгынах иһиттэн бөрө оҕолоро быгыалаһаллар.

Между двух озер дерево лежит, а из него волчата выглядывают.

20. Көҥдөй дүлүҥтэн күөрт ыттар сүүрэллэр үһү.

Из полого бревна серые собаки выбегают.

Дьахтар, ийэ, оҕо
Женщина, мать, ребенок

1. Икки муус булгунньах тэҥҥэ үүнэр үһү.

Говорят, два ледяных холма одновременно вырастают.

2. Бэрт күндү – ыраахтааҕы аһаабыт аһын – остуолга уурбаттар үһү.

Есть, говорят, такое ценное лакомство, что даже цари едят-пьют, а на стол не подают.

3. Быһаҕынан быспакка эрэ аһыыр ас баар үһү.

Есть, говорят, такое кушанье, что едят, а ножом не режут.

4. Ииччик-бааччык иһигэр куҥ эт сытар үһү.

В плетеном мешке кусок мяса лежит.

5. Дьиэ иһигэр дьиэлээх ыраахтааҕы баар үһү.

Внутри дома – дом, а в том доме – царь.

6. Сорох дьон астарын остуолга уурбаттар.

Есть люди, которые свою пищу на стол не кладут.

Майгы, дьаллык, өлүү
Дурная привычка, смерть

1. Тибиликитэ тибилийбит, дьиэликитэ дьиэлийэн кэбиспит үһү.

Говорят, суетливое засуетилось, проказливое напроказничало.

2. Икки кыртас таас ыпсыһан бараннар биир буолан хаалбаттар.

Две горы, сошедшись, воедино не сливаются.

3. Аска аҕыс, үлэҕэ үс баар үһү.

Ест за восьмерых, а работает за троих.

4. Кус сүрэх, куобах быар баар үһү.

Говорят, есть некто, у кого утиное сердце да заячья душа.

5. Эҥини хастыыр эҥинэ чуоҕур баар үһү.

Говорят, есть разрисованный, что разных людей обдирает.

6. Сэттэ куораты иччитэхтээбит Иэдэримэ удаҕан баар үһү.

Говорят, есть Иэдэримэ-удаганка, что семь городов опустошила.

7. Хаһан да мүччүрүйбэт иэс баар үһү.

Есть, говорят, долг, который нельзя не выплатить.

8. Аттаммат даҕаны, оҕустаммат даҕаны, кыната да суох, ханна да тиийэр.

Без коня и быка, без крыльев, но куда угодно дойдет.

9. Үтүө киһи биирдэ батары үктээбитэ супту сытар үһү.

Говорят, где добрый молодец раз наступит – след навеки остается.

Баай, харчы
Богатство, деньги

1. Бычыр-бычыр сыа таас баар үһү.

Лоснящийся жиром камушек есть, говорят.

2. Сытан эрэ күүстээх баар үһү.

Некто хоть и лежит, а силен.

3. Бөрө буолбатах эрээри – улуйар, күтэр буолбатах эрээри – хаһар, ыт буолбатах эрээри – үрэр.

Не волк – а воет, не водяная крыса – а копает, не собака – а лает.

4. Туруйалар тобук уутунан аһыыллар үһү, хахханнар харах уутунан аһыыллар үһү.

Есть журавли, что питаются суставным соком, есть совы, что питаются слезами.

5. Биир хатыҥы сылга иккитэ хастыыллар үһү.

Говорят, с одной березы два раза в год снимают бересту.

Үлэ, туттар сэп-сэбиргэл
Работа, орудия труда

Үлэ, туттар тэрил
Работа, орудия труда

1. Түөрт оҕо биир оҥкучахха ииктиир.

Четверо детей в одну яму ходят по мелкой нужде.

2. Үөһэ килбэс, аллара налыс гынар баар үһү.

Наверху – сверкает, внизу – ниц падает.

3. Торҕо сэрии нэлэйэр.

