Читать книгу "Изқувар Пуаро"

– Хизматкор ҳеч нима айтмадими? – сўради Пуаро.

– Кечқурун у бўш бўлган. Калит унинг ўзида бўлган. Кечқурун соат ўнда уйга келган. Ҳаммаёқ тинч бўлганлиги учун уй бекаси ухлаяпти, деб ўйлаган.

– Демак, у меҳмонхонага кирмаган.

– Ҳа, кечки почта билан хат олиб келган. Аммо жаноб Фолкнер ва жаноб Бейли биринчи марта ҳеч нарса сезмагани каби у ҳам бехабар қолади. Ахир, қотил ўликни жуда пухталик билан парда ортига яширган.

– Унинг бу иши сизга ғалати бўлиб туюлмаяптими?

Пуаронинг овози жуда осуда жарангларди, унда инспекторни машҳур изқуварга шаҳд билан қарашга мажбур қиладиган нарса йўқ эди.

– Жиноятчи қочиб кетгунига қадар жинояти очилишини истамаган.

– Мумкин, бўлиши мумкин, аммо ўтинаман, давом этинг.

– Хизматкор соат олтида уйдан чиқиб кетган. Дўхтир ўлим вақтини тахминан тўрт-беш соат илгари, деб аниқлади. Шундайми?

Доктор камгап одам эди, у ўзининг хулосасини қатъий бош ирғаш билан тасдиқлади.

– Ҳозир ўн бешта кам ўн икки. Қотиллик содир этилган вақт, ўйлашимча, жуда тўғри аниқланди.

Инспектор ғижимланган қоғозни олди.

– Биз буни ўликнинг кўйлаги чўнтагидан топдик. Уни олишингиз мумкин, бармоқ излари йўқ.

Пуаро қоғозни текислади. Унда бир нечта сўз босма ҳарфларда чиройли қилиб ёзилганди:

«МЕН СЕНИНГ ОЛДИНГГА КЕЧҚУРУН САККИЗ ЯРИМДА КЕЛАМАН».

Ж. Ф.

– Ташлаб юбормай қолдириш учун ҳаддан ташқари обрўга путур етказадиган ҳужжат, – деди қоғозни қайтара туриб Пуаро.

– Аммо қотил қоғоз қурбоннинг чўнтагидалигини билмаган, – эътироз билдирди инспектор. – У, ҳойнаҳой, хатни йўқ қилган деб ўйлаган. Бу шундан далолатки, жиноятчи жудаям тартибли инсон. Биз ўлик остидан тўппонча топиб олдик, бироқ унда ҳам ҳеч қандай бармоқ излари йўқ. Барчаси ипакдан тикилган дастрўмолча билан артиб ташланган.

– Дастрўмолча ипакдан эканлигини қаердан биласиз? – қизиқди Пуаро.

– Чунки биз уни топиб олдик, – мағрур сўзлади инспектор. – Қотил пардани торта туриб дастрўмол тушиб қолганини сезмай қолган кўринади.

Инспектор оқ рангли ипак дастрўмолни барчага намойиш этди. Дастрўмолнинг ўртасида кўзга ташланувчи белги аниқ кўриниб турарди. Пуаро у ердаги исмни овоз чиқариб ўқиши учун инспектор бармоғи билан нуқиб кўрсатишига ҳожат йўқ эди:

– Жон Фрейзер.

– Ана шундай, – давом этди инспектор. – Хатчада Жон Фрейзер – Ж. Ф. ёзуви бор. Биз энди кимни қидиришни биламиз. Яна шуни қўшимча қиламанки, биз марҳума ҳаёти тафсилотлари, танишлари доирасини аниқлаб, қотилниинг изига тушамиз.

– Шубҳам бор, – таъкидлади Пуаро. – Йўқ, mon сher99
  Азизим (фр.).


[Закрыть], сиз Жон Фрейзерни жуда осонгина топасиз, деб ўйлайман. У ғалати одам: тартибли, дастрўмолига белги қўяди ва жиноят содир этган тўппончасидан бармоқ изларини йўқ қилади, шу билан биргаликда шунчалик эҳтиётсизки, дастрўмолини йўқотади ва ашёвий далил бўлиб хизмат қиладиган хатни изламайди.

– У ниҳоятда асабий ҳолатда бўлган, – деди инспектор.

– Эҳтимол, – рози бўлди Пуаро. – Ҳа, бу эҳтимолдан холи эмас. Бинодан чиққанини ҳеч ким кўрмаганми?

– Бу пайтда жуда кўп одам бинога кирибчиқади. Бу ерда хонадонлар кўп. – Инспектор дарҳол ёшларга мурожаат қилди: – Сизлардан ҳеч ким бу уйдан кимдир чиққанини кўрмадими?

Пат бошини чайқади:

– Биз эртароқ – соат еттиларда кетдик.

– Тушунарли. – Инспектор юқорига кўтарилди. Пуаро уни эшиккача кузатиб қўйди.

– Марҳамат қилиб, менга қотиллик содир этилган уйни кўриб чиқишим учун ижозат берасизми?

– Албатта, жаноб Пуаро. Бошқармада сиз ҳақингизда жуда яхши фикрдалар. Сизга калитни қолдираман, менда ортиқчаси бор. Уйда ҳеч ким йўқ. Хизматкор қариндошлариникига кетди: у қаттиқ қўрққан, уйда бир ўзи қололмайди.

– Миннатдорман, – деди Пуаро. У уйга чуқур ўйга толган ҳолда қайтди.

– Кўнглингиз тўлмадими, жаноб Пуаро? – сўради Жимми.

– Ҳа, тўлмади.

Донован қизиқиб унга қаради:

– Сизни нима безовта қиляпти?

