Читать книгу "Қора қузғун"

53

Фарангис ит феълли жувон эди: ғизиллаб ўтиб кетган машинанинг ортидан вовуллаб қувлайдиган, кейин «қочиб қолди, қўрқоқ», дегандек мағрур қиёфада ортига қайтадиган кўппакни кўрганмисиз? Ёки кўринган кишининг акиллаб асабини бузадиган, озгина қаршилик кўрсатиб, ҳайвонча дўқ қилсангиз думини қисиб қочадиган лайчани-чи?

Фарангис ана шунақалар хилидан эди. Аввалига Акмалга чап бермоқчи бўлиб, гапни роса айлантирди. Акмал ҳам унинг сафсаталарига ишонгандек кўрсатди ўзини. Охир-оқибат, факт ва далиллар билан Фарангисни боши берк кўчага киритиб қўйдики, унинг лайчага ўхшаб пусишдан бошқа чораси қолмади: билганларини оқизмай-томизмай сўзлаб берди. Бу тафсилотларни биз юқорида кўриб ўтдик, фақат бир нуқта – телеэкранда пайдо бўлиб қолиши тушунарсиз эди. Ахир, бу ўз-ўзини фош этишдан бошқа нарса эмас-ку!

– Аёллик қилдим! – деди у йиғламсираб, Акмалнинг шу борада берган саволига жавобан. – Менинг ҳам дўстдушманларим бор. Омадсизлигим, қашшоқлигим билан кимнидир куйдириб, кимнидир кулдириб келардим. Болаларимни даволатишга имконим йўқ эди. Шундан меҳрибонлик уйига топширгандим. Шунинг ўзи учун бошимга қанчалар маломат ёғилганини билмайсиз-да!

Ҳаётим яхшиланганини, турмушим ўзгарганини ҳамма кўриб қўйсин, дебман. Жобирбек кўриб қолади, деган ўй хаёлимга ҳам келмабди.

– Мўмайгина даромад топа бошлаганингизга анча бўлди-ку, нега болаларингизни даволатишни пайсалга солиб келяпсиз? – гап қистирди Акмал.

– Шосалим ҳамма ишларни битказиб, Москвага ёки Германияга юборишга ваъда қилган.

– Нега ўзимизда эмас?

«Дарвоқе, нега?» Фарангис биринчи марта бу саволни ўзига-ўзи берди. Шосалимнинг «ўзимизники» деган тушунчага бепарво, аҳамиятсиз қарашини эслади. У сигарета четники бўлса чекарди, хорижнинг ёрлиғи ёпиштирилган ароқнигина ичарди. Гап телевидение ҳақида кетса: «Ўзимизникими? Бир пулга қиммат!» – дерди у. «Пахтакор»нинг футболчиларини-ку, ерга уриб ташларди. «Макаронлар» деб масхараларди уларни: «Чет элнинг футбол клубларига сотиб юбориш керак буларни. Марадоннанинг оёғини уқалаб, Пелега кофе қайнатиб юришсин. Шундан бошқага ярамайди булар!» – дерди. Шу асно Фарангиснинг ёдига бир воқеа тушди. Куладиган аҳволда бўлмаса ҳам юзига табассум ёйилди.

Бир куни кечки пайт уйда Наргис билан ўтиришганди. Дастурхонда «борматуха». Қонни кўпайтирармиш, деган гапни эшитгандан бери опа-сингил аҳён-аҳён вино билан ўзларини муолажа қилиб туришарди. Шосалим қўнғироқ қилиб қолди. Ҳозир келармиш! Апил-тапил дастурхонни қайта тузашди.

– Вино ичиб турганимизни кўрса, роса изза қилади! – деди Фарангис шишаларни яширишга жой изларкан.

– Бунинг йўли бор! – деди Наргис, опасидан шишаларни олиб, ошхонага йўналар экан. Қайсидир бир ўтиришда бўшатилган «виски» шишасига винони солди-да, дастурхонга келтириб қўйди.

– Бу қанақа ичимлик? – Шосалим чиройли «виски» шишасини қўлига олиб, айлантириб қаради. – Бунақасини кўрмагандим.

– Вино! Техасники, – деди Наргис қуруққина қилиб. Кейин Шосалимнинг рюмкасига тўлғазиб хорижнинг шишасидан «борматуха» қуйди.

