Читать книгу "Казахские пословицы и поговорки с переводом"

Ж

Жаздың қамын қыс ойла, бір ойлама, үш ойла

– О лете зимой думай, да не раз, а трижды подумай.

Жақсы адам тауып айтады, жаман адам итше қауып айтады

– Умный уместно говорит, дурень как собака рычит.

Жақсы – арына құл, жаман – малына құл

– Умный – раб своей чести, дурень – раб своей собственности.

Жақсы әйел жаман еркекті хан қылады

– Хорошая женщина плохого мужчину сделает ханом.

Жақсы әке – жаман балаға қырық жылдық ризық

– Добрая слава отца сорок лет служит непутевому сыну.

Жақсы дос үшін жан пида – Ради друга и жизни не жалей.

Жақсы еңбектенсең – ауызың нанға тиеді, ерiнiп еңбектенсең – ауызың тасқа тиедi

– Поработаешь усердно -губы к хлебу прикоснутся,

поработаешь лениво -губы к камню прикоснутся.

Жақсы келін – қызыңдай, жақсы күйеу – ұлыңдай

– Хорошая невестка, как дочь родная; хороший зять, как сын родной.

Жақсы көрші тапқаның – мол олжаға батқаның

– Хорошего соседа обрести – большую выгоду приобрести.

Жақсы қойшының төлі түлеп туады, жаман қойшының төлі жүдеп туады

– У хорошего чабана ягнята резвыми родятся, у плохого – полумертвыми.

Жақсы мұраптың соңынан су ереді, жаман мұраптың соңынан шу ереді

– За хорошим мирабом идет следом вода, за плохим – недовольная толпа.

Жақсымен жолдас болсаң, жетерсің мұратқа, Жаманмен жолдас болсаң, қаларсың ұятқа

– С добрым человеком сдружишься – цели своей достигнешь,

с дурным сдружишься – в дураках останешься.

Жақсымен жүрсең, жақсы боларсың. жаманмен жүрсең, жын ұрып, бақсы боларсың

– С хорошим дружить – самому хорошим быть, с глупым водиться – с пути сбиться.

Жақсыны арман оздырар, жаманды кұлқын тоздырар

– Умного мечта ведет вперед, дурная подлость тянет назад.

Жақсының күнде бір үйі кеңиді, жаманның күнде бір үйі кемиді

– У хорошего человека с каждым днем на один дом знакомых больше, а у плохого с каждым днем на один дом знакомых меньше.

Жалған достан жау артық – Явный враг лучше тайного недруга.

Жалған жолдас көзіне мақтар, сырт айналып, сойылын баптар

– Лживый друг в глаза хвалит, отвернешься – пику точит.

Жалғыз атты жарыстан қалмас

— Имеющий единственную лошадь скачек не пропускает.

Жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен бірге адас

– Лучше блуждать вместе с народом, чем находить дорогу одному.

Жалғыздық құдайға жарасар, көпсөзділік құранға жарасар

– Одиночество удобно богу, многословие – корану.

Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар – Лодырь лежа ест, сидя спит.

Жалқауға күнде той – Лодырю каждый день праздник.

Жалқауға от басы айшылық жер – Ленивому расстояние до печи – месячный путь.

Жалқауға сөз, шабанға таяқ өтпейді

– Ленивого не проймешь словом, неповоротливого – палкой.

Жалқаудың жауы – жұмыс – Враг лодыря – работа.

Жалқаудың соры – байлығы — Богатство лентяю лени прибавляет.

Жалқаулық – жаман ауру – Лень – скверная болезнь.

Жалықпаған жауды жеңеді — Стойкий врага одолеет.

Жаман болатын жігіт шегіншек келер

– Плох тот джигит, что решительностью не обладает.

Жаман дос жауыңмен бірге шабады

– Когда враг нападает, плохой друг к нему перебегает.

Жаман жолдастан жақсы дұшпан артық – Чем плохой друг, лучше достойный враг.

Жаман жолдастан мықты таяқ – Крепкая палка лучше плохого попутчика.

Жаман көзден, жалған сөзден сақтан

– Сторонись плохого глаза и лживого слова.

Жаман қойшы жайлауын бір күн жейді, жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді

– Что плохой чабан за один день отаре скормит, то хороший чабан на тысячу дней распределит.

Жаманға жан жуымас, жалқауға мал жуымас

– Дурня люди сторонятся, лодыря и скотина обходит.

