Читать книгу "Бахтнинг олис манзили"

У менга термилиб турди, сўнг бирдан бўйнимга осилди. Шунда унинг юраги гурсиллаб ураётганини аниқ эшитдим.

– Сенга сиқилиш мумкин эмас. Боламизга таъсир қилади, – дедим. Гўё бошқа йўл билан уни юпатиб бўлмайдигандай. – Соғ-омон туғсанг, мени эслатиб туради.

Гапларимга у чидолмади, чоғи, ҳўнграб йиғлаб юборди. Шу маҳал Нэнэ келиб, унинг қўлидан тортди:

– Бўлди, ўзингни бос. Иродали бўлишинг керак, унутма. Ҳар қандай қайғуга тушганингдаям Накамура авлодидан эканинг эсингдан чиқмасин.

Накамура деган зот қачон яшаб ўтганини бу ердагиларнинг ўзлари ҳам билишмайди. Лекин гап-сўзларига қараганда, улар шу зотнинг авлодлари. Накамура тенгсиз ақл эгаси, жасур жангчи бўлган экан.

Рена Нэнэга жаҳл билан қаради, бироқ бир сўз деёлмади. Сўнг бурилиб, чиқиб кетди.

Менга иккита қайиқ беришди. Бири кичкина, фақат бир одам сиққулик. Иккинчиси кенг, чуқур, ўнта одам бемалол жойлашади. Сёхэй қўлимга битта қилич ва камон тутқазиб, қучоқлашиб хайрлашди. Кетишимдан олдин оқсоқол ҳам мени бағрига босди.

– Рена билан фарзандингдан хавотирланма. Улар доим соғ-саломат бўлишади. Бола туғилганидан кейин унга сен ҳақингда, албатта, айтамиз. Манавини бўлса, – деди у мени қучоғидан бўшатиб, кафтимга мусичанинг кўзидай келадиган брильянтни қўйиб, – йўқотма. Бизни эслатиб туради… Яна сенга насиҳатим, душманларингдан ўч олишда шошқалоқлик қилма. Ақл билан иш тут.

– Хўп, ҳаммаси айтганингиздай бўлади.

Оқсоқол мендан узоқлашгач, қолганлар ҳам мен билан бирма-бир хайрлашди. Ёнимга Рена келишини истардим. У ҳаммадан орқада, менга тик қараб турарди. Лекин жойидан жилай демас, балки шундай қилгани тузукдир, уни тезроқ эсдан чиқаришимга, қийналмаслигимга ёрдам берар, деб ўйладим. Албатта, шунчаки таскин эди. Ҳеч қачон Ренани унутолмаслигимни билардим. Лекин айни чоғда қўлимдан ҳеч бало келмасди!

Ўтган йиллар мобайнида қариндошимдек бўлиб қолган одамлар билан хайрлашгач, улкан уммонга юзланиб, сал нарида қалқиб турган кемалар томон сув кечиб кета бошладим. Кўнглимда бир дунё армон, алам. Ҳеч вақт пушти камаримдан бўлган боламни бир жойда қолдириб кетаман, деб ўйламагандим. Ичимда: “Рена ақлли, унинг қўлидан ҳар иш келади. Болани яхши тарбия қилади, соғлом ўстиради”, дея ўзимга таскин берардим-у, бироқ барибир юрагим жизиллаб оғрирди.

Қайиққа зўрға чиқдим. Қирғоқда мени кузатиб қола-ётганларга қарамасдан эшкакни эша бошладим. Шу пайт:

– Тўхта! – деган чинқириқ эшитилди. “Ялт” этиб овоз келган тарафга қарадим. Не кўз билан кўрайки, сувни шалоплатиб Рена югуриб келар, қирғоқда турганлар уни қайтарай демас, қаққайганча қараб туришарди.

– Қайт! Орқангга қайт! – деб бақирдим. Аммо Рена гапимга қулоқ солмади. – Сёхэй, тўхтатиб қол!

Бироқ қизнинг акаси ҳам қилт этмади. Сакраб қайиқдан сувга тушдим-да, қиз томон юрдим (сув белимдан келар, югуришнинг иложи йўқ эди).

Рена етиб келиб бўйнимга осилди, кўзидан дув-дув ёш оқиб:

– Сен билан кетаман! Мени олиб кет! – деди йиғлаб.

– Мен билан кетишинг хавфли! Сен… Сен, яхшиси, қол! – дедим. Лекин у гапимга қулоқ солмади. Бўйнимга маҳкам осилганча тураверди. Шундан сўнг:

– Сёхэй! Сёхэй! – деб акасини чақирдим.

Овозимни эшитган акаси олдинга интилди, аммо оқсо-қол унинг елкасидан тутиб қолди. Ҳаммаси тушунарли: оқсоқолнинг ўзи Рена мен билан кетишига рози. Кўзимга ёш қалқиди.

– Раҳмат! Раҳмат ҳаммангизга! Мен сизларни ҳеч қачон унутмайман! Ренани бахтли қиламан!

Оқсоқол ортига ўгирилиб кета бошлади. Унинг орқасидан бошқалар эргашди. Аммо Сёхэй қимирламади.

Орол кўринмай кетгунча Рена она тупроғидан кўзини узмади. Унинг кўзидан оқаётган ёш ҳам тинмади. Мен эса жим, бир маромда эшкак эшардим. Ичимда хурсанд эсам-да, қадрдон бўлиб қолган жойдан узилиб кетаётганимга юрагим ачишарди.