Пуаро жавоб бермади. Икки дақиқалар қовоғини солиб жим турди, ўйга толди, кейин бирданига бетоқат бўлиб елкасини силкитди.

– Сизга хайрли тун тилайман, мадемуазель. Пишир-куйдир билан чарчадингиз.

Пат кулди.

– Фақат қуймоқ пиширдим, кечки овқатни тайёрламадим. Донован Жимми билан келишиб, овқатга таклиф этишди. Биз Соходаги кичик қаҳвахонага бордик.

– Кейин, шубҳасиз, театрга?

– Ҳа. «Каролинанинг қора кўзлари»га.

– О, бу мовий кўзлар бўлса яхши эди – сизнинг мовий кўзларингиз, мадемуазель.

У ҳаяжонли тарзда эгилди ва яна бир бор Пат ҳамда Милдредга хайрли тун тилади. Милдред Пат билан бирга қолди. Агар Пат бир ўзи уйда ёлғиз қолса, қўрқувдан ақлдан озиши мумкин эди-да.

Жимми ва Донован Пуаро билан биргаликда чиқишди. Эшик ёпилгандан сўнг ёшлар хайрлашишга тараддудланган эдилар ҳамки, Пуаро улардан олдин:

– Навқирон дўстларим, кўнглим тўлмаганини айтганимни эшитдинглар? Eh bien1010
  Яхши (фр.).


[Закрыть], бу ҳақиқат. Мен ҳозир кичкина тергов олиб боришни мўлжаллаяпман. Менга ҳамроҳ бўлишни истайсизми?

Унинг таклифини қабул қилишди. Пуаро биринчи бўлиб пастга тушди ва инспектор берган калит билан эшикни очди. Уйга кириб йигитлар кутганидек меҳмонхонага эмас, ошхонага қараб юрди. Пастаккина ошхона чаноғи тагида чиқинди ташлайдиган катта темир челак турганди. Пуаро челакнинг қопқоғини очиб, энгашганча овчи кўппак важоҳати билан уни титкилай бошлади.

Ниҳоят гавдасини тўғрилаб, мағрурона нигоҳ ташлади. Унинг қўлида қопқоғи берк кичкина шишача бор эди.

– Voila1111
  Мана, марҳкамат (фр.)


[Закрыть], – деди у. – Мен нимани қидирсам, шуни топаман. – Қопқоқни секин ҳидлади. – Афсуски, мен enrhume1212
  Шамоллаганман (фр.)


[Закрыть], менда тумов бор.

Донован унинг қўлидан қопқоқни олиб ҳидлади, бироқ ҳеч қандай ҳидни сезмади. У қопқоқни шишадан тортиб олди ва шишачани бурнига яқинроқ келтирди, Пуаро уни тўхтатмоқчи бўлди.

Донован ҳидлади ва худди тўнкадек ағдарилиб кетди. Пуаро йиқилаётган жойидан уни ушлаб қолишга улгурди.

– Тентак! – қичқириб юборди у. – Шундай ҳам қиладими? Қопқоқни шунчалик ҳам тентакларча очадими? У мен шишача билан қандай эҳтиёт бўлиб муомала қилганимни кўрмадими? Эҳ, месье… Фолкнер, шундайми? Марҳамат қилиб, озгина коньяк олиб келинг. Меҳмонхонада графинни кўрдим.

Жимми шошилиб чиқди. У қайтиб келганда, Донован полда ўтирарди. Айниқса, заҳарли бўлиши мумкин бўлган буюмлар билан муомала қилганда, эҳтиёткор бўлиш лозимлиги тўғрисида маъруза эшитишига тўғри келди.

– Мен уйга кетганим маъқул, – деди ўзига ишонқирамай оёққа туриб Донован. – Албатта, агар фойдам тегмаса. Сезишимча, ҳали тўлиқ ўзимга келганимча йўқ.

– Албатта, – тасдиқлади Пуаро. – Шундай қилсангиз яхши бўларди. Жаноб Фолкнер шу ерда бир дақиқа тура қолинг, мен тезда қайтаман.

У Донованни эшиккача кузатиб, ортидан зинапоягача борди. Улар бир неча дақиқа зинапоя майдончасида тик туриб гаплашишди. Пуаро уйга қайтганда, Жимми меҳмонхона атрофига бетоқатлик билан қараётганини кўрди.

– Хўш, жаноб Пуаро, энди нима қиламиз?

– Ҳеч нарса. Иш тамом бўлди.

– Қандай қилиб!?

– Мен ҳаммасини биламан.

Жимми унга ҳайрон тикилди.

– Сиз топган кичкина шишача…

– Ҳа, худди ўша кичкина шишача.

Жимми бошини чайқади:

– Ҳеч нарсани тушунмадим. Сиз негадир қандайдир Жон Фрейзерга қаратилган айбловга норози бўлдингиз.

– Қандайдир, – секин қайтарди Пуаро. – Агар шундай одам умуман мавжуд бўлса, мен қаттиқ ажабланган бўлардим.

– Тушунмадим.

– У фақат исм, холос. Исми ва фамилияси тартиб билан дастрўмолчада акс эттирилган.

– Хат-чи?

– Сиз эътибор бердингизми, у босма ҳарфларда ёзилган? Нима учун? Мен сизга айтаман. Ҳар қандай қўлда ёзилган ёзувни айнан ўхшатиш мумкин. Машинкада ёзилганда эса сиз тасаввур қилгандан кўра ҳам тезроқ жумбоқнинг калитини топиш мумкин. Агар бу хатчани ҳақиқатан ҳам Жон Фрейзер ёзганда эди, бу икки вазият унинг миясига келмасди! Йўқ, хатча аниқ мақсадни мўлжаллаб ёзилган ва уни топиш учун марҳумнинг чўнтагига солиб қўйилган. Жон Фрейзер исмли киши йўқ.