Жан ауырса – тән азады, қайғы басса – жан азады

– Когда душа болит – тело сохнет, печаль навалиться – душа сохнет.

Жан аяр жау жеңе алмас, еріншек егін ала алмас

– Трусу врага не одолеть, лентяю урожай не собрать.

Жантақтан ине, жаңқадан түйме жасаған

– Из колючек делает иголки, со стружек – пуговки.

Жаңа дос келгенде, eскі достың көзінен жас шығады

– Увидев у тебя нового друга, старый роняет слезу.

Жарқырағанның бәрі алтын емес – Не все золото, что блестит.

Жарлы байғұс жаманар, жаманар да қуанар — Бедняк латку пришьет – и то радость.

Жарлылығын жасырған жарымас

– С нуждой смириться – из нужды не выйти.

Жарлының байда тоқтылы қой ақысы кетіпті — Бай бедняку овцу с ягненком задолжал.

Жарлының байлығы – дененің саулығы – Богатство бедняка – его здоровье.

Жартыны жарып жеген – татулықтың белгісі

– Настоящие друзья и половину разделяют поровну.

Жас келсе іске – кәрі келсе асқа – Молодому дело – старому угощение.

Жаста оқыған оқуың – тасқа жазғанмен бірдей, Егде тартқанда оқыған оқуың – мұзға жазғанмен бірдей

– В молодости полученные знания – на камне высеченная надпись, в старости полученные знания – на льду вырубленная надпись.

Жат жердің қаршығасынан, өз еліңнің қарғасы артық

– Чем чужеземный ястреб, лучше своя ворона.

Жау жоқта батыр көп, дау жоқта ақыл көп

– Когда в уме спроса нет, умников много; когда опасности нет, храбрецов много.

Жауға жаныңды берсең де, сырыңды берме — Жизнь врагу отдай, но тайны не выдавай.

Жауға жалынба, досқа тарылма — В беде друга не вини, у врага пощады не проси.

Жауын жіңішкергенше, жіңішке үзілер

– Пока толстый станет тонким, тонкий надломится.

Жауынгерге жара да жарасады — Воина и раны красят.

Жауың тышқан болса, арыстан деп қара – Если враг твой мышь, берегись его, как льва.

Жаяуға жол алыс — Для пешего всякая дорога длинная.

Жаяушылық тартқанда, жүрмес есек ат болар,

Қарын қатты ашқанда, қара талқан қант болар.

– Пешему ишак кажется конем, голодному и толокно кажется сахаром.

Жебір түйе жабуын жер – Прожорливый верблюд свою попону готов съесть.

Жер екеш жердің де құлағы бар – И у земли тоже есть уши.

Жер шежіресі – ел шежіресі – История земли – это история народа.

Жер – ырыстың кіндігі, білім – ырыстың тізгіні

– Земля – основа счастья, знания счастья поводья.

Жердің сәні – егін, ердің сәні – білім

– Землю – украшают нивы, человека – знания.

Жері байдың елі бай – Кто богат землей, у того богатая страна.

Жесем тісіме кіреді, жемесем түсіме кіреді

– Ем – в зубах застревает, не ем – во сне снится.

Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл

– Стремись изучить язык семи народов и семь разных наук.

Жетімнің қарны жетеу — У сироты семь желудков.

Жоқ болса, тұз да қат — Когда нужда, и крупинка соли дорога.

Жоқ табылмайды емес, қарауы жетпейді; адам бермейді емес, сұрауы жетпейді

– Найдется все, если настойчиво искать; человек не откажет, если сумеешь упросить.

Жоқ іздеген жоғалғанды табады — Кто ищет, тот всегда найдет.

Жоққа жүйрік жетпейді — И самому быстроногому не догнать того, чего нет.

Жоқтық ұят емес, тоқтық мұрат емес

– Бедность – не порок, богатство – не предел мечты.

Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар

– Нужда и самого щедрого джигита по рукам вяжет.

Жол жолға жалғасады, ел елге жалғасады

– Дорога с дорогой сходится, народ с народом сходится.

Жолаушыға жолдан жолдас қосылар – Путник в пути обретает друга.

Жолдан қосылған жолдас болмайды – Случайный попутчик не станет товарищем.

Жолдасты жол айырады – Друзей дорога разлучает.

Жолдасы көптің – олжасы көп – Друзей много – шире дорога.