Қуёш ботишига бир терак бўйи қолганида узоқдан антеннага ўхшаш бир нарса биз томонга шитоб билан яқинлашаётганига кўзим тушди. Дарров эшкакни қўйиб, ўрнимдан турдим-да, шу томонга қарадим. Антенна астасекин катталашди. Аввалига сув остида сузадиган кема бўлса керак, деб ўйладим. Адашибман. Акуланинг думи ёки қаноти экан.

– Акула! – пичирладим. Бошини эгганча хаёл суриб ўтирган Рена ҳам бирдан сергакланиб:

– Қани?! – деди хавотирли товушда.

Мен Ренага жавоб қилмасдан: “Акула бизни четлаб ўтиб кетармикин?” – деган хаёлда ундан кўзимни узмай тикилиб туравердим. Лекин йиртқич бошқа томонга бурилай демас, тўғри устимизга бостириб келарди. Бирор чора кўрмасам, қайиқни иккига бўлиб, мен билан Ренага қўшиб боламизни ҳам нобуд қилиши аниқ. Шатакка олинган кичик қайиқ устига сакраб тушдим-да, қиличимни қинидан суғурдим.

– Аввал манавини синаб кўр, учи заҳарга ботирилган, – дея Рена камонни менга ирғитди.

Оролда камон отиш машқининг ҳадисини олган эдим. Кўп ҳолларда нишонни бехато урардим.

Отилган ўқ акуланинг кўриниб турган қаноти ёнига тушди, аниқ мўлжалга теккан-тегмаганлигини билолмадим. Шу боис, яна бир марта камон ипини чўздим. Иккинчи ўқ ҳам мўлжалга борди-ю, бироқ акула тўхтамади. Демак, ўқим тегмаган ёки таъсир қилмаган.

Кичик қайиқни каттасидан ажратдим-да, акуланинг рўпарасига сузиб бордим. Энди бу ёғи худодан эди: агар йиртқич мени енгса, Рена ҳам соғ қолмайди. Тўғри, у жангда мендан устароқ-ку, аммо ҳозир ҳомиладор. Қалтис ҳаракат қилиши мумкин эмас.

Хаёлимда акуланинг ҳаракати сусайгандай эди. Кўнглимда балки у енгилишини билиб изига қайтар, деган умид туғилди. Бироқ йиртқич ортига қайтмади. Баттар тезлашди. Менга етишига беш, тўрт, уч, икки… ва ниҳоят бир метр қолди. Шу маҳал мен у томонга сакрадим. Бундай ҳаракатни кутмаган шекилли, акула мен ўтирган қайиққа ўзини урди. Мен эса унинг устига тушаётиб, қиличимни бандигача орқасига суқиб юбордимда, ёнига босганча сувга қуладим.

Қилич ниҳоятда ўткир эди. Йиртқични деярли иккига бўлиб юборди. Лекин у осонликча жон таслим қилмади, мени думи билан уриб юборишга улгурди. Бир муддат карахтландим. Оёқ-қўлим ўзимга бўйсунмай, сувга чўка бошладим. Худонинг раҳми келдими, ҳар қалай, сониялар ичида ўзимни ўнглаб, тезда юзага сузиб чиқдим. Сув юзида ҳали қон сингиб кетмаган, анча ёйилган экан. Йиртқич кўринмасди. Демак, уни ўлдирганман. Падар лаънати чўкиб кетган.

Хавотирланиб Рена ўтирган қайиққа қарадим. Кўрдим, у тик турибди. Қонли сувдан кўзини узгани йўқ. Қўлимни юқорига кўтардим. Шундагина у мени кўрди, шекилли, бирдан ўтириб олди. Агар унинг ўрнида бизнинг қишлоқ қизлари бўлганида, дод-фарёд қилиб дунёни бошига кўтарарди. Буларнинг эса, хавотир олганиям, қўрқиб кетганиям билинмайди.

Энди суза бошлаганимда, ўнг қўлим қаттиқ оғриб инграб юбордим. Йиртқич ёмон урганга ўхшайди. Бир қўллаб сузиш оғир. Рена аҳволимни сезди ва қайиқни шу томонга буриб эшкак эшди.

Қайиққа чиққанимдан сўнг Рена бўйнимдан маҳкам қучоқлади. Елкамдаги оғриқдан инграб юбордим.

– Нима бўлди? – сўради Рена ва шоша-пиша кийимларимни ечди. Елкам шишибди. Қиз бечора қайиқнинг орқа томонидаги латта-путталар орасидан сочиқ олди. Дарвоқе, оролдагилар қайиққа беш-олти кунга етадиган егулик, кийим-бош, сочиқ, тоза сув ва яна алламбалолар юклашганди.

Рена баданимни сочиқ билан яхшилаб артгандан сўнг, қўлимни силаган бўлиб, силтаб қаттиқ тортди.

– Имм! – дея инграб юбордим. – Нима қилаяпсан?

– Қўлинг чиқибди.

У юзимдан чўлпиллатиб ўпди-да, елкамнинг шишган жойига қандайдир ёғ суртди. Танамнинг бошқа аъзолари лат еган-емаганини текширди. Кейин мени ғалаба билан олқишлади. Унинг гапига қараганда, йиртқич мен томонга думини бир силтабди-ю, ғарқ бўлибди.

– Сениям ўзи билан чўктириб кетди, деб қўрқдим. Тўғриси, жуда қалтис сакрадинг, озгина кутишинг, шундан кейин унинг устига ўмбалоқ ошиб тушиб, қилич солсанг бўларди. Сен эса…

– Барибир енгдим-ку, – дедим мен тиржайишга уриниб.

Акула билан тўқнашувдан кейин Рена оролини бир оз унутди, очилиб гаплашиб ўтирди, тамадди қилди, менга ҳам овқат едириб қўйди.