Жимми саволомуз унга қаради.

– Шундай қилиб, – давом этди Пуаро, – мени қизиқтирган биринчи нуқтага қайтдим. Айтганимдек, хонада баъзи нарсалар доимо мавжуд шароитга кўра белгиланган жойда жойлашади, деганимни эшитдингиз. Мен учта мисол келтирдим. Тўртинчи мисолни ҳам келтиришим мумкин – электр ёққич.

Жимми янада кўпроқ тушунмаган ҳолда тикилди. Пуаро эса давом этди.

– Дўстингиз Донован дераза олдига яқинлашмаган – у столга суяниб қўлини қонга белаган. Мен дарров ўзимга савол бердим: нима учун у столга суянган? Қоронғу хонада пайпасланиб, у нима иш қилган? Ёдингизда бўлсин, дўстим, ёққич доимо бир жойда – эшик ёнида бўлади. Нима учун у хонага кирганда ёққични топмаган ва чироқни ёқмаган? Бу табиий, одатий ҳол бўларди. Унинг таъкидлашича, ошхонада чироқни ёқишга ҳаракат қилган, лекин бунинг уддасидан чиқмаган. Аммо мен ёқмоқчи бўлганда, барчаси жойида эди. Балки у ўша пайтда ошхонада чироқ ёқилишини хоҳламагандир? Агар чироқ ёқилганда, унда бегона уйда эканлигингизни аниқлардингиз. Унда ушбу хонага киришга эҳтиёж қолмасди.

– Жаноб Пуаро, сиз нимага шама қиляпсиз? Сиз нимани назарда тутаётганингизни билолмаяпман!

– Мен мана буни айтаяпман. – Пуаро унга французча калитни кўрсатди.

– Бу шу уйнинг калитими?

– Йўқ, mоn аmi.1313
  Дўстим (фр.)


[Закрыть] Мадемуазель Патриция уйининг калити, жаноб Донован бугун унинг сумкасидан ўғирлаган.

– Нега, нимага?

– Parbleu!1414
  Жин урсин! (фр.)


[Закрыть] Бу имконият топиб уйга кириш ва бирон-бир шубҳа қолдирмаслик учун лозим эди. Кўмир лифтининг эшиги қулф эмаслигини бир неча соат олдин билган.

– Сиз калитни қаердан олдингиз?

Пуаро қаҳ-қаҳ отиб кулди.

– Мен уни топишимга ишонган жойимдан – жаноб Донованнинг чўнтагидан топдим. Кўряпсизми, бу кичкина шиша ёрдамида айёрлик билан жаноб Донованни тутиб олдим. Менимча, у албатта қилиши лозим бўлган ишни бажарди – қопқоқни очди ва ичидагини ҳидлади. Кичкина шишадаги этил хлориди – у жуда кучли ҳушсизлантирувчи восита; дарҳол таъсир қилади. Беҳушлик менга зарур бўлган икки дақиқани берди. Унинг чўнтагидан иккита нарсани олдим. Улардан бири калит, бошқаси эса… – У жим турди ва кейин яна сўзида давом этди: – Мен инспекторнинг ўлик парда ортига яширилганлиги сабабини айтганда шубҳаландим. Бу вақтдан ютиш учунмиди? Йўқ, бу ерда бошқа бир нарса яширинганди. Шунда мен, дўстим, фақат бир нарса – почта ҳақида ўйладим. Тўққиз ярим ёки шунга яқин вақт ичида олиб келинадиган кечқурунги почта хаёлимга келди. Айтайлик, қотил излаган нарсасини топа олмайди, шунда у излаган нарсани кечқурунги почтада олиб келишлари мумкинлигини англайди. Шубҳасиз, у қайтади. Марҳумани биринчи бўлиб хизматкор топмаслиги лозим, у ҳолда хонани полиция муҳрлаб қўяди. Мана шунинг учун марҳумани парда ортига яширади, хизматкор ҳеч нарсадан шубҳаланмайди, одатдагидек, хатларни стол устига қўяди.

– Хатлар?

– Ҳа, хатлар. – Пуаро чўнтагидан ниманидир чиқарди. – Жаноб Донован ҳушсиз ётганида мен унинг чўнтагидан олган иккинчи нарсам.

У машинкада манзили ва кимга тегишлилиги ёзилган хатжилдни кўрсатди: «Эрнестина Грант хоним».

– Аввало, биз бу хатнинг мазмуни билан танишамиз. Жаноб Фолкнер, мен сизга битта савол бермоқчиман. Сиз мадемуазель Патрицияни севасизми ёки йўқми?

– Мен Патрицияни жонимдан ҳам ортиқ севаман. Бироқ ҳеч қачон ундан ҳам шундай севгини умид қилмаганман.

– У жаноб Донованни севади, деб ўйлайсизми? Балки аввал бошида унга нисбатан қандайдир ҳиссиётларни туйган бўлиши мумкин, дўстим, аммо бу бошида шундай бўлган. Сиз содир бўлган воқеаларни унутишида мадемуазелга ёрдам беришингиз ва оғир дамда, мусибат етганда ёнида бўлишингиз керак.

– Мусибат? – Жимми кескин сўради.

– Ҳа, мусибат. Биз бу иш туфайли унинг номи ҳам тилга олинмаслиги учун барча чораларни кўрамиз, бироқ бундан қутулишнинг иложи бўлармикин?! Ахир, унинг учун қотилликка қўл урилган.