– Мана буни вино деса бўлади! – бир кўтаришда рюмкани бўшатган Шосалим тамшаниб қўйди. – Чет элга гап йўқ, ўзимизникини ичсанг қусгинг келади!

Опа-сингил «Думбул бойвачча»ни кузатиб роса кулишганди.

Ҳа, Шосалимнинг ўзимизнинг тиббиётга ҳам, ўзимизнинг милицияга ҳам муносабати бундан ортиқ эмас. Шундан «ёпиқли қозон ёпиқлигича» қолишига жуда ишонарди. Ҳадемай қаттиқ янглишганини фаҳмлайди! – фикридан ўтказди Акмал.

– Энди мен нима қилай? – Фарангис шу чоққача қилган ишини қилиб қўйган, айтадиган гапини айтиб бўлганди. Буёғига нима қилишни ростдан ҳам билмас эди.

– Сизми? – Акмал унга синчков назар ташлади. – Болаларингизни «Ортопедия» институтига оборинг! Қандай яшаган бўлсангиз – шундай яшайверинг! Керак бўлганингизда – ўзимиз сизни чақиртирамиз. Битта хавф-хатар бор – шундан сақланинг!

Фарангис ҳуркак нигоҳларини унга қадади.

– Мен билан учрашганингиз-у, ўртамиздаги гапларни ҳеч ким – ҳаттоки эрингиз ёки Наргис ҳам билмаслиги керак. Акс ҳолда…

– Менга енгиллик бўлармикин? – Аёлнинг жавдираб турган кўзлари жиққа ёшга тўлди.

– Буни суд ҳал қилади. Аммо маълумот берганингиз, айбингизга иқрор эканингиз, ногирон болаларингиз – буларнинг барчасини суд инобатсиз қолдирмайди.

Фарангис ана шу чўлтоқ умид билан, ногирон болаларининг ҳузурига йўл олди…

54

Фарангиснинг терговчига охир-оқибат таслим бўлиши бежиз эмасди. Аввалига, қизиқарли бир ўйин тарзида бошланган мазкур иш бу қадар фожиа билан якун топади, деб ўйламаганди у. Жобирбек отилган тунда эса, нечоғли қалтис ишга аралашиб қолганини ҳис қилди. Ўшандан бери егани татимай юрганди. Қачондир бу ишларнинг ишкали чиқишидан чўчиб яшаб келарди. Мана, бугун сир ошкор бўлди…

Фарангис ўша кеча машинада ёлғиз қолди. Атроф зим-зиё. Аввалига билинмади; эркаклар кетгач, аллақандай ваҳимали ўйлар кўнглига ғулғула сола бошлади. Худди даҳшатли фильмлардагидек, ҳозир машина ойнасида қўрқинчли бир башара пайдо бўладигандек туюлаверди. Шоша-пиша эшикнинг босқичларини пастга босиб қўйди. Рул томондаги ойнанинг юқорисида бармоқ сиғадиган ҳажмдаги тирқиш қолган экан, апилтапил уни ҳам кўтариб зичлади. Кўнгли бир оз таскин топди. «Тезроқ қайтишсайди, эркаклар!» кўнглидан ўтказди у.

Фарангис эркаклар ҳозир эркакчасига гаплашиб олишади-ю, муаммо ҳал бўлгач яна Тошкентга қайтиб кетамиз, деган ўйда эди. Ногаҳон янграган ўқ овози унинг ўйларини чилпарчин қилди. Саросималаниб қолди. Биргина фикр уни қамраб олганди: «Жобирбек яширинча тўппонча олиб келган экан-у, рақибларини отишга тушди». Дир-дир титраб рул томондаги ўриндиққа ўтди. Қалтироқ қўллари билан пайпаслаб калитни топди. Машинани ўт олдирди: «Улгуриш керак!» – таъкидлади ўзига-ўзи. – Ҳозир Жобирбек учинчи рақибини ҳам тинчитади…»

Машина ҳайдаш ҳадисини олганлиги шу жойда қўл келди; Шосалимнинг ҳомийлигида шофёрлик курсида ўқиб, гувоҳнома олганди. Аҳён-аҳён эрининг «Нексия»сини миниб юрарди. Шундан ҳозирги вазиятдан қутулишнинг ягона йўли, бу жойдан қочиб қолиш, деган қарорга келди у. Йўлнинг ташвишини қилмаса ҳам бўлади. Мана шу илон изи каби узайган эгри-бугри йўл тўғри катта трассага олиб чиқади. Катта йўлга чиққач, ўнгга бурилиб, тўғри кетаверади. Аммо…