– Тўхта, – дедим мен орадан бирор соатча ўтганидан сўнг, – нега ҳалиям бир жойда турибмиз? Акулалар қонни тез пайқайди, деб эшитганман. Биттасидан қутулиб, бошқаларига тутилиб қолмайлик тағин.

Рена жилмайди. Унинг табассуми бирам гўзал эдики, айниқса, кун ботарда, қуёш қизғиш нурларини сочиб турганда унинг чеҳраси очилиб кетганди. Кўзларидан чексиз меҳр балқиб турарди. Агар Ренани биров билан жанг қилаётганида кўрсангиз, уни ҳечам меҳрибон деб ўйламайсиз. Баджаҳл, қайсар, эркакшода, қўпол, деган хаёлга борасиз. Лекин ҳозир ожиза, кўркам аёлда неки назокат, нафосат бўлса, бари Ренада мужассам.

У эшкак эшиб менга ёрдамлашмоқчи бўлди. Очиғи, толиққандим. Гарчи елкамнинг шиши тез қайтган эсада, ўнг қўлим кучсизлангандай эди, назаримда. Шундай эса-да, Ренани эшкак эшишга қўймадим.

– Энди дам оламиз, йўқса йўлдан адашиб, айланибайланиб яна оролга қайтиб бориб қоламиз, – дедим мен.

– Ҳов анави ёруғ юлдузни кўраяпсанми? – деди Рена қўлини осмонга чўзиб. – Унинг оти “Безмамур”, ғарбдан чиқади. Шуни мўлжал қилиб кетаверсак адашмаймиз.

– Демоқчисизки, хоним, тонггача тиним билмаслигимиз керак.

– Эвазига кундузи дам оламиз. Ҳозир эса эшкакни мен эшаман.

– Сенга мумкин эмас.

– Ўзимни зўриқтирмайман. Хавотир олма.

Рена айтганидай атроф ёришиб, юлдузлар ўчгунга қадар навбатма-навбат эшкак эшдик. Сўнг ухладик. Қуёш тиккага келганида уйғониб тамадди қилдик. Тўғриси, бир текис мавжланиб турган кўм-кўк сувни томоша қилишнинг завқи бошқача эди, лекин унинг чек-чегарасизлиги, довул туриб уммоннинг ваҳимали чайқалишини ўйласанг, юрагинг орқага тортиб кетади. Сафарга отланганимизга ҳам бир кун бўлди. Ҳозирча океан сокин. Ишқилиб, шундай бўлиб турсин.

Ренанинг саволлари борган сари кўпайди: “Яшайдиган жойларинг қанақа?”, “Уйларинг қандай қурилган?”, “Оилаларингда неча кишисизлар?”, “У томонлар иссиқми, совуқми?”, “Одамлар кўпми?” ва ҳоказо. Барига батафсил жавоб бергунимча нақ икки соат ўтди. Кейин у:

– Севган қизинг борми? – деб сўраб қолди.

Нима дейишни билмай каловландим. “Тўғрисини айтсам, хафа бўлиб қоладими?” – дея хавотирландим. Алдасам, қишлоғимизга боргач, ҳаммасидан хабар топиб, кейин бир умр кўнглидан чиқаролмай юриши ҳам мумкин.

– Ўзинг нима деб ўйлайсан?

– Албатта, бўлган. Сен қизларнинг кўзига яқин йигитсан. Очиғини айтавер, ҳечам хафа бўлмайман.

– Тўғриси, сенга нима дейишни билмаяпман. Агар севганим бор эди десам, ёлғон гапирган бўламан. Бирга ўқиган…

– Ким ўқитган?

– Ўқитувчилар.

– Оқсоқолга ўхшаганми?

– Нима десам экан? Ҳа, шунга ўхшаган.

– Келганингда ҳеч балони билмасдинг-ку. Югуришни ҳам эплолмасдинг.

– Биз бошқача ўқиганмиз. Ҳеч мактаб деб эшитганмисан?

– Гонгконгда, Японияда, кейин Хитой деган жойда яхши мактаблар бор, деган оқсоқол. Уларда ўқиб чиқ-қанлар жуда яхши уришишаркан. Лекин барибир бизникидай мукаммал эмас, дейишади.

Мен кулиб юбордим. У худди ёш болалардай соддадил эди. Очиғини айтсам, оролга борганимда мен ҳам худди Ренадай содда эдим. Ҳар нарсага ҳайратланиб қарардим. Балки буни чақалоқ билан қиёсласа бўлар. Бундан беш йил бурунги воқеаларни эсласам, ўзимни гўдакдай тасаввур қиламан. Айни чоғда Ренанинг мактаб ҳақидаги саволлари ҳам шунга ўхшаб кетаётганди.

– Бизнинг мактаб мутлақо бошқача. Борганингда ўзинг кўрасан. Хуллас, бирга ўқийдиган қиз хат ёзувди менга. Хатида севишини ёзган. Бор гап шу.

– Сен мени ёлғиз ташлаб кетмайсанми?

– Ёлғиз… Отам, укаларим бор, мен бирон жойга кетганимда шулар билан бирга ўтирасан. Уйга етгунимизча кўзинг ёриб қолса керак.

– Юртинг Америкадан ҳам узоқми?

– Ҳужжат чатоқ, – уни қучоқладим. Шундай қилмасам, ҳали-бери саволлари тугамайдиганга ўхшайди.

Икки кундан кейин бўрон турди. Бахтимизга, унчалик кучли эмас. Лекин қайиғимиз сувга тўлаёзди. Аммо кундуз куни тўфон кўпам зарар етказмади.