Зеленое войско пластом ложится.

4. Сарсыарда аайы хара суор хаһыытыыр үһү.

По утрам черный ворон каркает.

5. Быата суох тимир ыаҕас баар үһү.

Железный туесок без веревки есть, говорят.

6. Ымыйалаах кымыс быччас гына түспүт.

Кумыс в большой чаше (кубке) вдруг выпучился (вздулся).

7. Сыта уойар (кыыл) баар үһү.

Говорят, есть нечто, что лежа жиреет.

8. Тутум буолан баран, туохтааҕар даҕаны күүстээх баар үһү.

Есть, говорят, нечто величиной с кулак, но силы немереной.

9. Икки ини-бии дьиэ дьиэлэригэр киирсибэттэр үһү.

Два родных брата в одном доме не уживаются.

10. Тааҕылаах убаһа, күннэтэ тура-тура, үҥкүрүйэр үһү.

Говорят, жеребенок со свалявшейся шерстью каждый день валяется.

11. Алта сэриилээх Анаадыр куорат баар үһү.

Есть, говорят, город Анадырь с шестью воинами.

12. Тойон киһи дьорос гына түспүт.

Вытянулся в струнку важный господин.

13. Биристээҥки үтүлүк иһигэр пэчиэкээн биһилэх баар үһү.

Есть, говорят, в перчатках перстень с печатью.

14. Дуга курдук токуркайбын, сайын ходуһаҕа дьаарбайабын, кыһын көхөҕө ыйанабын диир баар үһү.

Как дуга кривая, летом на покосе гуляю, зимой на вешалке вишу.

Булка-алка сыһыаннаах тэрил
Охотничья снасть

1. Оҕонньор уотунан, салгынынан аһылыктанар үһү.

Есть, говорят, старик, что огнем и воздухом кормится.

2. Соҕуруу дойду уола соҕотох харахтаах үһү.

Говорят, есть добрый молодец с юга, у которого один только глаз.

3. Кулуна бара турбут, ийэтэ иҥэрсийэ хаалбыт үһү.

Жеребенок убежал, а мать осталась с тихим ржанием.

4. Биир биэ сэттэ кулуннааҕыттан кистээтэҕин аайы биирдии кулуна баран иһэр үһү.

Говорят, у одной кобылы семь жеребят. Как кобыла заржет, жеребята по одному уходят.

5. Отоннооҕор оччугуй, оҕустааҕар күүстээх баар үһү.

Есть, говорят, нечто, что меньше ягодки, да сильнее быка.

6. Кырдьаҕас Кынньыйата боотур баар үһү.

Говорят, есть Кыныйата-витязь со старым обычаем.

7. Махчаахаан оҕонньор махчас гына түстэ.

Горбатый старик Махчаахаан присел.

8. Уоруйах дьиэ модьоҕотуттан иҥнэн умса түһэн баран кыайан турбат.

Вор, упавший, споткнувшись на пороге, встать не может.

9. Соҕуруу дойдуттан тускул түөкүн күрээн кэлбитин, токур оҕонньор тутан ылбыт.

Вора, что с юга сбежал, поймал горбатый старик.

10. Харыйа анныгар халыр баар үһү.

Говорят, под елью есть нечто стучащее.

11. Икки сыгынньах оҕо ытаһа-ытаһа сырсар үһү.

Два голых ребенка со свистом и гиканием гонятся на перегонки.

Балыкка сыһыаннаах
Рыболовная снасть

1. Эбэлэй эмээхсин, төһө да баай ыалга киирэн баайдарын бары сиэн таҕыстар, топпокко барар үһү.

Придя в гости к богатым людям старушка Ебелей, сколько бы ни съела их богатства, все равно уходит не насытившись.

2. Сири аннынан нэлэмэн уоруйах сылдьар үһү.

Под землей ворище ходит.

3. Болҕоной оҕонньор муос тиэрбэстээх үһү.

