Читать книгу "Қора қузғун"

49

Шосалим воқеалар тизгинини қўлга олиб, уни бир йўлга солмоқ бўлиб қанчалар ҳаракат қилмасин, уддасидан чиқа олмасди. Хаёллар уни гоҳ у томонга, гоҳ бу томoнга олиб қочар, у шу аҳволида тартанак тўрига тушиб қолган пашшага ўхшарди: оёғини халос қилса – қаноти, қанотини ажратса оёғи тўрга чувалашарди…

Эрталабки нонушта чоғи ўғиллари бир-бири билан «Сен Қобил, сен Қобил» деб тортишиб қолишди. Шосалим ҳайрон. Болаларнинг ўртасига тушди.

– Менга қараларинг, ҳеч ким Қобил эмас! Сизларга ўзимиз исм берганмиз: биринг Баҳодир, биринг Асқар – уқдингми? Қобил деганларинг ким?

Болалар бири қўйиб бири «Қобил ва Ҳобил» қиссасина айта кетишди. Боланинг зеҳни яхши-да, ҳикоялари жуда таъсирли чиқди. Гап орасида бу ҳикояни мардикор йигит сўзлаб берганини ҳам қистириб ўтишди.

Шосалимнинг томоғидан луқма ўтмай қолди. Мардикор йигитдан шубҳаланди: «Нима демоқчи? Ишини қилса бўлмайдими? Болаларга ўралашиб нима қилади?» У ана шундай ўйлар оғушида, машинани кўчага олиб чиқди-ю, дарвоза олдида тўхтатди. Машинадан тушиб, ичкарига кирди. Ҳовли тўрида қуёнхона қурилишини давом эттираётган мардикор йигитни имлаб чақирди. Йигит ишни қўйиб, хўжайиннинг ҳузурига чопқиллаб келди.

– Ассалому алайкум! – итоаткорона бош эгиб, унинг амрига мунтазир турди у. Шосалим ундан нималарнидир сўрамоқчи эди – фикридан қайтди. «Машинани артиб қўй», деди-да, ичкарига – хотинининг ҳузурига кириб кетди.

Шокир машинани чиннидай қилиб артди. Салонни, ғилдиракларни ҳам ялтиратиб қўйди. Калит осиқлик жойида турганини кўриб, орқадаги юкхонани ҳам очиб чангини артиб тозалади. Юкхона остига ёзилган тўшамани тозаламоқ бўлганди, бурчакда – қўл етмайдиган жойда қотиб қолган қон доғларини кўрди. Тўшамани остини артмай қўя қолди. Шосалим қайтиб чиқанида машина қўғирчоқдек бўлиб турарди. Машинага ўтираркан қўл қовуштириб турган мардикорга беш юз сўм узатди:

– Ма, сигарета оласан!

– Раҳмат, раҳмат! – эгилиб-букилиб миннатдорчилигини билдирди Шокир. Машина жўнаб кетгач ҳовли тўрига ўтди-да, холироқ бир жой топиб шимининг чўнтакчасидан кичиккина қўл телефонини олди. Рақамни териб, кимгадир қандайдир маълумотларни етказди.

Шосалим боя ичкарига кириб хотинидан Шокир ҳақида у, бу нарсаларни сўраб-суриштирди. Унинг юриш-туриши билан қизиқди. Болаларга кўп ўралашмасин, деб тайинлади.

– Тинчликми ўзи? – сўради хотини хавотирланиб.

– Ваҳима қиладиган ҳеч нарса йўқ! – тинчлантирди уни Шосалим. – Ўзингдан эҳтиёт бўл, деган гап борку! Болаларга бир эртак айтиб берибди. Ёшига номуносиб нарсаларни эшитмаганлари маъқул. Тарбиясига таъсир қилади. Ишни бугун тугатса керак. Дарҳол жўнатиб юбор. Ўралашиб юрмасин бу ҳовлида…

Салима эрининг ҳамма топшириқларини бош силкиб маъқуллаб турди. Бу мавзуга қайтиб тўхталишнинг ҳожати қолмагач, андишасини айтди:

– Дўстингиздан ҳалиям ҳабар йўқми?

– Йўқ! – Шосалимнинг бу борада гапиргиси йўқ эди. Шундан қисқагина жавоб билан чекланиб қўя қолди. Салима эса эрининг бу ҳолатини, дўсти учун ич-ичидан қайғуради бечора, юзига чиқармайди, ножоиз бир гап айтиб қўйишдан чўчийди, деб баҳолади.