Катта трассага чиқиш осон кечмади. Йўл эгри-бугри бўлгани сабабли тезликни ошириб бўлмас, шундан Фарангиснинг хаёлида Жобирбек уни қувлаб етадигандек эди. Дам-бадам орқасига ўгирилиб қарайверганидан, машина бир-икки марта йўлдан чиқиб кетди ҳам. Катта йўлга чиқиб олгач эса, енгил тин олди. Хавф бартараф бўлгандек эди гўё. «Аммо… Жобирбек бугун бўлмаса эртага уни излаб топади-ку! Бу қонхўр мени ҳам энди омон қўймайди!» Уни ҳозиргина бир муддатга тарк этган ваҳимали ўйлар яна қайта безовта қила бошлади. Узоқдан икки вилоят чегарасида жойлашган милиция пости кўзга ташланди.

– Айтаман! Ҳозироқ постда тўхтайман-у, Жобирбекнинг қотиллиги ҳақида маълумот бераман! Майли, уни бир оз чув туширганим учун жазо беришса ҳам розиман. Ҳар қалай, ном-нишонсиз ўлиб кетгандан кўра – шуниси дуруст!

Фарангиснинг қарори қатъий эди. Агар айни шу дамда сумкачасидаги қўл телефони жиринглаб қолмаганида ёки телефонга жавоб бермаслик ҳақидаги дастлабки фикрда қолганида эди, у бир неча дақиқадан сўнг ўзи мансуб бўлган жиноий гуруҳни ўзи билмаган ҳолда фош қилиб қўйиши турган гап эди.

– Алло, Фарангис! Нима жин урди сени? Нега машинани обкетиб қолдинг?

Фарангис қулоқларига ишонмади. Эрининг овози. Демак, тирик қопти-да!

– Сиз тирикмисиз? Яраланмадингизми? Ана у қонхўр қани?

– Қайси қонхўр? Шосалимми? – Қиличнинг хотини билан кечаётган беъмани мулоқоти шу жойда Шосалимнинг тоқатини тоқ қилди. У шеригининг қўлидан телефонни юлқиб олди-да, унга еб қўйгудек бўлиб тикилганча, қаттиқ-қаттиқ гапира бошлади:

– Фарангис, қаердасан?.. Майли, нега кетиб қолдинг?.. Йўқ, қайтишингга ҳожат йўқ. Тошкентга кетавер! Йўлдан эҳтиёт бўлсанг – бас!

Шосалим гапини тугатгач, Жобирбекнинг юзтубан ётган жасадига қараб бир пас тек қотди.

– Машинангизда белкурак борми? – Қилич Шосалимни ҳушига келтирди. – Тезроқ кўмиб қутилайлик!

Шу кеч тонгга қадар қотиллар роса тер тўкишди. Тонг энди-энди оқара бошлаган маҳал Ўта мерганнинг эшиги олдида машина келиб тўхтади. Уйқусизликдан кўзлари шишинқираган Шосалим гандираклаганча машинадан тушди. Милтиқ ва ўлжадан улуш сифатида олиб келган иккита қуённи мерганга бериб, хайр-хўшлашиб чиққач, машинанинг орқа ўриндиғига оғир чўкаркан, Қиличга буюрди:

– Шаҳардаги уйга ҳайда!..

55

Наргис тонг чоғи кўча эшик қўнғироғининг ваҳимали жиринглашидан уйғониб кетди: «Ким бўлди бу? Шосалимми? Ахир келишидан олдин қўнғироқ қилиб огоҳлантиради-ку?» У ана шундай кечинмалар оғушида туриб кийинди. Икки табақали катта дарвозанинг туйнугидан қараб машина поччасиники эканини кўриб яна ҳайрон бўлди. Эшикни очиб ташқарига мўралади. Рулда опаси ўтирганидан таажжубланди. Кейин машинани ичкарига киритсин учун дарвозани ланг очди.

– Тинчликми, опа! Ранг-рўйингиз бир ҳолда? Нима бўлди сизга?