Говорят, есть дородный старик Болгоной с костяным кольцом.

4. Таас тиҥилэхтээх, туос уллуҥахтаах Суҥ Нуоҕай бухатыыр баар үһү.

Есть, говорят, Нуогай богатырь с каменными пятками, берестяными ступнями и волосяным туловищем.

5. Ураҕас төбөтүгэр ойуу-бичик баар үһү.

Говорят, нечто узорчатое переплетеное на конце шеста привязано.

6. Далай иһигэр даркы уоруйах баар үһү.

В воде лежит вор валежник.

7. Бүтэй да аһаҕас баар үһү.

Хоть и с прорехами, а выхода нет.

8. Сыгынньах оҕолор ураһаҕа киирэн баран, кыайан тахсыбаттар.

Голые дети вошли в урасу (чум), а выйти – не могут.

9. Көҕөччөр биэ күөл устун бардаҕына, киитэ кэннигэр хаалан иһэр.

Сивая кобыла по озеру плывет, а за ней след из кизяка тянется.

10. Көҕөччөр ат сүүрбүт да, суолун хаалларбатах.

Серая лошадь пробежала, да следов не оставила.

Уус тэрилэ
Кузнечный, столярный инструмент

1. Биһиктээх оҕо ымынахтаах үһү.

В люльке дитя покрытое коростой лежит.

2. Ымынахтаах оҕо сыгынньаҕын муннукка сытар.

Голое дитя покрытое сыпью в углу лежит.

3. Күөрт ыт кэтэҕинэн хотуолаан эрэр үһү.

Желтая собака затылком блюет.

4. Сыһыы кырыытыттан бороҥ куобах өттүктээн сиир үһү.

Серый заяц грызет край елани.

5. Мөҥүрүү-мөҥүрүү уокка киирэр оҕус баар үһү.

Есть, говорят, бычок, который мычит-ревет и в огонь идет.

6. Икки маҥан атыыр сулара биир үһү.

У двух белых жеребцов один недоуздок.

7. Маҥан сылгы төбөтүнэн тыынан сытар үһү.

Белый жеребец, лежа, пыхтит и сопит головой.

8. Икки сылгы икки хабарҕалаах да, биир муннунан тыынар үһү. Ол тугуй?

У двух лошадей два горла, а дышат одним носом.

9. Хара ынах хаптаһыны хайа салаабыт үһү.

Черная корова доску языком пополам слизала.

10. Удаҕан дьахтар төбөтүн оройунан көмүс туоһахтаны иҥэрэн кэбиспит үһү.

Удаганка надела на голову серебряный обруч, говорят.

11. Күн уонна ый уураһаллар үһү.

Говорят, солнце с луною целуются.

12. Хара суор кыһыл аты ытыран, арҕаа диэки барар үһү.

Говорят, черный ворон ухватил клювом красную лошадь да на запад улетел.

Иистэнньэҥ тэрилэ
Швейные принадлежности

1. Уон киһи бэргэһэтэ биир үһү.

Говорят, у десяти человек – одна шапка.

2. Кытай кыыһын хараҕын туох даҕаны кыайан аахпат үһү.

Говорят, невозможно сосчитать глаз китайской девушки.

3. Икки тутардаах, икки уһуктаах, ортотугар тоһоҕолоох баар үһү.

Два конца, два кольца, а посередине – гвоздь.

4. Бэйэтэ көтөх, буута суон баар.

Сам тощий, а бедра толстые.

5. Тимир ат солко кутуруктаах.

Лошадь железная, а хвост – шелковый.

6. Күөх оҕус тэһиинин соһо сылдьар.

Сивый бык волочит свой повод.

7. Бэйэтэ бөрсүөк, кутуруга арсыын.

Сам с вершок, а хвост аршином тянется.

Тиэргэн, дьиэ, тутуу
Двор, дом, хозяйственные постройки

Тиэргэн, тутуу
Двор, хозяйственные постройки

1. Аан дойду арҕастаах.