Жолдасың жақсы болса, жолым ұзын деме, Жолдасың жаман болса, қолым ұзын деме

– Если спутник хороший, не говори, что дорога длинная,

если друг плохой, не говори, что рука длинная.

Жолдасың соқыр болса, сен де бір көзіңді қысып қой

– Если друг твой слепой, и ты один глаз свой прикрой.

Жолдасын тастаған жолда қалар – Бросивший друга без друзей остается.

Жомарт бергенін айтпас, ер айтқанынан қайтпас

– Щедрый не напомнит о том, что давал; джигит не отступит от того, что сказал.

Жорғаның қадырын желгенде біледі, жақсының қадырын өлгенде біледі

– Иноходцу цену при езде узнаешь, доброму джигиту цену – после его смерти.

Жұғың бар жерде – шыбын бар, шыбын бар жерде – шығын бар

– Где мусор – там и мухи, где мухи – там болезни.

Жұмыла көтерген жүк жеңіл — Легка ноша поднятая сообща.

Жұмыртқаны жегенің – тауықты құрттым дегенің – Яйцо съел – курицу съел.

Жұттаған шүкірге тоймайды — Маленькой подачкой большую прореху не заткнешь.

Жүк ауырын ер көтереді, ел ауырын ер көтереді

– Тяжелую ношу верблюд осилит, ношу народа джигит поднимет.

Жүйрік атқа жел қамшы – Быстроногому коню и ветер плетка.

Жүрек – ер, бас – кемеңгер — Сердце храбро, голова мудра.

Жүріп шаршаған, тұрып тынығады, тұрып шаршаған, отырып тынығады.

Отырып шаршаған қалай тынығады?

– Уставший ходить, стоя отдохнет; уставший стоять, сидя отдохнет;

а уставший сидеть – как отдохнет?

Жығылған күреске тоймайды – Побежденный снова норовит силу показать.

Жығылсаң нардан жығыл — Коли падать – падай с верблюда.

Жылағанмен өлген кісі тірілмейді – Покойника воплями не воскресишь.

Жыланға түк біткен сайын қалтырауық болады

– Чем больше жиреет змея, тем больше от жадности трясется она

Жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше

– Кони сторонятся – пока не перекликнутся, люди – пока не разговорятся.

Жыраққа қойсаң жақыннан аларсың – Далеко положишь – близко возьмешь.

Жібекті түте алмаған жүн етеді, ызды күте алмаған күң етеді

– Не умеющий расчесывать шелк – превратит его в шерсть,

не умеющий заботится о дочери – превратит ее в рабыню.

Жігіт адамға жетпіс өнер де аз — Джигиту знания и семидесяти ремесел мало.

Жігіт жолдасынан белгілі – О джигите судят по его друзьям.

Жігіт көркі – өнер — Джигита красит ремесло.

Жігітке жеті өнер аз, жетпіс өнер көп емес

– Джигиту знать семь ремесел – мало, знать семьдесят ремесел – немного

Жіп жіңішке жерінен үзіледі – Где веревка тонка, там она и рвется.

З

Заттың жаңасы жақсы, достың ескісі жақсы – Одежда хороша новая, а друг – старый.

И

Ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады

– Иголка ломается с ушка, оратор спотыкается на слове.

Ит арық болса, ауылдың намысы – Худые собаки бедность аула выдают.

Ит жоқта шошқа үреді – Когда нет собак, свиньи лают.

Ит итті жұмсайды, ит құйрығын жұмсайды

– Собака собаку посылает, а та к другой отсылает.

Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама

– Если сдружился с собакой, палку из рук не выпускай.

Иттен сүйек қарыздар – Собаке кость задолжал

К

Кедей менен бай жолдас болмас, қасқыр менен қой жлодас болмас

– Бедняку с баем не сдружиться, как овце с волком.

Кедейге өлең айтқан да – шығын – Бедняку лишний раз песню распевать.

Кемедегінің жаны бір — У плывущих на одном корабле – душа одна.

Кең киім тозбайды, кеңесші ел азбайды

– Просторная одежда износа не знает, сплоченный народ бедствий не ведает.

Кеңеспен шешкен шешімнің кемісі болмас

– Сообща принятое решение – самое мудрое решение.

Кеңесті елде кек болмас – Среди сплоченного народа вражды нет места

Кеңесіп пішкен тон келте болмас — Шуба, скроенная сообща, не будет коротка.

Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиер

– Наступишь на голову кетменя, черенком ударит в лоб.