Фарангис жавоб бериш ўрнига йиғлаб юборди. Наргис елкалари титраб, ўксиб-ўксиб йиғлаётган опасини бир зум ўз ҳолига қўйиб берди. Етаклаб уйига олибкирди. Меҳмонхонадаги узунчоқ столда ҳар хил шиша идишлар гулдаста тарзида терилиб турар, фужерлар қантарилиб қўйилганди. Наргис шишалардан бирининг оғзини бураб очди. Гази кўп экан, вишиллаган товуш чиқди. Шу дам газ сувнинг пуфакчалари юзларига сачради. Сувнинг муздеккина эканиданми ёки бу ҳолат бошқа бир шунга ўхшаш воқеани ёдига солдими, тўйқус сесканиб кетди у…

Ўшанда ҳам шундай бўлганди. Шунқор билан унинг бир хонали квартирасида хуфёна учрашиб, айшу ишрат қилиб юришарди. Иккаласининг ҳам бир-бирига нисбатан ҳеч қандай мажбурияти йўқ эди. Наргис бойбадавлат хонадоннинг келини: егани олдида, емагани ортида. Истаган нарсаси муҳайё. Фақат ҳавас қилса арзигулик ҳаётининг биргина кемтиги бор эди. Бу кемтикни ҳам мана шу Шунқор беркитиб келмоқда эди.

Бир гал иккиси гап талашиб қолишди. Келишмовчиликка Шунқорнинг концертга иккита билет сотиб олгани-ю, Наргиснинг йўқ, дейишига қарамай, бирга тушмоқчи эканини айтиб оёқ тираб олгани сабаб бўлди.

– Биламан, сен учун мен оддий бир эркакман, – азбаройи аччиқланиб гапирди Шунқор. Кейин фикрини янаям ойдинроқ ифодаламоқчи бўлдими, у ёқ-бу ёққа аланглай бошлади. – Мана бу телевизор ёки мана бу дазмолга ўхшаш буюмман. Кўнглинг тусаган пайти фойдаланасан… Бирга тушлик қилишдан ҳадиксирайсан. Жамоат ичида ёнма-ён юришдан чўчийсан. Энди билдим, сен мандан ор қиласан!..

Наргис Шунқорнинг шубҳаси асоссиз эканидан кулди – бошини унинг елкасига қўйди:

– Ундай эмас, Шунқорим! Бошимда эрим бор эканини унутманг.

– Ажраш бўлмаса!

– Жазманлик эвазигами? Асло!

– Керак бўлса уйланарман ҳам…

– Йўқ! Унда учрашувларимиз бу қадар мароқли бўлмай қолади.

– Нега?

– Негами? Ўртага манфаат аралашади. Зиммага мажбурият тушади. Гап-сўз кўпаяди. Менга қолса муносабатларимиз шу тахлит давом этгани маъқул.

– Шундай – ҳиссиз… севгисиз!..

Наргис аввал бошда эркаклик ғурури жунбушга келиб, роса сапчиган жазмани аста-аста ҳовуридан тушиб бораётганини пайқади. Шунинг учун мавзуга шу ўринда бира тўла нуқта қўйди.

– Жоним! Бировга кўз-кўз қилиш учун севилмайди. Агар сизни ёқтирмасам… – Наргис тилига қалқиб чиққан оҳангдош – бир уят сўзни зўрға тишлаб қолди. Ўртада бегона киши бўлмаса ҳам бу сўзни овоз чиқариб айта олмади. Ўйнашининг қулоғига эгилиб аста шивирлади: – боқтирмасдим ҳам!

Шунқор дўппини олиб қўйиб, яхшилаб ўйлаб кўрса шуниси дуруст бўлиб чиқди. Топиш-тутиши ҳаминқадар. Ҳар қалай, Наргиснинг эридаги имконият унда йўқ. Шундай бўлгач, кўрпасига қараб оёқ узатгани маъқул. Бошқа одам бўлганида Наргисга ўхшаган жувонни ўйнатиш учун қанчадан-қанча пул сарфларди. Шукур қилиш керак!

Ҳа, ҳар икки хиёнаткор ана шундай лаҳзаларда шукур қилишар, қолган пайтлари куфр билан машғул бўлишарди. Куфрга ботган одамнинг эса борар манзили битта – афсус-надомат! Акс ҳолда, Наргиснинг хиёнати тузатиб бўлмас жиноятга айланмаган бўларди…

56

Хуфия учрашув жойида уларни Сотимбой кутиб турганидан бехабар икки зинокор, ҳар доимгидек белгиланган вақтдаги висолга ошиқишарди. Наргис бир муддат илгарироқ келди. Калити билан эшикни очаркан, ортидан бир жуфт кўз уни кузатиб тургандек бўлиб туюлди. Ўгирилиб, ҳеч ким йўқлигига ишонч ҳосил қилгач, шоша-пиша ўзини ичкарига урди.