Орадан яна тўрт кун ўтгач, Рена узоқда элас-элас қорайиб турган қуруқликни пайқаб қолди. Қийқирдик, қувондик, кейин мен жон-жаҳдим билан эшкак эша бошладим. Тун бўйи ишлаганим, чарчоғим билинмади. Манзилга эртароқ етиш учун бор куч-қувватимни ишга солдим. Ўша лаҳзаларда менга қараб жилмайиб қўяётган Ренани ҳам унутиб қўйгандим. Уни кўрардим, лекин ха-ёлим бошқа ёқда, юрагим ҳаприқади. Қани имкони бўлсаю, сув устида югуриб кетсам (бир сафар Сёхэйнинг сув устида югурганини кўрганман. Кўп эмас, уч қадамча босган. Ўзиям шамолдан илдам эди у).

Қуруқликка яқинлашганимиз сайин Ренанинг чеҳраси ўзгариб, ранги ҳам бир оз оқаринқиради.

– Тинчликми, бирон жойинг оғримаяптими? – сўрадим ундан.

– Оғримаяпти, – деди у бош чайқаб, – лекин негадир кўнглим ғаш. Қуруқликда баланд уйлар кўп экан, катта кемалар ҳам сузиб юрибди, қаерга келиб қолганимизга ҳайронман.

– Шаҳар бўлса керак, – дедим ортимга бир қараб олиб, – бирорта порт шаҳарга келдик, шекилли.

– Нима деганинг у? – ҳайрон бўлиб сўради Рена.

– Шаҳарми? Шаҳарда минг-минглаб одамлар яшашади. Ер камлигидан мана шунақанги баланд иморатлар қуришади. Кемалар кўп тўхтайдиган жойни порт дейишади.

– Бўлмаса, у ерга бормайлик. Бизни бегона деб ҳайдаб солишса ёки ўлдириб юборишса нима қиламиз?

Унинг гапида жон бор эди. Лекин ҳозир Ренанинг кўнглини чўктирмаслигим лозим. Шу боис:

– Шаҳарда бир-бирини танимаганлар қанча, сен билан мен уларнинг орасига сингиб кетамиз, чўчима, – дедим жилмайиб.

У менга ишонгандай бўлди, қарашидан буни пайқадим. Бироқ кўнглининг ғаши тарқамагани аниқ. Ундаги ғашлик менга ҳам кўчгандай. Қуруқликка интиқ бўлиб интилгандим, энди ҳечам қирғоққа тушгим йўқ.

Одатда, узоқ вақт сувда юрсанг, тупроқни соғинасан, ерга қадам қўйсам, ётиб ўпаман, кўзларимга суртаман, дейсан. Лекин бизнинг ерга оёқ қўйишимиз бошқача бўлди. Бандаргоҳдагилардан ҳайиқиброқ, атрофга олазарак боқиб қадам босдик ва бу билан соҳилдагиларни чўчитиб ҳам қўйдик.

Қолган-қутган егуликларни қопга солиб орқалаб олдим-да, Ренанинг қўлидан ушлаб, секин бандаргоҳдан чиқиб кетиш йўлини қидира бошладим. Ҳар қадамда худди маймунни томоша қилаётгандай иржайган башараларнинг таъқибида юриш оғир эди. Мен уларга эътибор бермасликка уриндим, Ренага ҳам: “Бировга қарама”, деб тайинладим. Аммо сигарета тутатиб турган тўртбеш кишининг ёнидан ўтиб кетаётганимизда улардан бири йўлимизни тўсди. Аввал у бизга бошдан-оёқ разм солди. Сўнг шерикларига мен тушунадиган таиланд тилида:

– Манави исқиртларни қаранглар, қайси гўрдан пайдо бўлишди? – деди сарғайиб кетган тишини иржайтириб.

– Ҳиндуларга ўхшайди, – деди нарироқдаги шериги.

– Тўғри, қара буларнинг устидаги латта-путталарга, – деди йўлимизни тўсиб чиққан кимса енгимдан тутиб.

– Тегинма, – деб унинг қўлини силтаб ташладим.

– Эй-й, – деди қисиқ кўзини йириб очган йўлтўсар, – ҳиндуга ўхшамайди-ку.

– Пияниста бўлса керак, – деди шерикларидан бири, – гапираверсанг пул сўрашга тушади.

Мен Ренага қараб “кетдик” деб ишора қилиб, йўлимда давом этмоқчи эдим, йўлтўсар қўлимдан тутиб қолди.

– Мен алкашларнинг қопини титишни яхши кўраман. Уларнинг ҳаёти қизиқ, – деди у тиржайиб, – бунинг устига, ойимчанг ҳам зўр экан. Зерикиб турганимизда озгина валақлашсак, вақт ўтармиди?

Мен ҳақоратга ортиқ чидолмадим.

– Яхшиси, улфатларинг билан чақчақлашиб туравер, – дедим унга қовоғимни уйиб.

Қаршилигим йўлтўсарнинг шерикларигаям баҳона бўлди, шекилли, дарҳол бизни ўраб олишди. Уларнинг қиёфаси бандаргоҳдаги юк ташувчиларникига ўхшамасди. Афт-ангорлари, оғизларидаги сақичларини чайнаб тиржайишлари кўпроқ безориларни эслатарди. “Буларга фарқи йўқ экан-да, – дея ўйладим, – ўзлари бизни пиянистага чиқариб туришибди-ю, тағин чўнтакларимизни ковламоқчи, аслида пиянистадан ҳам баттар, шекилли булар”.

Йўлтўсар иягимдан ушлаб, бошимни у ёқ-бу ёққа қимирлата бошлади. Чидаб туролмадим – қорнига тизза қўйдим. Буни унинг шериклари сезишмади ҳам, гўё қорни туйқусдан бураб оғриб қолгандай у букчайди.