Пуаро шахт билан хатжилдни йиртди, ичидагиси эса столга тушди. Бу нотариал идорада қисқача ёзилган илова хат эди: «Хоним! Сиз юборилган ҳужжат ҳақиқий, тузилган никоҳ Англиядан ташқарида ҳам қонуний кучини йўқотмайди.

Ўқиб чиқиб, қабул қилинг».

Пуаро хатга солинган ҳужжатни очди. Бу саккиз йил илгари Донован Бейли ва Эрнестина Грант ўртасидаги шартнома – никоҳ гувоҳномаси эди.

– Вой Худойим-ей! – хитоб қилди Жимми. – Пат бу аёлдан хат олгани, у учрашишни ўтиниб сўраганини айтганди, аммо Пат қандайдир муҳим нарса ҳақида сўз бораётганини тасаввур ҳам қилмаган.

Пуаро бош силкиб қўйди.

– Донован бу ҳақда билган. У Патнинг олдига боришдан олдин хотини олдига киради. Тақдир тақозоси билан бу бечора аёл рақибаси яшаётган уйдаги квартиралардан бирига жойлашди. Шу боис у хотинини шафқатсизларча ўлдириб, кўнгилхушлик қилгани кетган. Марҳума унга нотариал идорага гувоҳномани жўнатгани, тез орада жавоб олишини айтган бўлиши керак. Шубҳасиз, Донован хотинини гўё никоҳ гувоҳномаси ҳақиқий эмаслигига ишонтиришга ҳаракат қилган.

– Донованнинг кайфияти оқшом бўйи жуда яхши эди. Сиз унинг қочиб кетишига йўл қўймайсиз-ку?! – Жимми сесканди.

– Унинг қочадиган жойи йўқ, – жиддий жавоб берди Пуаро. – Бундан хавотирланмаса ҳам бўлади.

– Мен ҳозир фақат Пат ҳақида ўйлаяпман, – деди Жимми. – Пат уни севган, деб ҳисоблайсизми?

– Mon ami, бу ёғи энди сизга боғлиқ бўлади, – секин жавоб берди Пуаро, – унга суянчиқ бўлиш ва барчасини унутишига кўмак бериш… Сиз учун бу оғирлик қилмайди, деб ўйлайман.

БУЛБУЛЛАР ОШЁНИ

– Кўришгунча, азизам.

– Кўришгунча, севгилим.

Аликс Мартин қўпол ўрнатилган кичкина эшикка суяниб, қишлоқ йўлидан кетаётган эрига қараб қолди.

Эри муюлишгача бориб, кейин кўздан ғойиб бўлди, Аликс эса юзига тушган чиройли қизғиш рангли сочларини тўғрилаб, қимирламасдан вазмин бир ҳолатда турарди.

Унинг кўзлари ўйчан ва орзуманд эди.

Аликс Мартин чиройда тенгсиз эмасди, ҳаттоки ўртача ҳам деб бўлмасди. Юзлари ёшгина аёлникидек бўлмаса-да, бахтиёрлик ва мулойимликдан шундай ярақлардики, илгари бирга ишлаганлар уни танимай қолишлари, бу ўша аввалги саранжом-саришта, ишчан, уддабурон, бироз қўпол, аммо қобилиятли ҳамда орзу-хаёллардан йироқ бўлган Аликс Кинг эканлигига ишонмасликлари тайин эди.

У бир амаллаб мактабни аранг битирди. Ўн беш йил – ўн саккиз ёшидан ўттиз уч ёшигача машинкачилик қилиб кун кечирди. Бу орада етти йил касал онасини боқди. Яшаш учун кураш хушбичим юзини қўполлаштириб юборганди.

Тўғри, бир пайтлар Дик Виндифорд билан ишқий саргузаштга ўхшаш кечмиши йўқ ҳам емасди. Чинакам аёлларга хос равишда унга ёқишини сезарди-ю, аммо буни билдирмасди. Ташқи томондан қараганда, улар бор-йўғи дўст эди гўё. Шароити қийинлигидан Дик кичик укасининг ўқишига зўрға маблағ ажрата оларди. Бу пайтда уйланишни хаёлига ҳам келтиролмасди.

Мутлақо кутилмаганда қиз қора меҳнатдан халос бўлди. Узоқ қариндоши тўсатдан вафот этди ва бир неча минг фунт маблағини васият қилиб қолдирди. Бу эса Аликс учун озодлик, ҳаёт ва мустақилликни англатарди. Энди Дик билан турмуш қурса бўлади.

Аммо Дик ўзини бошқачароқ тута бошлади. Аликсга ҳис-туйғулари ҳақида сира очиқ айтмасди: энди бира тўла оғзига талқон солиб олганди. Қиздан ўзини олиб қочар, ўйчан ва ғамгин бўлиб қолганди. Аликс бунинг сабабини тезда тушунди: йигитнинг ғурури ва нозик табиати Аликснинг қўлини сўрашига тўсқинлик қилмокда. Бу ҳолат Дикдан заррача ҳам кўнгли қолишига сабаб бўлмасди. Биринчи қадамни ўзим ташласаммикан, деб ўйлаб турганда, қизнинг ҳаётида иккинчи кутилмаган воқеа содир бўлди.

Дугонасининг уйида у Жеральд Мартин билан танишди. Йигит уни жуда қаттиқ севиб қолди, бир ҳафтадан кейин унаштириш маросимини ўтказишди. Ўзини «севиб қоладиганлардан эмас» деб ҳисоблайдиган Аликс деярли ҳушидан кетаёзди.

Қиз ногаҳон Дик Виндифорднинг ҳиссиётларини жунбушга келтириб юборди. У қизнинг олдига келиб ғазабдан дудуқланиб бақирди:

– У сенга бутунлай бегона! Сен у ҳақда ҳеч нарсани билмайсан!