Орадан ўн дақиқалар ўтиб эшик олдида Шунқор пайдо бўлди. Эшик ичкаридан илдирилгани боис, калитни қайтиб чўнтагига солди-да, қўнғироқ тугмачасини босди. Сотимбой ҳам шу лаҳза қўлидаги митти видеокамерани ишга қўшди. Бир ойлик танаффусдан сўнг висолга ошиқиб турган, айғирнинг сабрсизлик билан ер тепиниб туриши-ю, ҳар қандай эҳтиёткорликни унутиб остонадаёқ айғирига суйкалана бошлаган ёлдор биянинг ҳолати магнит тасмасига муҳрланди. Сотимбойни орани очиқ қилиши учун шунинг ўзи кифоя эди. Аммо зинадан туша туриб, эшик очиқ қолганини кўриб тўхтади. Ичкарида ўзи учун нохуш бир вазиятга дуч келишини билса ҳам, ўтиб кета олмади. Хотинини яна ҳам шармандали бир ҳолатда қўлга тушириш истаги туғилди унда. Ичкарига кириб, эшик занжирини илдирди. Ётоқхонадан эркак билан аёлнинг баббаробар ҳансираши эшитилиб турарди. У қия очилиб қолган эшикни оҳиста суриб каттароқ очди-да, камерани ичкарига тўғрилади. Сотимбой шу пайтгача хотинига хиёнат қилган одам эмасди. Савдогарлар оиласида ўсиб улғайган бу йигит пул топишни ҳам, уни нималарга сарфлашни ҳам яхши биларди. Зинодан, майхўрликдан йироқ эди у. Ҳозир шайтоннинг қистови билан ичкарига киргани учун ўзидан-ўзи хафа бўлиб кетди. Хотинини бу алфозда учратаман деб ўйламаганди. Икки зинокорнинг қилиб турган иши одам боласининг ишига сира ўхшамасди. Фақат ҳайвонларгина шундай қилишади.

Наргис нимадир демоқчи бўлибми, ҳирсдан ола-кула бўлиб кетган кўзини орқага ўгирди. Ўгирди-ю, даҳшатдан бақириб юборди.

– Сен… Сизлар жирканчсизлар! – Алам ва нафратини шу биргина сўзда ифода этди Сотимбой.

Шунқор бир зум гарангсиб қолди. Кўзига оиласи ҳам, Наргис ҳам кўринмади. Видеокамерани юлқиб олмоқ бўлиб Сотимбойга ташланди.

– Бер бу ёққа камерани!..

Шохлашаётган иккита ҳўкизнинг жангини бир чеккада онадан ҳозир туғилган қўзичоқдеккина бўлиб кузатиб турган Наргис эс-ҳушини батамом йўқотган – нима воқеа содир бўляпти-ю, кимнинг-ким эканини ҳам фарқламай қолганди. Тимдалашиб-юмдалашаётган эркаклардан тисарилиб орти билан дазмол столига урилди. Ҳушёр тортди. Қўлига оғир чўян дазмолни олди. Ҳозирча нима қилмоқчи эканини билмаса ҳам аста-аста олдинга қараб силжий бошлади. У орада кечган шу фурсат ичида жуда кўп нарсадан мосиво бўлганини фаҳмлади. Уятдан яширинадиган жой, аламдан қутиладиган бир имкон ахтарди. Ўзини шундай шармандали аҳволга тушишига сабабчи бўлган – мана бу икки ҳўкиз кўзига ёмон кўриниб кетди. Иккаласини ҳам мажақлаб, боши оққан томонга кетишни хаёл қилди. Оғир чўян дазмолнинг зарбидан юзига сачраган қон уни ҳушига келтирди. Сотимбойнинг қўллари остидаги рақибининг бўғзидан бўшалди. Бир пас тек қотиб турди-да, сўнг шилқ этиб ёнига ағдарилди. Наргис оҳиста чинқириб юборди…

Фарангис Наргис пиёлага қуйиб берган муздеккина минерал сувдан ичиб бир оз ўзини босиб олди.

– Биласанми, Наргис, назаримда уни ўлдиришди!..

– Кимни? – Шосалимни ўйлаб саросималанди Наргис.

– Жобирбекни!