– Гулчеҳрахондан хабар олганимга ҳам икки ҳафтача бўлибди. Яна бир ўтиб қўйсаммикин? Бечора қайғуга ботиб, ич-этини еб қўйгандир.

– Қайда? – деди Шосалим юзини жийириб. – Эрининг бошини еган шу-ку! Кунда жанжал, аччиқ-тизиқ гаплар; Жобирбек ўлган бўлса – ўшандан қутулган бўлади. Анави мумсик отасидан ҳам!..

Шосалим бу гапларни алам ва изтироб ичида айтди. Ҳозир Гулчеҳрага бўлган ғарази юзига қалқиб чиққанди: Гулчеҳранинг ҳеч қачон уни Шосалим, деб чақирмагани асабини қўзитарди. Ҳатто бир гал: «Ҳа, энди Жобирбекнинг олдида Сиз Шо-о-ҳ Салим эмас, оддийгина Салимсиз-да», деганди ҳазиллашиб. Кўрамиз, киши билмас ижирғанганди Шосалим тишларини ғижирлатиб – кимнинг-ким эканини! Мана бугун кўриниб қолди. Яна бир неча кун керак. Шундан кейин унинг остонасига ит ҳам йўламайди. Ҳозирча эса хотинининг хабарлашиб тургани яхши. Шубҳа-гумон бўлмайди!

– Машина юбораман, майли ўтиб кела қол! – Шосалим, кўчага чиқаркан, хотинининг фикрини маъқуллади.

50

Жобирбек атрофида кечаётган воқеаларни чуқур ўйлаб мушоҳада қилишни истарди. У табиатан босиқ, етти ўлчаб бир кесадиган – шошма-шошарлик билан хулоса чиқармайдиган кишилар хилидан эди. Муҳтарам Калоновичнинг гапи қанчалик тўғри экани мухбир қиз масаласининг ечимига боғлиқлигини биларди. У Шосалимга қаратилган айбноманинг холисона бўлишини хоҳлаганди. Шу боис Тошкентга кела солиб, ишни телевидениедан бошлади. Ногиронлар уйидан берилган лавҳанинг муаллифини топди. Сўраб-суриштириб, ахийри ўзини марказий нашрлардан бирининг мухбири сифатида танитган аёлнинг манзилини аниқлади.

Фарангис унга эшикни очмади. Туйнукдан Жобирбекни кўрибоқ юраги орқасига тортиб кетди. Шосалим билан маслаҳатлашмай унга рўбарў бўлишни хоҳламади. Умуман, у билан юзма-юз келишни хаёлига ҳам сиғдира олмасди.

Жобирбек ичкарида кимдир юрганини пайқади. Эшикни ҳадеганда очилмаганидан «бу ўша», деди ичида. Кичкина бир қоғозга: «Ўтинаман, биргина саволим бор. Мендан чўчиманг – ёмон ниятим йўқ. Телефон қилинг!» – деб ёзди-да, телефон рақамини қолдириб, хатни эшикниннг тирқишига тиқди.

Фарангис Жобирбекнинг кетганига тўла ишонч ҳосил қилгач, эшикни қия очиб хатни олди. Ўқиди. Аввалига бир муддат нима қиларини билмай, каловланиб турди. «Телефон қилиш керак», деган фикрга келди-ю, гўшакни олиб шоша-пиша керакли рақамларни теришга тушди.

– Сен уйингдан жилмай тур. Эшикни ҳеч кимга очма! Бир оз туриб ўзим чиқаман! – деди Шосалим ҳаяжонини яшира олмай – Фарангисдаги қалтироқ унга ҳам кўчганди…

Шосалим Фарангисдан бу хабарни эшитиб, кўз олди қоронғилашиб кетди. Жобирбек калаванинг учини топганди. Агар иш шу зайлда кетса, эртами-индин шарманда-ю шармисор бўлиши турган гап: у ҳам ўз навбатида кимгадир телефон қилди, вазиятни тушунтирди. У ёқдан эса:

– Бу сизнинг муаммойингиз! Мени охирги натижа қизиқтиради! – деган совуққина жавоб олди.