– Мен уни севишимни биламан.

– Уни қаёқдан биласан – бор-йўғи бир ҳафта бўлди у билан танишганингга?!

– Қиз болани севиб қолганини англаши учун ҳаммага ҳам ўн бир йил керак эмас! – жаҳли чиқди Аликснинг.

Йигит докадек оқариб кетди.

– Мен сени биринчи кўрганимдаёқ севиб қолгандим. Сен ҳам мени севасан деб ўйлагандим.

– Мен ҳам шундай ўйлагандим, – тасдиқлади Аликс. – Бироқ афсуски, мен муҳаббат нималигини билмаганим учун шундай деб ўйлагандим.

Дик ялинди, ёлворди, дўқ қилди – ўрнини эгаллаган рақибига таҳдид қилди. Яхши биламан деб ўйлаб юрган инсонидаги ташқи вазминлик ортига яширинган ҳиссиётлар жунбуши Аликсни ҳайратда қолдирди.

Тонгги қуёш нурида, эшикка суянган ҳолда ўша суҳбатни эслади. Турмуш қурганига бир ой бўлди, мутлақо бахтли. Суюкли эри уйдан чиқиб кетганда, уни қандайдир безовталик чулғаб оларди. Бунинг сабабчиси Дик Виндифорд эди.

Турмушга чиққанидан сўнг Аликс уч маротаба бир хил туш кўрди: эри ўлиб ётганмиш, ёнида Дик Виндифорд турганмиш. Эри Дикнинг зарбидан ўлгани аниқмиш. Энг даҳшатлиси, Аликс эрининг ўлимидан хурсандмиш. Қотилга миннатдорчилик билдириш учун унга қўлини узатиб, раҳмат айтармиш. Туш доимо бир хилда якун топган: Дик уни қучоқлаб оларди.

Аликс бу даҳшатли туши ҳақида эрига айтмади, бироқ туши уни ўзи истагандан ҳам қаттиқроқ хавотирга соларди. Туш нимани англатаркин – огоҳлантиришми? Дик Виндифорддан огоҳлантиришми?

Қўққисдан уй телефони жиринглади, Аликснинг фикрлари тўзғиб кетди. Уйга кириб гўшакни кўтарди.

– Нима дедингиз? Ким бу?

– Аликс, овозингга нима бўлди? Сени танимапман. Бу мен – Дикман.

– А?… Қаердан қўнғироқ қиляпсан?

– «Сайёҳатчи тамғаси» меҳмонхонаси қовоқхонасидан. Менимча, шундай аталади ёки сен бундай бар борлигини билмайсанми? Мен дам олиш кунида балиқ овлагани келдим. Кечқурун сизларникига борсам, қаршимасмисан?

– Йўқ, – қатъий жавоб берди Аликс. – Сен бу ерга келмаслигинг керак.

Сукут. Яна Дик сўзлай бошлади, лекин унинг овози бошқачароқ чиқди.

– Мени кечир, – деди совуққина қилиб. – Сени бошқа безовта қилмайман…

Аликс шошилиб унинг сўзини бўлди. Қизнинг ўзини тутиши Дикка ҳаддан ташқари ғайритабиий бўлиб туюлди. Қиз ҳақиқатан ҳам ғалати эди: унинг асаблари бўшашиб қолганди.

– Мен айтмоқчи эдимки, биз… бугун кечқурун бандмиз… – У баҳонаси табиий чиқишига ҳаракат қилди. – Эртага кечки овқатга бизникига келгин.

Бироқ Дик унинг овозидаги носамимийликни аниқ сезиб турарди.

– Жудаям миннатдорман, – совуққина жавоб қилди у. – Балки мен кетарман. Бу бир дўстимнинг келиш-келмаслигига боғлиқ. Хайр, Аликс. – Шошилиб бутунлай бошқа овозда қўшимча қилди: – Сенга бахт тилайман, азизам.

Аликс гўшакни қўйиб, енгил нафас олди. «У бу ерга келмаслиги керак, у бу ерга келмаслиги керак, – деб таъкидлади ўзига ўзи. – Қандай аҳмоқман-а! Наҳотки, мен унинг келишини хоҳласам? Йўқ, нима бўлганда ҳам, у келмаслигидан хурсандман».

У столдан похол шляпасини олди ва уйнинг пештоқида ёзилган «Булбуллар ошёни» кошонаси ёзувини кўриш учун боққа чиқди.

– Номланиши ғалати-я, тўғрими? – дея сўраганди турмушга чиққунча Жеральддан.

– Ўзимнинг миттигинам, – дерди меҳр билан Жеральд. – Ишонаманки, сен ҳеч қачон булбулларни эшитмагансан, мен бундан хурсандман. Булбуллар севишганлар учун куйлаши лозим. Кечқурунлари иккаламиз биргаликда уларни ўз уйимиз олдида тинглаймиз.

Уйининг эшиги олдида туриб, булбуллар хонишини эшитганларини эслаб, бахтдан қизариб кетди.

«Булбуллар ошёни»ни Жеральд топди. Шундай кунларнинг бирида эри ҳовлиқиб келиб, ҳаётда бир марта бериладиган туҳфа – бахт кошонасини топганини ҳаяжон билан айтди. Уйни кўриб, Аликс ҳам ҳайратдан қотиб қолди. Тўғри, уй жойлашган жой овлоқ эди. Қишлоққача икки чақирим йўл, уй эса жуда шинам, ваннахонаси, иссиқ сув, электр энергия, телефон бор эди. Уй унга шунақа ёққандики, бошқа нарса ҳақида ўйлашга имкон ҳам қолмаганди. Бир муаммо пайдо бўлди: уй эгаси ижарага беришга унамади, фақат сотиши мумкин экан.