– Ҳа-а-а, шунга шунчами?! Эрингизга қайғуряпсизми, дебман.

– Намунча, дийданг тош бўлмаса? Ахир, энди ҳаммамиз хавф остидамиз. Энди…

– Қўйсангизчи опа! Роса ваҳима қиласиз-да. Хавф бартараф бўлди, десангиз – мана бу бошқа гап!

– Қандай қилиб?

– Ҳозир биз учун Жобирбекнинг сирларимиздан воқиф бўлиб қолгани энг катта хавф эди. Мана энди ундан қутилибмиз. Энди… – Наргис тилига қалқиб чиққан кейинги жумлаларни айтмади. Фарангис опаси бўлса ҳам Шосалимни ундан олиб қўйгани учун, опанинг сингилда озгина адовати бор эди. Гапни бошқа ёқа бурди:

– Энди сиз ҳам тинч яшайсиз! Мухбир қиз ниқобидаги кирдикорларингиз фош бўлишидан чўчимасангиз ҳам бўлади.

Наргис ҳам Шосалим билан танишгунгача опасининг у билан кечирган саргузаштларини оғринибгина ҳазм қилиб келарди. Гарчи рашки мантиқсиз бўлса ҳам Фарангисни ундан қизғанар эди. Шунинг учун ҳам опасининг муҳаббатини қозонган Жобирбекнинг ўлимидан заррача ҳам қайғурмади. Аксинча, энди мана бу кошонани ўз номига ўтказиши, Сотимбойнинг ўлими туфайли узилиб қолган кайфу сафо турмушини давом эттириши мумкин…

Наргис бу каби ҳолатни бошидан кечирган: қўли қонга бўялган жувон эканини опаси қаёқдан билсин! Сотимбойнинг жонсиз танасидан қутилиш учун кечирган дамларини-чи? Кўнглига яқин одами Шунқор билан ҳам ортиқ шакаргуфторлик қила олмади. Тўшакка киришди дегунча, ўша воқеалар даҳшатидан Наргиснинг устидан кимдир совуқ сув қуйгандек бўлар – туйғулари ўчарди-қоларди.

Шунқор ҳам шу воқеадан кейин анчагина ўзига кела олмай юрди. Ҳаловати йўқолди унинг ҳам. Айтишича, кетида Сотимбойнинг туфлисидан қолган из муҳрланиб қолгандек туюлар эмиш. Кўринмайдиган жойда бўлса ҳам, ўтириб-турганида, одамлар орасида юрганида, худдики ҳамма унинг орқасига қараётгандек, ноқулай сезар экан ўзини. Иккиси ҳам муносабатлари ортиқ бундай давом этиши мумкин эмаслигини фаҳмлашди. Уриш-жанжалсиз, гина-кудуратсиз бир-бирларидан узоқлаша бошлашди. Айниқса, Наргис учун бу айрилиқ оғир кечди. Эрининг ҳайҳотдек кошонасидаги фаровон ҳаётидан ажрагани етмагандек, жазманининг кулбасидаги миттигина шодлик ҳам унга насиб қилмади.

«Кимнингдир ўлими деб, ўз ҳузур-ҳаловатидан кечадиган аҳмоқ йўқ!» Тош санамга айланган Наргиснинг кўнглидан шу ўй кечди. Ёмон гап, ножўя фикр илонни инидан, мусулмонни динидан чиқаради, деганлари бор гап экан. Фарангис шу онда ҳиссиз бутсанамга сиғиниб, нажот истаб ўтарган маъжусийга, Наргис эса улкан бир тош танага ўхшарди. У опасининг ёзғиришларига батамом нуқта қўймоқчи бўлдими ёки ўзининг мудҳиш қотиллигини оқламоқчими, ҳар қалай кескин бир ҳаракат билан ўрнидан турди:

– Бас! Одам ўлиш учун туғилади!..

57

Жиноятчи гуруҳ устидан олиб борилган тергов ишлари узоққа чўзилмади. Факт ва далиллар яна бир карра ўз тасдиғини топди. Иш судга оширилди. Фақат Шунқор масаласида тергов ишларининг кўлами бир оз кенгайди. У аввал ҳам тошкентлик бир савдогар йигитнинг изсиз йўқолиши муносабати билан сўроқ берганди. Ана шу ечимсиз қолиб келаётган жиноят бўйича унинг устидан яна бир иш қўзғалди.