У земли есть холка.

2. Икки ини бии (саастарын тухары) биир көмүс куру былдьаһаллар үһү.

Два брата всю жизнь друг у друга золотой ремень отнимают.

3. Ат анала тугуй?

С рождения предназначен коню.

4. Тойон киһи турар үһү.

Стоит важный господин.

5. Бурул биэ буутуттан бараммыт.

Чалая кобыла с бедра похудела.

6. Биир тыһаҕас быччыҥын уон оҕо кыайан сиэбэт.

Десять ребят не могут съесть кусок мяса из бедра двухгодовалого теленка.

7. Аан дойду ортотугар маҥан дьаралык баар үһү.

Посреди вселенной стоит нечто белое.

8. Хонуу ортотугар маҥан хопто олорор.

Посреди поля сидит белая чайка.

9. Хороной кыыһа: «Соҕуруу диэки тиийиэм!» – диир.

Дочь хороная: «Дошла бы я до юга!» – говорит.

10. Хотуолуур, онтон аһыыр, хотуолуур, онтон аһыыр баар үһү.

Блюет и ест, блюет и ест.

11. Сэбэргэнэ үрдүгэр мөчөкө сыа баар үһү.

Говорят, на балке юрты кусок сала лежит.

12. Улуу кыыл бүөрүнэн хайаҕастаах (баастаах) үһү.

Говорят, у великого зверя отверстия в боку прорублены.

13. Иннинэн-кэннинэн тэбиэлэнэр эмньик кулун баар үһү.

Резвый жеребенок взад-вперед брыкается.

14. Ойоҕоһо көтүрүллүбүт күрүҥ оҕус турар.

У рыжего быка рваный бок.

15. Күрэҥ биэ иһигэр ала кулун баар.

В брюхе бурой кобылы пегий жеребенок лежит.

16. Отут уобуруччулаах тимир күкүрдээн баар үһү.

Говорят, есть с тридцатью кольцами железное заслоняющее.

17. Дьиэ иһигэр муора уута будулуйар да, сир сиигирбэт.

Хоть в избе и клубится, вздымается морская вода, а пол не мокнет.

18. Муннуктарга бөрө саҥыйахтар ыйанан тураллар. Ити тугуй?

По углам висят волчьи доха. Что это?

19. Дьөлөрүтүллүбүт ыаҕайа ыйаммыт, онтон туора дьон куттанар.

Туесок с выдолбленным с боку отверстием висит, а посторонние его сторонятся.

20. Ийэтэ турар, кыыһа кэлэн кини хараҕын тиэрэ эргиппит, онуоха ийэтэ айаҕын аппыт.

Хозяйка стоит, холопка подходит и зенки ее поворачивает, тогда хозяйка рот открывает.

21. Аҥаара хараҥа алаас, аҥаара сырдык алаас баар үһү.

На одной половине – темная елань, а другой – светлая.

22. Түҥ-таҥ саллааттаах айҕаарыма куорат баар үһү.

Есть, говорят, просторный город с солдатами, которые без всякого строя стоят.

23. Дьиэҕэ умсар, таһырдьа тэбэнэр баар үһү.

В помещении ныряет, а снаружи – отряхивается.

24. Тиэргэҥҥэ эҕэрдэлиир, аара ыллыыр, дьиэ иһигэр күндүлүүр баар үһү.

Есть, говорят, три брата, первый во дворе – приветствует, второй – по пути песней сопровождает, третий – в доме угощает.

25. Ытык атыыр ааҥнаабыт суола сүппэт үһү.

Говорят, там, где матерый жеребец валялся да по земле катался, след навсегда остается.

Дьиэҕэ сыһыаннаах тэрил, мал-сал
Мебель, домашняя утварь

1. Түөрт оҕо биир бэргэһэлээх үһү.

У четверых детей одна шапка.