«Нима қилиш керак?» – Шосалимнинг боши қотганди. Аммо у узоқ ўйлай олмаслигини ҳам, тезроқ бирор-бир хулосага келиши лозимлигини ҳам биларди: «Жобирбекни йўлдан олиб ташлаш керакмикин? Ҳужжатларни қўлга киритмай туриб бу ишни қилиш, ўзинг ўтирган шохни кесиш билан баробар-ку! Лекин, буни шундай қолдириб ҳам бўлмайди. Қизиқ, Фарангисга қандай чиқди экан? Демак, у мен ҳақимда ҳам билади. Тошкентга менсиз кетиб қолгани ҳам шундан!» Шосалимни боши ёрилгудек эди. Барибир бир хулосага кела олмади. Аввал Фарангиснинг рақамини терди. Сўнгра фикридан қайтди. Бир оз туриб яна телефон қилди…

– Гапларимга яхшилаб қулоқ сол, – дона-дона қилиб таъкидлади у Фарангисни ҳушёрликка ундаб, – биринчидан, уйингдан чиқиб кет ва ҳозирча кўринмай тур. Телефон автоматидан Жобирбекка қўнғироқ қилиб, эртага кечқурунга учрашув белгила. Учрашув жойи отчопар! Шундай қилгинки, ўзи танҳо келсин!

– Буни қандай қиламан? – ҳайрон бўлди Фарангис.

– Истаганидан ҳам кўпроқ маълумот олишини билса, айтганингни қилади: «Бу ишларнинг бошида хотинингиз турибди» десанг, бас! Ҳозирча сирларимизни дўмбира қилмай туради. Ориятли йигит у. Ва охиргиси, ҳозироқ Отчопарга бор. Қилич билан Шунқорни мен кечқурун шаҳардаги уйимда кутаман! – Шосалим бошқа сўз демади. Гўшакдан қисқа-қисқа гудок эшитилгач, Фарангис уни жойига қўйди-да, апил-тапил кийиниб уйни тарк этди.

Қилич билан Шунқор Отчопар ва Қарши оралиғида йўловчи ташишарди. Шосалим уларнинг ҳар бирига биттадан «Нексия» обериб қўйганди. Бу бир томондан ҳам мунтазам даромад, ҳам тез-тез учрашиб туриш имконини берарди. Шосалим чақиртирганини эшитиб, машинанинг бирини пуллик тўхташ жойида қолдириб, иккинчисида Қаршига қараб йўл олишди.

Жобирбек кеч бўлишига қарамай, Фарангисни узоқдан таниди.

– Хўш, менга нималарни айтмоқчи эдингиз? – салом-аликдан кейин дарҳол индаллога кўчди Жобирбек. – Ясама мухбир сифатида ташрифингиз орқасида қандай сир яширинган эди? Мени алдашдан мақсадингиз фақат пул ундиришмиди ёки… қолаверса, бу ишларда хотинимнинг қандай алоқаси бор? Ҳамма-ҳаммасини билмоқчиман, – деди у бир оз тутақиб.

– Майли, ундай бўлса кетдик. Бу кўчанинг гапи эмас. Йўлда ҳаммасини айтиб бераман.

– Шу жумбоққа ечим топиш учун ҳозир дунёнинг нариги чеккасига боришга ҳам тайёрман, фақат қаёққа кетаётганимизни билсам ёмон бўлмасди, – деб Фарангисга юзланди у.

– Борадиган жойимиз шунақа жойки, – деди Фарангис Жобирбекни янада қизиқтириш учун, – унда ҳамма саволларингизга жавоб оласиз!

– У ерда кимлар бўлади? Мен формада эмасман-ку!

– Ҳечқиси йўқ. У ерда хотинингиз ва унинг жазманинини кўрасиз, холос.

– Нима? Гулчеҳра? – Жобирбек бўғилиб кетди. Бу гапни тасаввурига сиғдира олмасди. Шундан бошини чангаллаб қолди: «Ишонмайман! Ишонмайман! Ҳозир, ҳозир, – деди у атрофга аланглай бошлади. – Қаерда телефон бор? Уйга қўнғироқ қилишим керак?..»

– Хотинингиз уйда йўқ ҳозир. Ишонмасангиз ихтиёрингиз? – бепарво қилиб кўрсатди ўзини жувон. – Қолаверса, мана, менинг қўл телефонимдан қўнғироқ қила қолинг!

– У сумкачасидан телефон олиб узатди. Жобирбек тилла топган одамдек севиниб кетди: «Ҳозир телефон қилади. Гўшакни Гулчеҳра кўтаради. Кечадан бери миясини қуртдек кемираётган гумонлар барҳам топади. Мана ҳозир саккиз, уч, етти, беш…».