Шосалим ҳибсга олинган куни бу воқеа бутун шаҳарга овоза бўлиб кетди. Барчанинг оғзида бир гап: «Ёпирай, Жобирбекни дўсти ўлдирган экан. Ким ўйлабди дейсиз?!

Биргина шу маълумот бекорчиликда сафсата сотиш учун озлик қилар эди. Сафсатагўйлар қўшиб-чатиб ўзлари тўқиган тахминларни сўзлаб юришди. Эмишки, «Шосалим билан Жобирбекнинг хотини дон олишиб юрган эмишлар. Иккиси бир бўлиб Жобирбекни ўртадан олиб ташлаш режасини тузган эмишлар. Шосалим бор-йўғи ижрочи, аслида бу ишларнинг бошида хотини…»

Гулчеҳра «миш-миш»лар дастидан кўчага ҳам чиқа олмай қолди. Терговга чақиришган чоғлари ғизиллаб прокуратурага ўтиб келар, бошқа пайтлари уйига қамалиб олиб, хонасидан ташқарига чиқмасди. Бир гал қайнотаси билан эрининг жасадини кўриб, тасдиқлаш учун «морг»га бориб келди. Бир уюм суякни кўрсатишди – Жобирбек деб. Ҳушидан кетиб, йиқилиб тушишига оз қолди. Атрофдагилар суяб қолишди. Ўшандан бери уни ҳеч ким кўрмади. Сўзини эшитишмади. Болаларини ҳам ҳеч қаёққа чиқармади. Фақат Асқар ака аҳён-аҳён ул-бул, бозор-ўчар ташлаб кетар эди. Бир куни кечки пайт қайнотасининг ҳузурига ўтди:

– Дада, бунчалар тошбағир бўлмасангиз! Бирор нима денг ахир! Одамлар мен ҳақимда ёлғон сўзлайдилар. Мен ўғлингизга қарши фитна қилмаганман – ишонинг! Аммо… у кишининг ўлимига мен ҳам айбдорман! Калтабин келинингизни сўкинг, уринг – кечиринг мени, отажон!

Йиғлаб-ёлвораётган Гулчеҳра бошида қайнотасининг қалтироқ қўлларини сезди:

– Мени-чи? Мени ким сўкиб, ким уришади?! Ўғилларимнинг заволига аслида энг катта айбдор – мен-ку! Қодирбекнинг онасига ортиқча меҳр берган эканман. Шу меҳрнинг қурбони бўлдим. Болаларимга бало-қазо яқинлаштирмайман деб, ўзимга ортиқча бино қўйган эканман. Мана, жабрини тортяпман! Ҳеч кимнинг бошига фарзанд доғини солмасин, тур, болам. Боламнинг болаларини ўкситма – Худо сени ёрлақасин!

Отанинг кўзларидан дув-дув ёш оқди. Гулчеҳра учун бу кутилмаган ҳол эди.

– Сиз ўғлингизни кечирдингизми? Ахир ўликхонада…

Ота бир нима демади. Бир нуқтага тикилганча туриб қолди. Яна ўша сўзни такрорлади: «У менинг ўғлим эмас! Ўликхонадаги жасад Жобирбек эмас!»

Гулчеҳра бир зум каловланиб қолди. Тагдор қилиб айтилган сўзнинг мағзини чаққач, «ялт» этиб отасига ўгирилди.

– Ота… Ўғлим тирик демоқчимисиз? Бунга асос қани?

«Танаси чириб кетган экан. Балки, вужуд уникидир, аммо бош чаноғи… Унинг жағида ясама темир тиш йўқ эди…» – ўйлади ота. Аммо дилидагини тилига чиқармади.

– Ота, сизга шундай туюлгандир? Балки шундоқ бўлишини хоҳлаганингиз учун ҳам…

– Билмадим! Билмадим! Ҳар қалай энди мен ўлгунимча шу умидга таяниб яшайман. Сен эса… – сўзини давом эттира олмади. Кўзлари яна жиққа ёш билан тўлди. – Сен аза очиб, эрингдан ажраганингни элга маълум қил.

Гулчеҳра шу бир ҳимога маҳтал турганди. Отаси айтган аччиқ ҳақиқат бўғзида тиқилиб ётган йиғини етаклаб чиқди. У ҳўнграб йиғлаб юборди:

– Во-о-о-о тўрам, во жўрам! Ҳай шоҳ Ҳусан, ай алвидо!…