Ортиқча валақлашиб тургим келмади, бир оёқ кўтаришда иккитасининг тумшуғига тепиб юбордим. Бироқ қолган иккисини уришга улгурмадим, Рена мендан олдин уларга зарба беришга улгурибди.

Тўртала шериги ерда чўзилиб ётганини кўрган йўлтўсар “қорин оғриғи”ни ҳам унутиб, орқа-олдига қарамай қочишга тушди. Рена иккаламиз ортидан қараб кулдикда, у кетган тарафга юрдик.

Бир пайт қарасам, иккита полициячи биз томонга шитоб билан келаяпти. Ренанинг кўнглида хавотир уйғотмаслик учун унга жилмайиб қараб, бу ернинг ҳавоси лоҳас қилаётганини айтдим. У сергак эди. Чалғимаслиги керак эди. Умуман, Рена ҳушёр, у мен олган таълимни маромига етказганди. Ҳозир ҳам полициячиларнинг нима мақсадда чопқиллаб келаётганини сезиб турарди.

Булардан ҳам осонлик билан қутулиб кетишимизга шубҳам йўқ. Лекин қуруқликка қадам босар-босмас шунча муаммога дуч келаётганимиз ёмон-да. Бошида шунақа бўлса, ҳали бизни тағин нималар кутиб турибди, ёлғиз худога аён.

Икки нафар қорувли полициячи ёнимизга келиб ҳужжатларимизни сўрашди.

– Тўфонда қолиб кетдик, ҳамма нарсамизни сув оқизиб кетди, ўзимиз зўрға омон қолдик, – дедим миямга келган гапдан хурсанд бўлиб.

– Шунақами, яхши, – дея илжайди мўйловли полициячи, – қани, биз билан юринглар-чи, аниқлаштирамиз ўша тўфон қаерда бўлган экан?

– Мана, – дея бир парча оддий қоғозни полициячига узатди Рена, – чўнтагимизда экан, эсимиздан чиқибди…

Сўроққа тутаётган полициячи қоғозга диққат билан тикилди. Сўнг бизга қараб жилмайди-да:

– Фақат кийимларингни алмаштиринглар, бу аҳволда шаҳарда юриб бўлмайди, – деди. Сўнг шеригига юзланди-да: – бизга нотўғри маълумот беришибди, – деб мўйловини силаб қўйди.

– Қоғозни қаёқдан ола қолдинг? – сўрадим Ренадан полициячилар кетганларидан сўнг.

– Сени яна муштлашишга тушиб кетмасин, деб уларни алдаб қўя қолдим, – жавоб қилди Рена.

У нинзалар учун жуда оддий, лекин бошқаларга сирли туйиладиган усулни қўллаганди. Бу усулни оқсоқол менга ҳам ўргатган. Хаёлингни бир жойга жамлаб, қўлингдаги нарса нималигига аввал ўзингни ишонтирасан, кейин шу фикрни кўзингнинг нури орқали рақибга жўнатиб, унга руҳан таъсир ўтказасан. Қарабсанки, рақиб оддий қоғозни ҳужжат, тошни эса олма деб қабул қилади.

Бандаргоҳдан энди чиқиб кета бошлаганимизда (алла-қачон асфальт йўл, зувиллаб бир-бирини қувиб ўтаётган машиналар кўриниб қолганди), полициячилар ортимиздан қувиб етишди. Уларнинг ёнида йўлимизни тўсган безори ҳам бор эди.

– Биз сизларга ҳужжатимизни кўрсатдик-ку, яна нима гап? – дедим афтимни бужмайтириб.

– Тартибни бузгансизлар. Қолган гапни кейин гаплашамиз, қани юринглар, – деб полициячилардан бири қўлимдан ушлаб етаклай бошлади.

Қўлимдан етаклатиб қўядиган вақтлар ўтганига анча бўлган, шу боис, полициячининг бу қилиғи асабимни ўйнатиб юборди. Айниқса, шериги Ренанинг билагидан тутганини кўриб жон-поним чиқиб кетди. Ҳеч нарсани ўйламай, иккиланмай, мўйловли полициячининг қулоғи тагидаги томирига урдим. Зарба кучли эмасди, аммо мўлжални аниқ олгандим. У бирдан юзтубан йиқилди. Шеригининг эса қошлари ўртасига мушт туширдим, у ёнбошига қулади.

Полициячига қўл кўтариш бировни ўлдириш билан баравар. Аввал индашмасаям, энди қамашлари аниқ. Бунинг устига, анави падар лаънати йўлтўсар яна қочишга улгурди. У тағин кимни етаклаб келади, ёлғиз худога аён.

Биз аввал тез-тез юрдик, кейин югурдик. Одамлар ажабланиб қарашарди. Югурганимизни кўриб шубҳаланишди, шекилли. Серқатнов йўлга чиқиб, бошимиз оққан томонга кетаётганимизда, ёнгинамизда қоп-қора “Мерседес” тормоз бериб тўхтади. Эшиги очилиб, биласизми, ким тушди: ўша, мени итдай ишлатиб, тешик қайиқ совға қилган, оқсоқол билан олди-берди қилиб юрган нусха! Уни кўришим билан таққа тўхтадим.

– Тушимми-ўнгимми?! – деди у бизга тикиларкан. – Бу ерда қандай пайдо бўлиб қолдиларинг?!

– Осмондан тушдик, – жавоб қилдим унга. Жиддий гапирмоқчи эдим, бироқ гапим кулгилироқ чиқди.