Телефон узоқ жиринглади. Гулчеҳра гўшакни олмади. Олиб ҳам нима қилди? Кун бўйи уч марта шу рақамдан қўнғироқ қилишди. Аёл кишининг товуши. Эрининг яна бир жазмани. Айтишича, ундан боласи ҳам бор эмиш. Ишни бости-бости қилиш учун Шосалим деган дўсти орқали пул ҳам бериб юборган эмиш. Ҳозир яна пулга зориққан-у, Жобирбек ёрдам қилмаётганмиш. Гулчеҳранинг бу гапларни эшитишга ортиқ тоқати қолмаганди. Йиғламади ҳам. Биринчи марта эмас-ку! Эрига нима керак ўзи? Шунчалик моҳир улоқчи экан, майли ёт тўшакларда улоқ чопиб, тулпорини совутиб юраверсин. Лекин, мени нега бадном қилади? Оила шаънини ерга урмаса бўлмайдими? Ахир, барисига чидаб келаяпман-ку?..

Гулчеҳранинг юраги санчигандек бўлди. Беихтиёр гўшакни олди-да, Шосалимнинг рақамини терди. У Гулчеҳранинг саволига дастлаб жавоб беришдан қочиб тайсалланди. Гулчеҳра ғазаб қилгач, худди ноилож қолгандек: «Фақат ҳеч кимга айтманг. Жобирбек бошимни олади-я – билиб қолса», дея ёлворганча тўғрисини айтди:

– Ҳа, эллик минг доллар обориб берганман!

51

Жобирбек қўнғироғига жавоб бўлмагач, тамоман эсидан ажради. Кўз ўнгида Гулчеҳранинг иккита қиёфаси намоён бўлди. Биринчиси, хотинининг аввалги мунис, меҳрибон чеҳраси. Иккинчиси эса, бир йилдан бери ўзгариб қолган, тажанг башараси. Унинг мияси пуфакдек бўм-бўш бўлиб қолди. Ҳозир унинг бўйнидан ип боғлаб хоҳлаган томонга етаклашинг мумкин эди. Шундай бўлди ҳам. Худди маст одамдек чайқала-чайқала Фарангисга эргашди. Қандайдир машинага ўтиришди. Узун йўл бўйлаб катта тезликда елиб кетишди.

Гулчеҳрани нима жин урдийкин? Нима етишмайди унга? Тўқликка шўхликмикин ё… Мени, болаларимизнинг шаънини ўйламайдими? Ҳеч бўлмаганда тақводор ота-онасининг ҳурматини қилса бўларди? Ахир, эл олдида қандай бош кўтариб юришади улар?..

Жобирбек йўл бўйи ана шундай кечинмалар оғушига кўмилиб ўтирди. Миқ этмади. Энди уни ҳеч нима қизиқтирмай қўйганди. Яшашнинг маъниси қолмаганди. Қани ҳозир автоҳалокат рўй берса-ю, Қодирбек акасининг ортидан нариги дунёга равона бўлса…

Машина қандайдир тўқайзорга кириб тўхтагандан кейингина Жобирбек бир оз ҳушёр тортди. Теваракатроф зим-зиё. Тўқайзор ойнинг ғира-шира ёғдусида қўрқинчли бир манзара касб этиб турарди.

– Нега тўхтадик? Бу қанақа жой? – саросималанди Жобирбек.

– Саволларингизнинг жавоби ҳув анави жойда, – қуюқ қоронғилик ичида милтиллаб турган шуълага ишора қилди у. – Тушинг, мана бу киши сизни кузатиб қўяди.

Милтиллаб турган шуъла гулхан экан. Олов ёнида ёмғирпўшни елкасига ташлаб бир киши ўтирибди. Қўлида ов милтиғи. Шосалим машина келиб тўқай бошида тўхтаганини, ҳадемай Жобирбек билан юзмаюз бўлишини билар, аммо ўрнидан туришга шошилмасди. Қадам товушлари жуда яқин келгач турди. Келгучиларга юзланди.

– Шосалим!?

– Йўқ, янглишдинг, мен – Шосалим эмасман! Сенга итдек эргашиб юрган, бир пайтлари обрўйингни сақлаб қолиш учун туни билан мижжа қоқмаган, садоқат билан хизматингни қилиб, охир-оқибат қадр-қиймати топталган сояман.