2. Таҥара диэки ытыһын тоһуйбутун кубулуппат баар үһү.

Подставивши ладонь к образу, положения своего не меняет.

3. Сэттэ харахтаах маҥан таба баар үһү.

Говорят, есть белый олень с семью глазами.

4. Үрүҥ ырбаахылаах оҕолор сыыр үрдүгэр тураллар үһү.

Говорят, детишки с белыми рубашками на горке стоят.

5. Эмээхсин сарсыарда аайы дьиэҕэ эккириир.

Старуха каждое утро по избе скачет.

6. Көхсө суох да атахтаах.

Хоть и без спины, а с ногами.

7. Баай киһи балаҕанын үрдэ аһаҕас үһү.

Говорят, балаган богатого человека без крыши стоит.

Оһох, уот, буруо
Печь, огонь, дым

1. Супту аһыыр да, хаһан даҕаны тот буолбат.

Сколько бы ни ел, все никак не насытится.

2. Муҥнаах оҕо мутук курдаах үһү.

Говорят, есть горемычное дитя, что сучком подпоясано.

3. Биир киһини ускуруой аһаталлар – топпот үһү.

Его все время кормят-кормят, а он все никак не наедается.

4. Ийэлэрин толору аһаттахха – кыргыттара балаҕан үрдүгэр тахсаллар, уолаттара халлааҥҥа көтөллөр.

Когда мать досыта накормят, дочери на крышу юрты поднимаются, а сыновья на небо взмывают.

5. Биэстээх оҕо биэрэс тэбэн эрэр үһү.

Пятилетний ребенок туда-сюда ходит.

6. Сүрдүк иинтэн кыһыл көмүс чыычаахтар көтөн тахсаннар салгыҥҥа сүтэллэр үһү.

Из глубокого колодца золотые пташки выпорхают и в воздухе испаряются.

7. Иэй-куой иппэй-туппай баар үһү.

Говорят, есть егоза, что все плачет и ревет.

8. Долохоно бөҕө дьоһун ыалга турбутунан сылдьар үһү.

Говорят, Боярышник-боец у уважаемой семьи стоя ходит.

9. Кылаҕаччыхаан тойон баар үһү.

Говорят, искрящийся-светящийся господин есть.

10. Уола – кылгас, кыыһа – уһун.

Молодец – низкорослый, а девица – высокая.

11. Көҥдөй тииттэн сыгынньах оҕолор тахсаллар үһү.

Говорят, из пустого пня голые дети выбегают.

Ас-үөл, иһит-хомуос
Еда, посуда

Ас-үөл
Еда

1. Сүүс киһи биир санаалаах үһү.

У ста человек одна дума.

2. Кэнэн үрэҕэ кэтэҕинэн сүүрүгүрэр үһү.

Говорят, река Простака с тыла струится.

3. Чопчу иһигэр убаҕас баар үһү.

В сосульке жидкое плещется.

4. Хараҥа сыырдаах, дьэҥкир далай уулаах, уҥуоҕа суох балыктаах баар үһү.

Есть, говорят, пруд с прозрачной глубокой водой, темными берегами и рыбой без костей.

5. Быһабын-быһабын да, хаан тахсыбат диир баар үһү.

Режу-режу, а крови нет.

6. Уу да буолбатар убаҕас, хаар да буолбатар маҥан, уокка уурдахха суорҕаннанар, сөрүүҥҥэ уурдахха бүрүөлэнэр.

Жидкое – да не вода, белое – да не снег, если на огонь поставить – одеялом покрывается, а в прохладу – пеленой затягивается.

7. Биир көһүйэҕэ быһаҕаһа уулларыллыбыт арыы, быһаҕаһа сиикэй арыы баар, буһардахха да холбоспоттор.

В одном горшке – наполовину топленое, наполовину сливочное масла. Если и сварить, они все равно не смешиваются.

