Читать книгу "Бахтнинг олис манзили"

– Нима деяпти? – дедим у сўзлашдан тўхтагач.

Собир ака ажабланиб юзимга қаради-да:

– Рус тилини билмайсизми? – дея сўради.

– Билганимда бу овсар билан тузук-қуруқ гаплашардим. Қаердалигимни шу орқали бошқалардан сўрардим.

– Унда қандай қилиб бирга юрибсизлар?

– Имо-ишора билан гаплашаяпмиз, ака, худди карсоқовлардай. Ҳалиям бунга яхши. Инглизчаниям боплайди. Одамлар билан бемалол муомала қилиб кетаверади. Мен бечоранинг бўлса, таиландча билан ўзбекчадан бошқасига тишим ўтмайди.

– Эй-й, қизиқ бўлди-ку. Таиландчани қаердан ўргана қолдингиз?

– Биттадан ичайлик. Барибир ҳаммасини бошидан гапириб бермасам бўлмайди, – деб қадаҳимни ароққа тўлдирдим-у, Собир акага қуйиш эсимдан чиқиб бир кўтаришда қадаҳни бўшатдим (Қизиқ, шунча ичсам ҳам ҳеч маст бўлмаётгандим). Сўнг лаб-лунжимни артиб, аввал қишлоғимизни, отамни, укаларимни эсладим. Сўнг Шокир ака билан Нормат акага қўшилиб Тошкентга отланганим ёдимга тушди. Гапимни бошлаганимда Собир ака муштини иягига тираб менга қаради. Лекин кўзимга тикилмади. Гапимни бўлиб қўйишдан чўчиди, чамамда. Аммо сўзлаётганимда гоҳ қошлари чимирилди, гоҳ пешонаси тиришди. Шундан билдимки, гапларимни диқ-қат билан тинглаяпти.

Ҳатто хўрлигим келиб, юрагим тошиб кетганда ҳам бир оғиз гап қўшмади. Жим ўтирди. Бу пайт Олянинг пишиллагани эшитилди.

Собир акага оролдаги одамхўр билан бўлган воқеаларни гапираётганимда қўллари ўз-ўзидан мушт бўлиб тугилди, чаккасидаги қон томирлари бўртиб чиқди. Оқсо-қол ҳақида сўзлаганимда эса юзи ёришиб, кўзлари чақнади. Рена билан севишганимизни эшитгач лабида табассум пайдо бўлди. Мен фақат ички бир туйғу билан ундаги ўзгаришни сезиб турардим. Аслида кўз олдимда бошимдан ўтган барча воқеалар гавдаланган ва уларнигина кўраётгандим…

Тонг отди. Қуёш чиқди. Оля ҳам уйғонди. Лекин менинг гапим тугамади. Собир ака ҳам бир лаҳза бўлсин кўзини юммади. Ҳатто афт-ангорида уйқусираётгани ҳам сезилмасди.

Ниҳоят тушга яқин мен ҳикояни тугатдим ва жимиб қолдим.

– Энди ётиб ухланг, – деди Собир ака юмшоқ овозда, – турганингиздан кейин яна гаплашамиз.

Бошимни ёстиққа қўйдим. Кўзим илинавермади. Ўтган кунлар хаёлимда гавдаланаверди. Орадан бирор фурсат ўтиб, Собир ака тепамга келди-да:

– Манавини ичинг, – деб дори берди.

Уйғонганимда қоронғи тушган экан. Хона ўртасидаги столда ҳар хил ноз-неъматлар, ҳатто кечаги графин ҳам бор.

Собир ака, Оля учаламиз бироз чақчақлашдик. Икки қадаҳдан ароқ ичдик. Олянинг ҳам гапларида маза-матра бор экан. Унинг сўзларини менга Собир ака таржима қилиб бериб турди.

– Бу йигит, – деди Оля кўрсаткич бармоғини менга ниқтаб, – ўта ўжар, таваккалчи ва ғирт аҳмоқ.

– Вой жинни, нима деяпти? – деб Собир акага қараб илжайдим.

Оля гапимнинг таржимасини эшитганидан сўнг Собир акага юзланиб:

– Тўғриси, бунинг эркаклигига ҳам шубҳам бор, бўлмаса, шунча тирғалиб бир мартаям натижа чиқаролмадим…

Собир ака аввал маза қилиб кулди, сўнг унинг гапини ўзбекчага ўгирди.

– Қўрқдим. У ёғини ўзларинг тушуниб олаверинглар.

Гапим Оляга ёмон таъсир қилди, шекилли, стол устидаги сигарета қутисидан бир дона олиб лабига қистирдида, айвонга чиқиб кетди. Шундан сўнг Собир ака у тарафга жилмайиб қараб қўйиб:

– Сен, десам майлими? – дея мендан сўради.

– Бемалол, сиз менга акамдай бўлиб қолдингиз, – жавоб қилдим унга.

– Кеча гапларингни эшитаётиб, совет даврида ўзимнинг бошимдан ўтказганларимни эсладим. Менинг ҳам жуда кўп амалдорлар билан олишишимга тўғри келган. Мен ҳам алданган эдим. Мени битта-иккита одам эмас, бутун бошли бир қудратли давлат алдаган. Оқибатда онамдан, укамдан айрилганман.

Собир ака кўзини бир юмиб, ютиниб олди.

– Сенга маслаҳат беришдан олдин, шуларни қисқагина айтиб беришим керак. Шундан кейин, балки, бирбиримизни яхшироқ тушунармиз.

Кеча у гапимга қай тарзда қулоқ солган бўлса, энди мен унинг гапларини диққат билан эшита бошладим.