– Шунча гина-кудуратингиз бор экан – аввалроқ айтсангиз ҳам бўларди-ку?! Кўнглингизни ранжитган бўлсам узр сўрашга ҳеч қачон ор қилмасдим. Сиз ахир, дўстим эдингиз, ундан аввалроқ – укам деганман!

– Қўйсанг-чи! Менга бўлган муносабатингни қандай эканини ўзингни пакана Напалеон-у, мени найнов генаралга ўхшатиб айтиб бўлгансан. Мен сен учун соя бўлганимни ўшандаёқ англаганман. Энди асл нусха бўлмоқчиман. Сендан эса нусха ҳам қолмайди!

– Шосалим! – зорланди Жобирбек. – Сизни хафа қилганим рост! Иш устида нималар бўлмайди дейсиз. Аммо, сиз дастак қилаётган сабабларнинг бирортаси ҳам дўстлигимизга рахна солишга арзимайди! Арзимайди, ахир! Ўша мусаффо туйғуларимизни сақлаб қолиш учун мен ҳамма нарсадан воз кечган бўлардим, айтсангиз бас – имконимдаги ҳамма нарсага тайёрман!

– Наҳотки! Шунчалар жўмард бўлсанг амалда исботла! Менга сўнгги кашфиётларинг сақланаётган жойни айт!

Жобирбек Шосалимнинг номаъқулчиликлари обрў, мартаба, пул учун деб ўйлаганди. Агар шундай бўлса – унинг ҳисобига ҳамма нарсасини, бисотида борини беришга тайёр эди. Аммо, энди билдики уни дўст сифатида йўқотиб бўлибди. Шосалимнинг совуқ йилтираган кўзларига нафрат билан боқди:

– Шайтонга ёлланибсан-да?!

– Буёғи билан ишинг бўлмасин. Ҳужжатларни берасанми, йўқми – шундан гапир?!

Жобирбек бошини қуйи эгди:

«Қанийди ҳозир ер ёрилса-ю, ерга кириб кетсам. Бу каби разиллик, шармандалик юкидан халос бўлсам!», деган ўй кечди хаёлидан. Кейин бошини кўтарди-да, Шосалимга ачиниб қаради.

– Ўйласам, ўзимга тегишли бўлган ҳамма нарсамни бой бериб бўлибман. Меҳримни, муҳаббатимни… Аммо, кашфиётларимни халқимга, Ватанимга атаганман – уни бера олмайман, узр! Сенга эса ачинаман Шосалим! Сен ҳақиқатдан ҳам соя бўлган экансан, ҳозир тирик мурдага айланибсан, холос.

– Бас! – чинқириб юборди Шосалим. Аччиқланиб милтиқни унга ўқталди.

– Сен тамом бўлган одамсан! Сенга ачина…

– Бас деяпман, бас! – Шосалим аламдан бўкириб тепкини босди. Ўқ Жобирбекнинг қорнини тешиб ўтди. Юзлари оғриқдан бужмайди. Аммо йиқилмади: қорнини ушлаганча Шосалимга томон юрди. Оёғини судраб-судраб босарди. Ўқ тешиб ўтган жойидан қон сизиб оқмоқда эди. У яқин келиб милтиқни учидан тутди, уни юрагига қадади. Шосалим эса дир-дир титраб турар, иккинчи марта тепкини босишга кучи етадимийўқми номаълум эди.

– Шосалим! – гапирганида оғриқ кучайди чамаси, Жобирбекнинг юзи буришиб кетди. – Гулчеҳранинг хи-ё-на-ти-и ростми?..

Шосалим нима дейишини билмай қолди. Дам сайин ҳушини йўқотиб бораётган Жобирбек эса кўзи тиниб, Шосалимнинг қиёфаси унга иккита бўлиб кўринди. Бириси ўша – ўзи билган камтарин, камсуқум чеҳра, иккинчиси эса, ёвуз ва разил башара. Бириси «йўқ» деди, бириси тепкини босди. Шосалимнинг оғзидан «йўқ» деган жавоб билан милтиқнинг оғзидан ўқ деган жаллод бир вақтда отилиб чиқди. Бириси қулоққа, бириси юракка бориб тегди. Ҳаёт билан ўлим орасидаги фурсат жуда қисқа бўлди. Ҳақиқатни билиш – бу дунёдан армонсиз кетиш учун Жобирбекка ана шу қисқа фурсат кифоя қилди. Шу қисқагина лаҳзада унинг ғамбода чеҳрасида, оғриқдан бужмайган юзида табассум балқиди. У ана шу қисқагина сонияда ўзининг мағрур қиёфасини, бахтиёр чеҳрасини, ўткир нигоҳларини Шосалимнинг ҳиссиз кўзларига муҳрлашга улгурди.