Киім пішсең кең піш, тарылтуың оңай; темір кессең қысқа кес, ұзартуың оңай

– Одежду крой посвободнее – ушить можно, железо режь покороче – удлинить можно.

Коңілдегі құпияңды – көзің айтып қояды, көп сөйлеген күпілдеп – сөзің айтып қояды

– Тайну души глаза выдают, болтающий без умолку правду выдает.

Көз бір уыс топыраққа тояды —

– Глаза насытятся только горстью земли (От А.– т.е. со смертью).

Көз жасы көл болды – По одной слезинке и озеро наберется.

Көз көруге тоймайды, құлақ естуге тоймайды

– Глаза не насытятся смотреть, уши – слушать.

Көз – қорқақ, қол – батыр — Глаза боятся, руки делают.

Көзсіз күнелтсең де, көпсіз күнелте алмайсың – Без глаз еще проживешь, без людей не проживешь

Көзі жоқ, құлағы саудың – ақылы толады, құлағы жоқ, көзі саудың – ақылы солады

– Если глаза не видят, но уши слышат – ум богатеет,

если глаза видят, но уши не слышат – ум скудеет.

Көзің ауырса қолыңды тый; iшің ауырса тамағыңды тый

– Глаза болят – рукам воли не давай, живот болит – пищу не принимай.

Көңіл жақсы болғаны – өмір жақсы болғаны – Настроение хорошее – и жизнь хороша.

Көңілсіз бастаған іс көпке бармайды – Дело, начатое без души, так начатым и останется.

Көл толқыса – жар құлайды, көп толқыса хан құлайды

– Озеро разбушуется – берега смоет, народ поднимется – хана свергнет.

Көлеңкеге қарап көйлек пішпес болар – Платье кроят не по тени.

Көп алғысы көгертер – Благодарность народа – есть благодать.

Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі

– Не тот много знает, кто много прожил, а тот, кто много видел.

Көп жасап, күміс болғанша, аз жасап, алтын бол

– Чем долго жить, чтобы серебром блистать, лучше мало жить, да золотом сверкнуть.

Көп күлкісі күннен де жылы – Улыбка народа солнца теплей.

Көп қайда болса, құдай сонда — Бог всегда там, где большинство.

Көп ойласаң – дана боласың, көп ойнасаң – бала боласың

– Много думать будешь– мудрецом станешь, будешь много играть– ребенком станешь.

Көп оқыған білмейді, көп тоқыған біледі

– Не тот много знает, кто много читает, а тот, кто умом вникает.

Көп сөйлеген білімді емес, дөп сөйлеген білімді

– Не тот учен, кто много говорит, а тот, кто дельно говорит.

Көп сөз – есекке жүк — Многословие седока – лишний груз для ишака.

Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын – Многословие – серебро, молчание – золото.

Көп сөйлесең тақылдақ дер, сөйлемесең ақымақ дер

– Много говоришь – трещоткой прослывешь, мало говоришь – дураком прозовут.

Көп тепкен жерден қол шығады – Где народ топнет, там озеро будет.

Көп түкірсе – көл болады – Народ плюнет – озеро будет.

Көп іздеген көмбе үстіненшығады – Что миром ищется – мигом сыщется.

Көпке тентек – құдайға шет – Не милый народу и богу не мил.

Көппен көрген ұлы той – Пережитое вместе с народом– великий праздник.

Көптен бақыт құтылмас – Счастье от народа не уйдет.

Көптен қоян құтылмас – От толпы и заяц не убежит.

Көптен қулық артылмас – Народ хитростью не проведешь.

Көпті сөккен көгермес — Хулящему свой народ – счастья нет.

Көптік қайда болса, тоқтық сонда болады – Где народ, там достаток.

Көптің көзі көреген, қолы береген – У народа глаза зоркие, а руки щедрые.

Көптің қолы көкке жетеді – Народ подтянется – до неба дотянется.

Көптің қолы ұзын — У народа руки длинные.

Көрген жерде ауыл бар – На знакомой земле аул всегда отыщется.

Көргенсіз дегенге кек тұтпа, көргеніңнен көрмегенің көп

– Не обижайся, если упрекнут в незнании, на свете больше неизвестного, чем известного.

«Көрдім» деген көп сөз, «көрмедім» деген аз сөз

– «Видел» – много слов, «не видел» – только одно слово.