8. Кытаанах да таас буолбатах, маҥан да хаар буолбатах баар үһү.

Твердый – да не камень, белый – да не снег.

9. Ууга төрөөн баран, ууттан куттанар баар үһү.

Родился в воде, а воды боится. Что это?

10. Икки киис-кыыл икки ардыгар бур-бур буруолуур баар үһү.

Меж двух соболей есть, говорят, нечто дымящееся.

11. Тоҕус уон да киһини сиэтэр да, топпот бааһынай баар үһү.

Говорят, есть крестьянин, который девяносто человек съест, да все равно сыт не будет.

12. Сыанньыкы эмээхсин сыалдьатын суунар үһү.

Старуха Сэнники стирает, говорят, свои натазники.

Иһит-хомуос
Посуда

1. Күөл ортотугар уот баар.

Кругом вода, а посередине – огонь.

2. Соҕуруу дойдуттан кэлэр чөкчөҥөллөй кыыл бүөрүнэн тоҕус хайаҕастаах үһү.

Говорят, у прилетевшей с юга кулик-птицы девять отверстий в почках.

3. Биир оҕону элбэх киһи илиилэригэр кэриччи ылаллар, баһыттан уурууллар.

Одного ребенка по кругу берут на руки и в голову целуют.

4. Сир анныгар Сиксиркэ удаҕан удаҕамсыйар үһү.

Говорят, под землей удаганка Сиксиркэ камлает.

5. Күн аайы сыгынньах оҕо эмэһэтинэн уокка олорор.

Каждый день голый ребенок на огонь садится.

6. Балааҕыйа эмээхсин баһын аҥаара суох үһү.

Говорят, у старушки Пелагеи половина головы отсутствует.

Таҥас-сап, киэргэл
Одежда, украшение

1. Хайа үрдүгэр хаҥыл бөҕө мөхсөр үһү.

На горе бьется дикая лошадь.

2. Хара тыһаҕас баҕананы төгүрүйэ сүүрэр үһү.

Черная телка, хоть и не привязана к столбу, а вокруг него бегает.

3. Дьиэни биир хара оҕус төгүрүйэ сүүрэр үһү.

Черный бык избу кругом обходит.

4. Үтүө эр киһи үс сирэйдээх үһү.

Говорят, есть добрый молодец с тремя лицами.

5. Арҕаа халлаан муннугар аҕыс туспалаах нам кыыл баар үһү.

Говорят, в углу западного неба восьмислойный молчаливый зверь есть.

6. Үс үүттээх хара таас баар үһү.

Говорят, есть черный камень с тремя отверстиями.

7. Тэгил дойдуга тиэрбэс харах тэгилитэ тыган турар үһү.

В далекой стороне кольцо просвечивает, говорят.

8. Хара бөкүнүк таас үс сиринэн хайаҕастаах үһү.

Говорят, черный круглый камень с прорехами в трех местах есть.

9. Буур тайах муҥур уйаҕа кыстаабыт үһү.

Говорят, лось-самец в глубокой норе перезимовал.

10. Кэлтэскэ былтас киирэр үһү.

В дырявое выпуклое пролезает, говорят.

11. Сэттэ тулаайах оҕо күнүһүн бииргэ хоноллор, түүнүн арахсан хаалаллар үһү.

Семь сирот днем вместе спят, а ночью – порознь.

12. Тараҕай оҕонньоттор дьиэҕэ киирбиттэр да тараҕайдара таһырдьа хаалбыт.

Лысые старики в дом вошли, а лысины снаружи остались.

13. Сарсыарда ахсын уон киһи уураһар үһү.

Десять человек по утрам целуются.

14. Илин хайа икки арҕаа хайа икки ыпсыбыт үһү.

Восточная и западная горы сошлись, говорят.

15. Тааҕылаах тааҕытта убаһа хайаны өрө ытта сатыыр үһү.

Прехудой косматый жеребенок карабкается вверх по горе.