Шосалим энди ўла-ўлгунча ана шу нигоҳлар таъқибига маҳкум бўлганди.

52

– Минг марта узр! Сизларни куттириб қўйдим!

Шосалим фаоллар залига ҳовлиқиб кирди-да, тўрдаги жойига ўтираркан, йўл-йўлакай барчадан кечирим сўради. Аҳволи ҳаминқадар бўлишига қарамай ўзини бардам, тетик тутишга уринди. Курсисига ўтириб жойлашиб олгач эса, йиғилганларни бир-бир кўздан кечира бошлади.

– Бугун сизларни бу ерга тўплаганимдан мақсад…

У фикрини давом эттира олмай тақа-тақ тўхтади. Кўзлари ҳам бир нуқтага тикилганча қотиб қолди. Узунчоқ стол атрофида ўтирганлар сафида умуман кутилмаган бир чеҳрага тўқнаш келди: «жудаям ўхшаркан», деган ўй кечди дилидан. Аммо янглишганини англаши учун кўп вақт керак бўлмади. Бу ҳақиқатдан ҳам Сакина эди. Залда Сакинадан ташқари яна бир неча нотаниш одамлар борлигини пайқаганида эса Шосалим ғишт қолипдан кўчганини фаҳмлади. Йигитлардан иккитаси туриб унга яқин келишди.

– Жаноб Шосалим Давронович! Сиз қасддан одам ўлдиришда айбланиб, қамоққа олиндингиз!..

– Фуқаро кийимидаги қидирув бўлими ходимлари унга прокурор санкциясини кўрсатиб, қўлига занжир сола бошлаганида, Шосалим бу икки йигитнинг ўзига таниш эканини кўриб, бадтар тош бўлиб қотди: уларнинг бириси – ҳайдовчиси Илҳомжон, шериги – уйида мардикор бўлиб ишлаган Шокир эди.

Бир кун олдин Тошкентда жиноий гуруҳнинг яна икки аъзоси қўлга олинди. Улар фуқаро Сакина Хаджиеванинг уйига ноқонуний йўл билан бостириб киришда айбланиб ҳибсга олиндилар. Воқеанинг асл тафсилоти эса мана бундай эди:

Шосалимнинг уйида бўлиб ўтган йиғинда Сакинадан қутилиш кераклиги тўғрисида кўрсатма олган Қилич билан Шунқор Тошкентга келибоқ операцияни бажаришга киришдилар. Улар Сакинанинг эшигини тақиллата бошлаганларида уни ер юзидан топиб бўлмаслигини билишмасди. Бу пайт Сакина Акмал билан Тошкент – Қарши йўналишидаги самолётда, ер сатҳидан бир неча минг километр баландликда парвоз этмоқда эди.

Акмални ҳамроҳи билан Қаршига кузатгач, жиноят ишини очишга ҳамкорлик қилаётган тошкентлик милиция ходимлари зудлик билан «Сароб» операциясини амалга оширишга киришдилар. Биринчи галда Сакинанинг уйига узоқдан бошқариладиган радиокарнай ўрнатилди. Бу уни излаб келгувчиларда Сакина уйда, деган тасаввур уйғотиш учун қилинди. Эшикнинг бир бурчагига билинар-билинмас микрафон қўндирилди.

Уй атрофида уч жойда писта, қурт ва бошқа майдачуйдалар билан савдо қиладиган атторлар пайдо бўлди. Бу кичкина дўкончалар вақтинча ижарага олиниб, бу ёққа кўчирилди. Сотувчилар алмаштирилди. Уларнинг ўрнини фуқароча кийимдаги милиция ходимлари эгаллади. Тўғри, кейинчалик дўконча эгаларига маълум миқдорда конпенцация беришга тўғри келди. Савдода уқуви бўлмаган милиция ходимлари ёш болакайларга қурт, чақич, хўрозқанд ва бошқа ширинликларни текинга тарқативоришган экан.

Хуллас, кутилган меҳмонлар узоқ маҳтал қилишмади. Кўчанинг бошида иккита эркак пайдо бўлди. Улар тўғри Сакинанинг подъездига қараб йўл олишди.