– Машинага чиқинглар, – деди у юзида табассум билан, – шаҳарда бунақанги аҳволда юриб бўлмайди.

Бу таклиф айни муддао эди. Шу боис, дарров орқа ўриндиққа чиқиб олдик. Бироз юрганимиздан сўнг олдинги ўриндиқдаги итимдан ҳам баттар ёмон кўрадиган ўша нусха орқасига ўгирилиб, оқсоқолни, оролдагиларни сўради. Жавобимни эшитгач, бизни кўриб қолгани яхши бўлганини айтди. Кейин ўзини таништирди. “Пийя”, деди у ўзининг исмини айтиб ва илжайганча менга ғалати қараб қўйди. Сезиб турибман, унинг кўзига иссиқ кўринаяпман. У мени қаердадир кўргандай бўлаяпти-ю, лекин эслолмаяпти. Шуниси маъқул. Танимаса ортиқча ғалвага ҳожат қолмайди. Оролдагиларни у қаттиқ ҳурмат қиларди. Оқсоқолга: “Сенинг одамларингга ёрдам бердим”, деса обрўси, ҳурмати янаям ошади.

Қаёққа бораётганимизни билмасдик. Лекин яёв юргандан кўра, машинада узоқроқ кетганимиз тузук. Рена машинага биринчи бор ўтиргани учун бир оз безовталанди, қўлимдан маҳкам ушлаб олди.

Бир соатлардан сўнг маҳобатли ресторан ёнига тўхтадик. Пийя машинадан тушгач, орқа-олдига қараб олиб, биз ўтирган тарафдаги эшикни очиб:

– Марҳамат, тушинглар, – деди ўзгача илтифот билан.

Ресторан ичкариси шинам, деворлари антиқа бўёқларга бўялган, шифтига жуда катта қандил осиб қўйилганди. Беш-олти хўранданинг тамадди қилаётганини айтмаганда, одам йўқ ҳисоби. Хўрандаларнинг кўзи бизга тушиб, ажабланишди.

Пийя бизга ҳаммомни кўрсатиб, ўзи ортига қайтди. Чўмилиб чиққунимизча кийим-бош тайёрлаб қўйишган экан. Худди бизга ўлчаб тикилгандай, меники ҳам, Ренаники ҳам ўзимизга лойиқ келди. Шундан кейин тамаддихонага ўтдик. Бояги хўрандалар кетиб бўлишибди. Битта стол ноз-неъматлар-у турли хил ичкиликлар билан тўла. Пийя Гавана сигарасини лабига қистирганча, газета ўқиб ўтирибди. Бизни кўриши билан ўрнидан туриб, жой кўрсатди.

Овқатдан олдин бир қадаҳдан ароқ ичдик. Рена қадаҳни қўлига олганда унга қараб “ичма” деган ишорани қилдим.

Пийя билан гапимиз қовушмади, чунки гаплашадиган гапнинг ўзи йўқ эди.

Қанча овқат едим эсимда йўқ, бир маҳал бошим айланди, аввал Ренага, сўнг Пийяга қарадим. Иккиси ҳам туман ичида. Қоп-қора костюм-шим кийиб, оппоқ кўйлагининг устидан қизил бўйинбоғ таққан, нуқул иржайиб турадиган Пийя тинмай жағ ураётир. Бироқ унинг гапи қулоғимга кирмасди. “Кўп ичиб қўйдим, шекилли, энди бошқа ичмайман”, дея хаёлимдан ўтказиб, кўзимни шунча йириб очишга уринмай, фойдаси бўлмади. Охири чидолмай, ухлаб қолдим.

Бир маҳал оёқ-қўлим қақшаб оғриганига чидолмай кўзимни очсам, иккита қўлимдан шифтга, оёқларимдан эса пастга маҳкам тортиб боғлаб қўйишибди. Аллақандай темир-терсаклар уюлиб ётган омборга ўхшаш жойдаман. Аланглаб Ренани қидирдим. У ёнгинамда, худди мендай осилиб турарди. Фақат боши бир томонга қийшайган.

– Оҳ! – деган овоз келди. Рўпарамга қарасам, Пийя турибди иржайиб. Ёнида ўн беш чоғли ўзига ўхшаб қоп-қора костюм-шим кийган йигитлар, улар орасида бандаргоҳда бизга биринчи бўлиб йўлиққан йўлтўсар ҳам бор. – Сизни қўлга тушириш қанчалик қийин бўлганини билсангиз эди! Фақат бу сафар тўримга осон тушдинглар.

– Нима истайсан биздан? – дедим унга ўқрайиб. – Сенга нима ёмонлик қилдик?

Пийя жавоб қилмади. Бир-бир қадам босиб ёнимга келди. Сўнг тиржайиб туриб чўнтагига қўлини тиқди-да, оқсоқол менга совға қилган брильянтни олиб кўрсатди.

– Жуда нодир матоҳ. Бу матоҳни деб қанча-қанча одамлар ўлиб кетади. Европада, Америкада кўз-кўз қилиб тақиб юришади. Шунақанги ноёб, қимматбаҳо тош бу. Сендан бир нарсани сўрамоқчиман. Оқсоқол буларни қаердан олади? Ҳар сафар борганимда, беш-олтита майдасидан беради. Агар шуни айтиб берсанглар, бутун бошли кемада оролларингга етиб олишларингга ёрдам бераман. Ёки шунақанги қаср қуриб бераманки, манави, – деб у Ренани кўрсатди, – ойимчанг билан кайфу сафо қилиб яшайсан.

– Айтмасам-чи? – дедим киноя билан.