16. Элкэнэ эмээхсин эйэҥэлик кийииттээх үһү.

У старушки Элкэнэ невестка покачивается из стороны в сторону.

17. Кэлтэгэй балаҕаҥҥа Кэркэс күтүөт күтүөттээн олорор үһү.

В кривобокой юрте жених Кэркэс обитает.

18. Аҕас-балыс саҥаларын истиһэллэр, бэйэлэрин көрсүбэттэр үһү.

Две сестры слышат друг друга, но не видят.

19. Модун киһи мутук курдаах үһү.

Добрый молодец подпоясан суком, говорят.

20. Бөкчөгөр киһи көмүс курдаах үһү.

Есть, говорят, горбатый человек с серебряным поясом.

21. Муҥнаах киһи мутук курдаах, таҥнаах киһи талах курдаах үһү.

Мученик сучком опоясан, бедолага тальником опоясан.

22. Маҥан биэ бадарааҥҥа батыллар үһү.

Белая кобыла в луже бултыхается.

Итэҕэл
Верование

1. Уот иннигэр бөрө лахаахай баар үһү.

Говорят, некто перед огнем на полу сидит и подскакивает.

2. Ойуулаах таҥас кыырар үһү.

Узорчатая одежда камлает.

3. Ойуур иһигэр ойуулаах сон турар үһү.

Говорят, в чаще узорчатые доха висят.

4. Абааһы кыыһын аҥаар кулгааҕа хоройо хатан хаалбыт үһү.

Говорят, ухо чертовой девки торчком засохло.

5. Байтаһын сылгы ойоҕоһугар бырах оҕо быыралаан эрэр үһү.

По боку нагульной кобылы буйное дитя пятками стучит, говорят.

6. Эбирдээх сирэйдээх хотун дьахтары сиэр кулун сирэйигэр тэбиэлиир.

Саврасый жеребенок лягает в лицо важную госпожу с рябым лицом.

7. Тоҕус үөрэҕэстээх туут балык баар үһү.

Говорят, есть нельма (белорыбица), нарезанная на девять кусков с девятью звеньями.

8. Эр үтүөтэ этэрбэһин быатын сүөрэн айаннаабыт үһү.

Добрый молодец отправился в путь, развязав шнурки торбасов.

9. Дьиэ иннигэр дьиэрэҥ хара баар үһү.

Говорят, перед избой черная птица стоит.

10. Дьиэрэҥкэй дьаҕыл сэттэ күннүк сиргэ барыам диэн баайыллан (хаайыллан) олорор үһү.

Говорят, вертлявое пятнистое всё в семидневный путь собирается, да выйти не может.

11. Дьааһыкка баппат баар үһү.

Говорят, есть нечто, что в сундучке не умещается.

12. Тыһыынчаҕа сыаналаах мөлүйүөҥҥэ бэйэтин бэриммэтэх баар үһү.

Некто за тысячу оцененный, себя за миллион не отдает.

13. Байҕал уҥуор боруллуо уйата баар үһү.

На той стороне моря орлан-белохвост гнездо свил.

14. Айыы оҕуһа баар үһү.

Божий бык есть. Что это?

15. Орто дойду оҕуһа мөҥүрээтэҕинэ сир доргуйар үһү.

Когда ревет бык средней земли, земля содрогается.

16. Сүүрбэ ордуга түөрт сандаҕалаах таас биэрэҥэ баар үһү.

Есть, говорят, каменное покачивающееся, что двадцатью четырьмя лучами искрится.

17. Хайа үрдүгэр сыгынньах оҕолор бааллар үһү.

Говорят, на вершине горы голые дети стоят.

18. Тутуохха – тутулуктаахха дылы буолан баран, тутулуга суох үһү; көрүөххэ – көрүҥнээххэ дылы буолан баран, көрүҥэ суох үһү.

Возмешь в руки – а ухватиться не за что, взглянешь – а смотреть не на что.