Жеральд Мартин яхшигина даромади бўлсада, асосий жамғармага тегмоқчи эмасди. Нақд пулда қўлига тегиши мумкин бўлган энг катта сумма минг фунтдан иборат эди. Уй учун эса уч минг сўрашаётганди. Аликс уй ўзига ҳам ёқиб қолгани учун Жеральдга ёрдам беришга қарор қилди. Унинг сармояси чек кўрсатилиши билан қўлга тегиши мумкин эди. У уйни сотиб олиш учун ўзининг ярим маблағини ажратиши мумкин эди.

Шундай қилиб, «Булбуллар ошёни» уларнинг уйи бўлиб қолди. Аликс бу хусусида бирон маротаба ҳам пушаймон бўлмади. Тўғри, хизматкорларга унинг одамлардан узоқлиги ёқмаганди, ҳозир эса уйда хизматкор умуман йўқ эди. Бироқ уй ишларига чанқоқ бўлиб қолгани учун ширин таомлар таёрлаш ва хўжалик ишларини юритиш унга завқ бағишларди. Ранг-баранг гулларга бой боғни «Булбул ошёни»га кошонасига ҳафтасига икки маротаба келадиган қишлоқлик бир кекса боғбон парваришларди.

Боғининг бурчагига борган Аликс энгашиб гуллар тагига ишлов бераётган боғбонни кўрди. У ҳайрон қолди – одатда боғбон боғда душанба ва жума кунлари келиб ишларди, бугун эса чоршанба.

– Жорж, сиз бу ерда нима қиляпсиз? – сўради у боғбондан.

Кекса отахон эски шапкасини тўғрилаб, эгилган қаддини тиклаганча, ҳиринглади.

– Ўзим ҳам ҳайрон бўласиз деб ўйлагандим, хоним. Жума куни бизнинг заминдоримиз байрам уюштиряпти, шу боис жаноб Мартин ва у кишининг марҳаматли рафиқаси бир сафар жуманинг ўрнига чоршанба куни ишга келсам, қарши бўлмас, деб ўйладим.

– Албатта, йўқ, – деди Аликс. – Ишонаманки, сиз вақтингизни чоғ ўтказасиз.

– Ҳа, шундай бўлиши аниқ, – деди Жорж. – Пулини тўламаслигингни билиб, бўккунингча ебичиш қандай мазза. Бизнинг заминдор ижарачиларни доим яхши меҳмон қилади. Ҳа, айтганча, модомики жўнаб кетар экансиз, йўқлигингизда бажаришим учун бошқа бирор топшириқ бўлмайдими? Қачон қайтишингиз маълум эмасми, бекам?

– Мен ҳеч қаёққа бормоқчимасман.

– Сиз эртага Лондонга кетмайсизми? – ҳайрон бўлди Жорж.

– Йўқ. Бу гапни қаердан олдингиз?

Жорж елкасини қисди:

– Кечқурун қишлоқда хўжайинни учратгандим. Айтдиларки, икковингиз бирга эртага Лондонга кетаркансиз, қачон қайтишингиз номаълум экан.

– Бўлмағур гап! – Аликс кулди. – Балки сиз уни нотўғри тушунгандирсиз.

Барибир Аликс, Жеральд нима деганини билмоқчи бўлди. Лондонга бориш? Яна-тағин Лондонга бориш унинг хаёлига ҳам келмаганди.

– Лондонни кўргани кўзим йўқ, – Аликснинг оғзидан бирдан шу гап отилиб чиқди.

– А-а, – деди чўзиб Жорж. – Балки мен ҳақиқатан ҳам ниманидир яхши тушунмагандирман… У-ку тушунтириб айтди. Шу ерда қолаётганингиздан хурсандман. Сафарда юришга қаршиман, Лондонга боришга оёғим тортмайди. У ерда қиладиган тайинли ишим йўқ. Ҳозир у ерда машиналар ниҳоятда кўп. Машина сотиб олган одам бир жойда қололмайди. Мана, жаноб Эймз, шу уйнинг собиқ хўжайини машина сотиб олгунча жуда ажойиб, вазмин жентльмен эди. Бир ой ўтмай уйни сотишини эълон қилди. У уйдаги ҳар бир ётоқхонага сув жўмраги ва электр энергияси ўрнатиш ҳамда бошқа шароитлар учун мўмайгина пул сарфлаганди. «Сиз топганингизни ҳавога совурасиз», – дедим унга. У эса менга: «Мен уй учун икки мингни қуртдай санаб оламан», – деб жавоб берди. Худди шундай бўлди ҳам.

– У уч мингни санаб олди, – кулиб туриб чолнинг сўзини тўғрилади Аликс.

– Икки минг, – сўзини қайтарди Жорж. – Бу сумма ҳақида ўша пайтда айтишганди.

– Э, йўқ, у уч минг олди, – деди қатъий Аликс.

– Аёллар рақамларни тушунишмайди, – ўз сўзида туриб олди Жорж. – Жаноб Эймз сурбетлик билан сиздан уч минг талаб қилмагандир?!

– У мен биланмас, эрим билан гаплашганди.

Жорж яна гулларга эгилди.

– Баҳоси икки минг эди, – ўжарлик билан такрорлади боғбон.

Аликс у билан баҳслашмади. Сал четроқдаги гулзорга бориб, гуллардан уза бошлади. Уйга бир даста гул билан қайтаётганда, барглар орасидан тўқ яшил рангли кичкина нарса кўринганини сезиб қолди. Ўша нарсани қўлига олди. Маълум бўлдики, бу эрининг ёзув дафтарчаси экан. Дафтарчани очиб, қизиқиш билан ўқий бошлади.