Көрмеген жердің ой-шұңқыры көп – В незнакомом краю дороги ухабисты.

Көршің қолайлы болса, қораң кең – Когда сосед по душе, в тесном дворе просторно

Көсеу ұзын болса, қол күймес – Если кочерга длинная, руку не обожжешь.

Көтере алмаған, қосып арқалайды – От А.– Жадному любая ноша не тяжела.

Күйеу жүз жылдық, құда мың жылдық – Зять на сто лет, сват на тысячу.

Күлме досыңа, келер басыңа

– Над бедой друга не смейся, то же может случиться и с тобой.

Күш батылдыққа ереді — Смелость смелому силы прибавляет.

Күш – білімде, білім – кітапта – Сила – в знании, знания – в книгах.

Күш жақсы, күштен іс жақсы

– Хорошо иметь сильные руки, а еще лучше иметь умелые руки.

Күштіде тәңірі жоқ – Сильному и бог не нужен.

Күші жоқ ит те жүгірмес – Голодную собаку не заставишь побежать.

Күшіңе сенбе, ісіңе сен – Не на силу надейся, а на мастерство

Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол

– Чем быть на чужбине султаном, лучше быть на Родине подметкой.

Кісінің көркі киім емес – білім – Человека украшает не одежда, а знание.

Кітап – алтын қазына – Книга – кладовая золота.

Кітап-ғылым – тілсіз мұғалім – Ученая книга – учитель без языка.

Қ

Қадіріңді білгің келсе, көршіңнен қарыз сұра – Если хочешь проверить соседа уважение, попроси денег в долг

Қазанға тиме – қарасы жұғар, балаға тиме – бәлесі жұғар

– За казаном не следишь – сажа пристанет; за ребенком не следишь – беда пристанет.

Қазанға түскен, қайтып қапқа түспейді

– Что в котел спустишь, обратно в мешок не положишь.

Қазаншының өз еркі, қайдан құлақ шығарса

– Мастер сам знает, где котлу ушки припаять.

Қай жерің ауырса, жаның сол жерінде – Где болит – там и душа.

Қайғы қартайтады, қуаныш маарқайтады – Печаль старит, радость дух поднимает

Қайғысыз қара суға семіреді – Беспечный и с воды полнеет.

Қалауын тапса, қар жанар – Сумеешь разжечь – и снег загорится.

Қалтасында тыйыны жоқ, түйенің тісін ашып көреді

– В кармане ни гроша, а сам заглядывает в зубы верблюда.

Қамданған қапы қалмайды – Излишняя осторожность лишний раз беду отводит.

Қақылдаған тауық тумай қоймайды

– Раскудахтавшаяся курица не успокоится, пока яйцо не снесет.

Қара бет болып қашқаннан, қайрат көрсетіп өлген артық

– Чем с позором бежать, лучше геройски умереть.

Қара жерді жамандама, қайтып сонда барарсың, Қауым елді жамандама, қарғысына қаларсың

– Не брани землю – сам в нее попадешь,

не брани народ – проклят будешь.

Қарғаның бір көзі оқта, бір көзі боқта

– Ворона одним глазом смотрит на пулю, другим – на навозную кучу.

Қарны ашқанға қара талқан майдай көрінеді — Голодному только масло и кажется.

Қарны ашқанға қара нан да май татыр, шөлдегенге қара су да бал татыр

– Голодному черный хлеб маслом кажется, жаждущему сырая вода медом кажется.

Қас екеніңді қабағыңнан танимын, сараң екеніңді табағыңнан танимын

– Недруга глаза выдают, скупого – угощение.

Қасапшыға мал қайғы, қара ешкіге жан қайғы

– Мясник печется о наживе, черная коза – о жизни.

Қасқыр ішігі бар кісі, жолдасының тоңғанын білмес

– Одетый в шубу не замечает того, кто от холода трясется.

Қасқырдың ойлағаны арамдық, қойдың ойлағаны – амандық

– Волк думает о своем брюхе, овца – о жизни

Қасың менен досыңды қас-қабағы танытар – Друзей от недругов по глазам отличают

Қасық тары ботқа болмас, ботқа болса да жұртқа жетпес

– Из ложки пшена кашу не сваришь, если и сваришь, всех не накормишь.

Қасықпен көлді құрта алмайсың, қастықпен елді құрта алмайсың

– Ложкой море не вычерпаешь, силой народ не покоришь.

Қасықтап жинағанды шөміштеп төкпе

– Собранное ложками, не выплескивай поварешками.