– Биламан сенларни. Сирни ошкор қилгандан кўра, тилларингни ғажиб ташлаш осон сенларга. Қани энди ҳамма сенларга ўхшаса… Лекин шу сафар айтмасдан иложинг йўқ. Чунки хотинчанг ҳомиладор. Агар керакли жавобни ололмасам, ҳомилаям, хотинчанг ҳам нариги дунёга равона бўлади. Албатта, ортидан сени ҳам гумдон қиламан. Унгача тилингни ғажиб ташлашингга шубҳам йўқ. Ҳа-а, эсимдан чиқай дебди. Эшитишимга қараганда, қавминг жуда камайиб қолган эмиш. Арзимаган тошни деб бутун бошли уруғ қирилиб кетиши шартми?

Мен юзимни ўгирдим. Кўз ўнгимда оқсоқол, Сёхэй ва бошқалар гавдаланди. Пийя бўлса, Ренанинг ёнига борди. Бир муддат унга тикилиб турди. Сўнг қорнини ушлаб секин силай бошлади.

– Тегинма! – бақириб юбордим. – Ўлдираман, тегинма!!!

– Ў-ў, зўрсан-у, – Пийя мийиғида кулди. – Шу аҳволдаям бемалол ўлдирмоқчи бўлаяпсан-а. Гап йўқ, бу сенинг қўлингдан келади.

Шу пайт Рена ҳушига келди, кўзини очиб атрофга аланглади. Мени кўргач, юзи аламли тус олди.

– Ҳечқиси йўқ, – дедим унга кўнглини кўтармоқчи бўлиб, – булар ҳали жавоб беришади.

Пийяга қарадим. Қоним қайнади. Қани ҳозир, ҳеч бўлмаганда, оёқларим бўш бўлса, оғзи-бурнини қора қонига белардим.

– Силаш одамга ёқади, лекин, – деб Пийя костюмининг ички чўнтагидан тўппонча чиқарди ва Ренанинг қорнига тиради. – Мановдан отиладиган қўрғошин пар-часи жонни ёмон оғритади. Хонимчанг азобланади-ю, боласи ҳеч балони сезмайди. Бешгача санайман. Агар айтганимни қилмасанг, мендан ҳам яхшилик кутма. Биир!..

– Келишдик, – дедим чуқур нафас олиб ва Ренага қарадим. Биласизми, шу пайт унинг кўзлари гўё мисоли олов пуркаётганди. Нафрати шу қадар кучли эдики, қарашга ботинолмасдингиз.

– Айтишга улгурмайсан, – деди шивирлаб ғазабли оҳангда Рена, – тирик қўймайман сени!

Пийя ҳиринглади ва қўлидаги темир матоҳини айлантириб ўйнаганча ёнимга келди. Хунук қараш қилиб, мушти билан қорнимга уриб-уриб қўйди. Бу билан гўё: “Сенларда ҳам иссиқ жон бор экан-ку, қўрқитса бўларкан-ку сенларни ҳам”, деяётгандай. Сўнг у ортига бурилиб, шотирларига буюрди:

– Хонимча гаров сифатида шу ерда осилганча қолади. Бунисини бўлса, – у кўрсаткич бармоғини менга ниқтади, – нариги хонага олиб ўтинглар. Иккови бир жойда бўлса, гап олиш қийин булардан.

Мени саройдан ташқарига олиб чиқишди. Атрофимни тўрт-бештаси ўраб, тўппончаларини тўғрилаб туришарди. Сал қалтис ҳаракат қилсам, қуроллар ишга тушар ва мени илма-тешик қилиб ташларди.

Ташқарига чиққач, шаҳарда эмаслигимизни билдим. Ҳушсиз ётганимизда ҳеч ким қадам босмайдиган бир вайрона саройга олиб келишган экан. “Балки, – ўйладим ичимда, – итдай ишлаб сохта брильянт ясаган жойимиз ҳам шу атрофдадир”.

– Сизни аввалдан танийман, – дедим Пийяга тик боқиб. – Зўр тадбиркорсиз, ҳатто сиз сунъий брильянт ясашни ҳам биласиз.

Пийя менга тикилганча бир муддат жим қолди. Пешонаси тиришди, ранги оқарди. Бу унинг нимадандир ҳадиксираганидан далолат берарди.

– Гапларим ростлигини ўзингиз ҳам тасдиқласангиз керак. Ҳартугул, асосий даромадингиз шунинг орқасидан. Адашмасам, бу ернинг қонун-қоидасига кўра, гиёҳванд модда билан олди-сотди қилганлар қаттиқ жазоланади. Лекин ҳеч кимнинг хаёлига сохта брильянт ясаш мумкинлиги келмайди.

Пийя жаҳл билан ёнидан тўппончасини олди-да, пешонамга тиради.

– Сиз мени ҳозир отиб ташлаёлмайсиз. Чунки кўзбўямачилик учун сизга тоза брильянт ҳам керак бўлади. Уни қаердан топишни мен яхши биламан.

Бу гапларим ҳам Пийяни тешиб ўтди, чамамда. У қўлидаги қуролининг дастаси билан бошимга чунонам туширдики, кўзимдан ўт чиқиб кетаёзди. Бир муддат атроф қоронғилашди, ҳеч нарсани кўрмай қолдим. Мувозанатни йўқотиб, ерга йиқилибман. Буни юзимга сув сепиб ўзимга келтиришганидан кейин билдим. Қаердалигимни англаганимдан сўнг хурсанд бўлдим. Чунки, озми-кўпми, вақтдан ютгандим.