Оила қурган дамларининг бошиданоқ, у Жоржнинг табиатан ҳиссиётли ва таъсирчан бўлса-да, тартибли ва саранжомлиги билан ажралиб туришини сезганди. Жеральд учун қатъий бир хил вақтда овқатланиш муҳим эди. Шунингдек, эртанги кун учун вақтини тартиб билан тақсимларди.

Ёзув дафтарига қараб туриб Аликс ўзига ғаройиб туюлган ёзувга эътибор қаратди. Ёзув «14 май» деб белгилаб қўйилганди: «Аликсга уйланиш. Авлиё Пётр черкови, 2.30».

Аликс «Тентаккинам», дея кулиб бошқа бетни очди. «Чоршанба, 18 июнь». Бугун чоршанба-ку! Ҳуснихат билан: «Кечқурун соат 9.00 да», – деб ёзилганди. Бошқа ҳеч нарса йўқ. «Кечқурун соат 9.00 да нима қилмоқчи?» – ҳайрон бўлди Аликс. Кулиб туриб ўйлай бошлади: агар Жеральдда қандайдир севги можароси бўлганда, ён дафтарчасидан билиб олган бўларди. Ўша бегона аёлнинг исми ёзиларди. Аликс эриниб ён дафтарчанинг сўнгги саҳифаларини варақлади, қандайдир тушунарсиз иш юзасидан ёзув ва фақат биргина аёлнинг исми бор эди, у ҳам бўлса ўзининг исми. Аликс ён дафтарчани чўнтагига солди ва уйига йўналди, кўнглини тушунарсиз безовталик қамраб олди. Шунда Дикнинг сўзларини эслади: «Бу одам сенга бутунлай бегона. У ҳақда ҳеч нарса билмайсан!»

Бу тўғри. Ростданам, эри ҳақида нима билади? Жеральд қирқ ёшда, албатта, шу пайтгача унинг ҳаётида бошқа аёллар бўлган…

Бу ҳақда ўйламасликка қарор қилди. Шундоғам ишлари бошидан ошиб-тошиб ётибди. Эрига Дик Виндифорд қўнғироқ қилганини айтиш керакмасмикин? Балки Жеральд уни қишлоқда учратгандир? Уйга келиб, бу ҳақда албатта эслатарди, шунда ҳаммаси ўрнига тушарди. Ёки… Аликс бу ҳақда эрига мутлақо оғиз очишни истамаётганини тушуниб етди. Агар эрига айтса, у Дикни албатта уйга таклиф қилади. Унда Дик келмоқчи бўлгани ва жўяли баҳона билан унга рад жавобини берганлигини тушунтиришга тўғри келади. Жеральд нега бундай қилганини сўраса, нима деб жавоб беради? Ўзининг қўрқинчли тушини айтадими? Эри устидан кулади ёки унданам ёмони – бу ташрифга ортиқча аҳамият берилган ва у ҳеч қандай аҳамият касб этмайди, деб ўйлайди.

Ниҳоят, ҳеч нарса айтмасликка қарор қилди. Бу унинг эридан яширган биринчи сири эди, шу боис ўзини ёмон ҳис этди.

Кечки овқат олдидан Жеральд келаётганини эшитиб, саросимадалигини яшириш мақсадида ошхонага шошди ва ўзини егулик тайёрлаш билан жуда банддек тутди.

Жеральднинг Дик Виндифордни кўрмагани дарров билинди. Аликс ўзида енгиллик ва бир вақтнинг ўзида саросималик ҳис этди, чунки авваллари эридан ҳеч нарса яширмаганди. Кечки овқатдан кейин барча жиҳозлари дубдан ясалган, кенг, очиқ деразаларидан оқшомнинг муаттар нафаси уфуриб турадиган ошхонада ўтиришганди. Аликс ёзув дафтарчасини эслади.

– Ҳа, айтгандай, сен бугун гулларни нима билан суғординг, – Аликс эрининг тиззасига ёзув дафтарчасини ташлади. – Балки, боғда қаердадир уни тушириб қолдиргансан? Энди мен сенинг барча сирларингни биламан.

– Айбим йўқ, – бошини чайқади Жеральд.

– Бугун кечқурун соат тўққизда қанақа учрашув белгилагансан?

– Э, ҳа, буми… – Аввалига Жеральд эсанкираб қолди, бир сониядан сўнг жилмайди. – Бу ажойиб севги учрашуви, жуда гўзал бир қиз билан, исми Аликс. Унинг қўнғир сочи, мовий кўзлари сеникига жуда-жуда ўхшайди.

– Тушунмаяпман, – деди Аликс жиддийлик билан. – Сен жавоб беришдан қочяпсан.

– Йўқ. Тўғрисини айтсам, бугунги бир нечта негативларни сурат қилиб чиқаришни режалаштиргандим. Менга ёрдаминг керак.

Жеральд Мартин сураткашликка муккасидан кетганди. Уннинг фотоаппарати бор эди. Озгина эскирган бўлса-да, линзаси жуда яхши эди. У пластинкаларни ертўлада фотолабораториясида қоғозга чиқарарди.

– Шуни роппа-роса соат тўққизда тайёрлаш керакми? – эрининг қитиқ патига тегди Аликс.

– Азизам, – унинг овозидан жаҳли чиққанлиги билиниб турарди, – барча нарсани аниқ режалаштириш лозим. Ана шунда ўз ишингни ўзинг истаганингдек бажарасан.