Қатардан ассаң да, халықтан аспақ жоқ

– Умней товарищей быть можно, мудрей народа быть не дано.

Қашпақ болсаң зымыра — Решился бежать – лети стремглав.

Қашпақ, қумақ ерге сын, көшпек, қонбақ жерге сын

– Чтобы о земле судить, узнай – покидают ее или заселяют;

чтобы о джигите судить, узнай – идет на врага или бежит от него.

Қаһарлы қамал бұзады – Крепости покоряются отважным.

Қимас досың сұраса, қимасыңды бересің

– Сердечный друг попросит, от сердца оторвешь, но отдашь.

Қимылдаған қыр асар — Вершину одолеет идущий.

Қойын алдырып, қорасын бекітіпті – Лишившись овец, двор огородил.

Қойың болмаса, байлықта ойың болмасын — Овец не держать – богатства не видать.

Қол жұмылмай – жылынбайды – Пока пальцы не сожмутся в кулаке, не согреются.

Қол өнері – кілемде, сөз өнері – өлеңде

– Умелые руки ковер ткут, умные слова песню рождают.

Қолда барда алтынның қадірі жоқ — И золотом не дорожат, когда оно всегда под рукой.

Қолдағының құны жоқ – Что всегда под рукой, мало ценится.

Қолы ашықтың – жолы ашық — С открытыми руками, все дороги открыты.

Қолы білген құм үстінен кеме жүргізер – Настоящий умелец по песку корабль проведет.

Қолың ұста болсын, сөзің қысқа болсын – Руками больше делай, да говори меньше.

Қолында жоқ – жомарт — Легко быть щедрым, когда в руках пусто.

Қонаққа «кел» демек бар да, «кет» демек жоқ

– Гостю можно говорить «приходи», «уходи» говорить нельзя.

Қонақ келмеген үй – мола – Дом, в который не приходит гость, подобен могиле.

Қорлық өмірден, ерлік өлім артық — Чем жить в унижении, лучше геройски умереть.

Қорқақтың қатыны болғанша, батырдың жесірі бол

– Чем быть женой труса, лучше быть вдовой храбреца.

Құдай қарғысынан халық қарғысы қаһарлы – Кара народная страшней кары божьей.

Құдай өзі бермейді, біреудікін біреуге ауыстырып береді

– Бог не свое раздает, он дает то, что у другого берет.

Құдайға жазсаң жаз, көпке жазба – Бога проклиная, на народ не серчай.

Құдайдан қорықпа, құдайдан қорықпағаннан қорық

– Не бога бойся, а того, кому и бог не cтрашен.

Құзғын ас таңдамайды — Ворон не разбирает, что клюет.

Құлайын деп тұрған тамға сүйенбе – Не прислоняйся к дому, который готов упасть.

Құлақ естігенді, көз көрер – Что уши услышат, то и глаза увидят.

Құр судан май шықпайды, құр сөзден мән шықпайды

– Из воды масло не выжмешь, в пустом слове мысли не найдешь.

Құртақандай торғай да, өз ұясын қорғайды

– Маленький воробей и тот свое гнездо оберегает.

Құс қанатымен, ер жолдасымен — Сила птицы – в крыльях, сила человека – в дружбе.

Құсы жоққа тұрымтай, сұңқармен тең; Аты жоққа қотыр тай, тұлпармен тең

– Когда ловчей птицы нет – кобчик – сокол;

когда коня нет – чесоточный жеребенок – скакун.

Қыз еркем кестесімен көркем, ұл еркем өнерімен көркем

– Дочь красива нарядами, сын – делами (ремеслом).

Қыз – қонақ – Дочь – гостья.

Қыз жоқ жерде, қызық жоқ – Где нет девушек – нет веселья.

Қылышты қорқақты сойылды батыр соғып алады

– Батыр с дубинкой труса с саблей одолеет.

Қырық кісі бір жақ, қыңыр кісі бір жақ

– Сорок человек заодно, один упрямец – сам по себе

Қысқа жіп күрмеуге келмес– Из короткой веревки петлю не завяжешь.

Қыстың қамын жаз ойла, жаздың қамын қыс ойла

– Зимой думай о лете, а летом – о зиме.

Қысыр сөзде – қырсық көп – Языком зря молоть – беду на кликать.

Кісі берген кісіге ырыс болмас — На чужих подарках не разбогатеешь.