– Кўзимга иссиқ кўрингандинг, – деди тепамда тиржайиб турган Пийя, – яхши эслатдинг. Хоҳласанг, ўша ишлаган жойингга олиб бораман, бу ердан унча узоқ эмас. Манави томонга юрсанг, – у орқа томонидаги дарахтларни кўрсатди, – ўша жойдан чиқасан.

Менга айни шу керак эди. Энди оқсоқол ўргатган усулларни қўллаб, ҳаммасини ер тишлатаверсам бўлади. Фа-қат Ренанинг ёнида Пийянинг иккита одами қолган, мен етиб боргунимча уни отиб қўйишлари мумкин, шундан чўчирдим.

Кўзим билан сарой эшигигача бўлган масофани чамаладим: ўн қадамча келади. Рена боғланган жойгача тахминан етти-саккиз қадам. Улгуришим қийин. Лекин бу ёғи – Худодан. Агар ҳозир оқсоқолни сотган тақдиримда ҳам (аслида оқсоқолнинг брильянтларни қаердан олишини билмасдим, буни у менга айтмаганди. Берган маълумотим барибир нотўғри чиқарди) отиб ташлайди. Ундан кўра муштлашганим маъқул.

Мени уриб ҳушимдан кетказганидан сўнг Пийянинг шотирлари ҳовурларидан тушиб, анча талтайишибди. Менимча, улар: “Йигитнинг суроби тўғри бўлди, энди у ёқдан-бу ёққа ўйноқламайди”, деб ўйлашаётганди.

– Майли, – дедим ўрнимдан туриб жилмайишга уринарканман, – бориб кўрсатсанг, ёмон бўлмасди. Менимча, у ерда бошқалар ишлашаётгандир. Уларни бир кўрсам, кўнглим хотиржам тортарди. Ҳозир ўзим сендан шуни сўрамоқчи бўлиб тургандим. Яхши, ўзинг айтдинг.

– Ҳей, – кулди Пийя, – жуда соддасан-а! Ҳеч вақони билмайсан. Ўрмон ичидан ўтгунимизча нинза қурғур нималарни бошимга солмайди, дейсан. Биласанми, дунёда шунақанги ўтлар борки, унинг кўкариши учун ҳавонинг намлиги ҳам етади. Сенлар шунақасанлар. Лекин мен сенга қуп-қуруқ ҳаво бераман. Шунда ҳам кўкарсанг, ёқиб юбораман… Дарвоқе, мен сенларни тешик қайиқда сувга ғарқ бўлиб кетган бўлсанглар керак, деб ўйловдим. Қолганлар қани? Ё битта ўзинг тирик қолдингми? Унда қандай қилиб нинзалар яшайдиган оролга бориб қолдинг?

Индамай унга термилиб туравердим. Гапиргани сайин у юмшаётганди. Одам озгина юмшаса, ундан нимадир кутиш мумкин. Мен буни ҳаётда кўп кўрганман. Қолаверса, оқсоқол ҳам: “Ҳар қандай қаттиқ нарса озгина юмшаса, демак, уни синдирса бўлади”, деганди.

Саволига жавоб ололмагач, у яна гапида давом этди:

– Сени тирик кўрганимга ҳайрон қолаётганим йўқ. Тасодиф туфайли омон қолиш мумкин. Нинзаларнинг қизига қандай эга чиққанингдан таажжубланаяпман. Одатда, улар бегонани яқинига йўлатишмасди. Сен бўлсанг, уни ҳомиладор қилиб қўйибсан. Демак, қўлингдан кўп иш келади… Бойиб кетишни хоҳламайсанми? Агар менга қўшилсанг, умринг кайфу сафода ўтади.

– Нинзалардан яхши таълим олганимга шубҳа қилмасанг керак. Акс ҳолда шунча одаминг менга “матоҳ”ини тўғрилаб турмасди. Шундай экан, менга қандай ишониб ёнингга олишинг мумкин? Бир куни ўлдириб кетишимдан қўрқмайсанми? – дедим мазахомуз кулиб.

– Қўрқаман, лекин сен нинзалар авлодидан эмассан. Қўлингга озгина бойлик тушса ўзгаришинг мумкин. Қолаверса, дангал гапираяпсан. Бунақа одамлар панд бермайди. Оқсоқол нинза ҳам сени шунинг учун ёқтириб қолган бўлса керак.

– Менимча, кўп валақлашиб қолдик. Агар сенга қўшилишимни, катта бойликни қўлга киритишингда ёрдам беришимни истасанг, ўша мени ишлатган жойингга олиб бор, бир кўрай. Ундан кейин…

– Яхши, – деди у гапимни бўлиб, – унда яна ҳушингдан кетасан. Чунки оёқ-қўлинг боғлиқ ҳолда ҳам сен билан ўрмондан ўтиб бўлмайди.

– Машинада кетамиз-ку.

– Машинада узоқ юришга тўғри келади, пиёда борган маъқул.

Пийянинг ишораси билан бир шиша ароқ олиб келишди. Ёнида бир бурда колбасаям бор. Мен дарҳол оғзимга тупугимни тўпладим. Пийя стаканни ароққа тўлдирди ва қўлимни бўшатмай, ўзи ичкизди. Тўғриси, тупугимни ютиб, ароқни оғзимда сақлаб қолмоқчи эдим, стакандаги ароқ кўплик қилди. Барибир ютиб юбормадим. Оқсоқол бутун ички аъзолардан тортиб, мускулларгача измимга бўйсундиришни ўргатганди. Ароқни томо-ғимда сақлаб қолишнинг уддасидан чиқдим. Шу ҳолда бир оз турдим-да, гўё ҳушдан кетгандай ерга ағанадим. Пийянинг шотирлари шошиб қолишди. Энди уларга менинг соғлиғим керак эди, албатта.