– Жа-а-а, гавжум бўп кетибдими бу жойлар? – Шунқор атторлик дўконлари атрофида тўпланиб турган одамларга норози қиёфада аланглади.

– Ҳаммада ҳам тирикчилик! – бепарво жавоб қилди Қилич, уни «чалғима» деган маънода огоҳлантириб. Бирга-бирга бурилиб подъездга кириб кетишди.

Сакинанинг эшиги олдида бир зум тўхташди. Ичкаридан мусиқа садолари эшитилиб турарди: «Уйида экан», деди сўзлари микрафон орқали магнит тасмага тушаётганидан бехабар Шунқор, қиличга юзланди: «Тақиллатайми?» Қилич тасдиқ маъносида бош ирғади.

Пастдаги дўкончалардан бирининг сотувчиси, қулоғига эшитиш мосламаси қўндириб олган олифтанамо йигит таққиллаш товушини эшитиши билан столи остидаги магнитафоннинг мурватини буради. Орадан беш-олти дақиқача вақт ўтди.

– Мусиқани ўчирди – уйида экани аниқ! Нега эшикни очмаяпти? – деярли шивирлаб, Қиличга савол тариқасидами ёки ўзига-ўзи гапирган бўлибми, ғудраниб қўйди Шунқор.

– Балки… – Қилич бир пас ўйланиб турди-да, фикрини давом эттирди. – Балки у ёлғиз эмасдир? Демоқчиманки, меҳмони бордир?

– Ўлган экан, куппа-кундуз куни!

– Қизиқмисан, – Қилич кетамиз деган маънода пастга ишора қилиб, – кечроқ келамиз энди, – деди-да, ўзи йўл бошлади. Зинадан туша туриб, боя бошлаб қўйган гапини охирига етказди.

– Маишат бу бизнес! Бизнес эса вақт танламайди.

Ташқарига чиқишгач, икки шерик атторлардан бирига яқинлашишди.

– Сан шу дўмда турасанми? – сотувчини саволга тутди Қилич.

– Ҳа!

– Сакина опангни танийсанми?

– Ҳа-а-а, Сакина сатангними, танийман!

– Мабодо уни бугун кўрмадингми? – ўсмоқчиланди Шунқор.

– Кўрдим. Боя бир эркак билан уйига кириб кетганди.

– Қанақа эркак, кимлигини билмайсанми, мабодо?

Сотувчи йигит кетма-кет берилаётган саволлардан ҳафсаласи пир бўлган қилиб кўрсатди ўзини.

– Ока, ман гап сотмайман – бирон нима оласизми ўзи? Нима ман мелисамидим, домга келадиган ҳар бир нотаниш одамнинг шахсини аниқлайдиган. Оддий эркак – қўлида пакети ҳам бор эди…

Шериклар бир қути сигарета ҳарид қилган бўлиб, аттордан узоқлашишди.

– Ҳаммаси равшан. Хоним лаззатланвоттилар! – Оғзининг таноби қочиб, маъноли кўз қисиб қўйди Шунқор. Қиличнинг нигоҳида эса совуқ бир ифода пайдо бўлганди бу пайт.

– Майли, ўлими олдидан ўйнаб қолсин! – деди у нигоҳларидан ҳам совуқ бир оҳангда…

Тунда икки шерик – бири милиционер формасида, бири асбоблар солинган сумка кўтарган ЖЭК ходими алфозида яна Сакинанинг эшиги остида пайдо бўлишди. Қўшниларни безовта қилмаслик учун, эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилишарди улар. Мабодо, кутилмаганда бирон кор-ҳол рўй бериб қолса, милиционер формаси ва сантехник асбоб-ускуналари вазиятни юмшатувчи воситалар бўлиб хизмат қилиши керак эди. Ҳайтовур, эшикни бузиб, ичкарига кириш мойдан қил суғургандек амалга ошди. Аммо, қўл фонарини ёқиб, аста ётоқхонага бош суққан эдилар ҳамки, уйнинг чироқлари «лоп» этиб ўзидан-ўзи ёнди. Қўрқувдан тош бўлиб қолган қотилларни катта хонада боя пастда атторлик қилиб турган йигитлар қаршилади. Шунқор аста ортига тисарилмоқчи бўлганди, ошхона ва болалар хонасидан чиқиб келган милиция ходимлари қуршовида қимир этолмай қолди…