Бир зум Аликс эрини жимгина кузатди. Эри бошини стулнинг суянчиғига ташлаб, сигарет чекди: соқоли топ-тоза қилиб қиртишлаб олинган юзининг шакл-шамойили қоронғида аниқ кўринарди.

Кутилмаганда Аликсни қўрқинч эгаллаб олди, ўзини тутиб ололмай шундай деди:

– О, Жеральд, мен сен ҳақингда ҳамма нарсани билишни хоҳлайман!

Эри ажабланиб унга қаради.

– Азизам Аликс, сен мен ҳақимда барча нарсани биласан-ку. Мен сенга Нортумберленддаги ёшлигим, Жанубий Африкадаги ҳаётим ва Канадада ўн йил яшаганим-у, омадим келиб бойиб кетганим тўғрисида сўзлаб бергандим.

– Булар ҳаммаси иш бўйича!

– Ҳа, нимани билишни истаётганингни тушундим! – бирданига кулиб юборди Жеральд. – Сиз, аёллар, ҳаммангиз бир хилсиз. Сизларни шахсий ишдан бошқа ҳеч нарса қизиқтирмайди.

Томоғи қуриб қолаётганини сезган Аликс тушуниб бўлмайдиган тарзда сўзлади:

– Лекин… сенда бошқа аёллар ҳам бўлган-ку. Мен айтмоқчиманки… агар билсам…

У жим бўлиб қолди. Жеральд энсасини қотирди; сўзлаганда унинг овозида мулойимлик йўқ эди.

– Аликс, сен бу… «Кўк соқол хонаси»га1515
  Шарль Перонинг эртагидаги доғули эр назарда тутилмоқда.


[Закрыть] ишонасанми? Ҳа, менинг ҳаётимда аёллар бўлган, буни инкор этмайман. Агар буни инкор этсам, сен бунга ишонмасдинг. Мен қасам ичишим мумкинки, уларнинг бирортаси менга сенчалик азиз бўлмаган.

Унинг овозидаги самимийлик Аликсни тинчлантирди.

– Таскин топдингми? – кулиб туриб сўради Жеральд. Унинг нигоҳида меҳрибонлик бор эди. – Сени бу нарсалар ҳақида гапиришга нима мажбур қилди?

Аликс ўрнидан туриб хона ичида безовта юра бошлади.

– Ўзим ҳам билмайман. Кун бўйи асабийлашдим.

– Ғалати-ку, – деди деярли пичирлаб Жеральд. – Жуда ғалати.

– Нега ғалати?

– Азизам, менга ундай қарама. Бундай дейишимнинг сабаби, сен, одатда, шундай босиқ ва мулойимсанки…

Аликс зўрама-зўраки жилмайди.

– Бугун мени барча нарса худди атайин жаҳлимни чиқараётгандек, – тан олди у. – Кекса Жорж бизни Лондонга боради деб юрибди. Буни сен айтганмишсан.

– Сен уни қаерда кўрдинг? – Жеральднинг овози кескин ўзгарди.

– У бугун жума куни ҳисобидан ишлади.

– Миясини еган аҳмоқ чол, – жаҳли чиқди Жеральднинг.

Жеральднинг юзи ўзгаргани Аликсни ҳайратлантирди. У ҳеч қачон уни бундай ғазабланган ҳолатда кўрмаганди. Унинг ҳайратини сезиб қолган Жеральд ўзини қўлга олишга ҳаракат қилди.

– У ҳақиқатан ҳам ақлдан озган чол, – такрорлади Жеральд.

– Чол шундай деб ўйлашига сабаб бўладиган нима дегандинг?

– Мен ҳеч нарса демадим. Ҳар ҳолда… ҳа-а-а, эсладим. Мен ҳазил аралаш унга Лондонга кетамиз деб айтгандим, у эса буни жиддий қабул қилибди-да. Балки у яхши эшитмагандир. Сен ўзинг унга тушунтиргандирсан?

– Ҳа, албатта. Жорж шундай қариялар тоифасиданки, миясига бир нарсани қуйиб олса, тамом, уни чиқариб ташлаши қийин.

Шунда Аликс Жорж уй учун икки минг маблағ тўланган, деб туриб олганини гапириб берди.

Бироз жим туриб, Жеральд секин сўзлади:

– Эймс икки минг нақд, қолган мингини эса гаров асосида олишни хоҳлади. Мана, қарияда бу фикр қаердан пайдо бўлган.

– Ана энди барчаси аён бўлди, – деди Аликс. У девор соатига қаради ва эрига нозланиш билан ишора қилди.

– Биз ишни бошлашимиз керак. Беш дақиқага кечикибмиз.

Жеральднинг юзида ғалати табассум пайдо бўлди.

– Фикрим ўзгарди. Бугун мен суратлар билан шуғулланмайман.

Аёл ақли – жуда ажойиб. Аликс уйқуга кетишдан олдин хотиржам ва ғам-ташвишсиз эди. Бир ларзага тарк этган бахти яна илгаригидек жойига тушди. Эртаси куни кечқурун бахтига нимадир халақит бераётганини ҳис қилди. Дик Виндифорд бошқа қўнғироқ қилмади. Аммо айнан шу инсон ғалаёнли нотинчлик сабабчисидек туюлди. Қайта-қайта унинг сўзларини эслади: «Бу инсон сенга мутлақо бегона. Сен уни умуман билмайсан». Шу лаҳзадаёқ эрининг: «Сен шу … «Кўк соқол хонаси»га ишонасанми?» – деб гапираётгандаги юз ифодаси кўз олдида жонланди. Эри нега бу гапларни айтдийкин? Унинг сўзида огоҳлантириш ёки деярли қўрқитиш, яхшиси, менинг ҳаётимга аралашма, деган иддао бордек эди.