Собир ака бир пайтлар жосус бўлган экан. Жуда оғир, ачинарли аҳволга тушган, лекин ҳаммасидан омон чиқа билган ва ниҳоят, совет иттифоқининг парчаланиб кетишидан кейингина бўйнидаги гуноҳлар олиб ташланган.11
  Азиз ўқувчи! Собир билан “Ўлимга маҳкум қилинганлар”, “Жаҳолат қурбонлари” асарлари орқали яхши танишсиз. Шу боис унинг Нодирга ҳикоя қилиб берган саргузаштларига тўхталмадик. – Муаллиф.


[Закрыть]

– Ҳозир савдо билан шуғулланаяпман, – деди Собир ака ҳикоясини якунларкан, – Исроилга келгандим. Шу ерда бир фирма билан алоқа боғлаётгандик. Аксига олиб, бир кун олдин ўша фирманинг биноси портлаб кетибди, снаряд тушиб… Ўйлаб кўрсам, бу фирмачилар мени чув туширишмоқчи экан. Биттаси сал оғизбўшлик қилиб қўйди. Хуллас, суриштириб билсам, мен дуч келган бизнесменлар нуқул бировларни алдаб бойишаркан. Агар алдашга қурби етмаса, баъзан… кучли давлатлар ёрдами билан мақсадига етишаркан. Мана, масалан, Ироқни қай кўйга солишди? Саддам Ҳусайн ўтакетган зулмкордир, лекин Ироқни босиб олиб, қанчадан-қанча бегуноҳ одамларнинг ёстиғини қуритиб, бойликларга эга чиққанларнинг гуноҳи олдида унинг қилмиши нима бўпти? Бошида бутун дунёга жар солишди, гўёки бу давлат раҳбари биологик қурол билан қўшниларига зуғум қилмоқчи. Лекин натижаси нима бўлди? Ўша қуролдан бир дона ҳам топилмади-ку. Ҳеч нарса йўқ экан-ку!.. Мақсад аслида бошқача – Ироқдаги нефтга эга чиқиб, нафсни қондириш бўлган. Лекин юҳонинг нафси бу билан қонмайди. Қўйиб берса, дунёдаги жамики бойликка кўз олайтиради бу аждаҳо. Хуллас, биттагина сенинг ёки менинг қўлимдан ҳеч вақо келмайди. “Теодорони – бутун бошли давлатнинг подшосини бир давлатдан иккинчи давлатга бемалол олиб ўтдим”, деяпсан. Ҳозирги қуроллар билан биргина ортиқча ҳаракат қилсанг ўша заҳотиёқ йўқ қилиб юборишлари мумкин эди. Лекин шундай қилишмаган, сабаби, сен ўзинг билмаган ҳолда уларга ёрдам бериб юборгансан.

Собир ака қўли титраган ҳолда қадаҳини ароққа тўлдириб, бир кўтаришда ҳаммасини сипқорди.

– Сенга ўхшаш йигитларнинг кўп бўлгани яхши. Аммо билимни, ақл-идрок ва кучни фақат керакли жойга сарфлаган маъқул. Сени Худонинг ўзи қўллабди. Шунинг учун ҳам тирик қолгансан. Ўша оқсоқолга дуч бўлганинг, Рубеннинг тузоғига тушиб яна омон-эсон чиқиб кетганинг – бариси Оллоҳнинг иши… Бу ерда, ука, ишинг тугабди. Бўлди энди, шунча санқиганинг етади. Энди Рена билан Ёдгорни олиб қишлоғингга – юртга қайт.

– Ўзимниям ниятим шу. Лекин Таиландга қандай бораман?

– Бу ёғини менга қўйиб бер. Эртагаёқ самолётга чипта олиб бераман. Ҳа, бирга борамиз, отангнинг қўлига ўзим топшираман сени, йўқса, яна улоқиб кетасан.

Эртасига Собир ака Оля билан бирга чиқиб кетди. Улар қайтиб келгунча мен эшитган гапларимнинг мағзини бирма-бир чақдим. Албатта, ақлим етганча.

Оля ўз давлатининг элчихонасида қолибди.

– Хайрият-э, қутулибман, – дедим Собир акага, – сиз бўлмаганингизда, бир умр ортмоқлаб юрармидим?

Собир ака кулди ва қўлидаги чипталарни кўрсатиб:

– Самолёт уч соатдан кейин учади, тайёрлан, аэропортга кетамиз, – деди.

* * *

…Рена Ёдгорни ўйнатиб ўтирган экан, мени кўрди-ю, ҳайкалдек қотиб қолди. Лаблари титради ва югуриб келганча бўйнимга осилиб йиғлаб юборди. Мен унинг юзкўзларидан ўпдим.

– Бўлди, йиғлама, мана қайтиб келдим. Ортиқ бу ерда турмаймиз, бугуноқ кетамиз, хўпми… хўпми?! – дедим сочларидан силаб.

У “хўп” дегандек бошини қимирлатди.

Кечгача ижарачи хотин, Собир ака ва менинг оилам роса байрам қилдик. Сўнг йўлга отландик. Ижарачи кампир Ёдгорга жуда боғланиб қолган экан. Уни маҳкам бағрига босиб, анча вақт йиғлаб ўтирди. “Сизни кўргани ҳали кўп келамиз”, дея ваъда берганимдан кейингина ўғлимни берди.

Самолёт Тошкент аэропортига қўнаётганида, юрагим ҳаприқиб кетди. Ҳаяжон босди. Қайтганимга ишонгим келмайди. Гўё ҳозир бошқа юртга қўнамиз-у, мени яна кимлардир таъқиб қила бошлайди.

Аэропортдалигимдаёқ кўзимдан дув-дув ёш қуйилиб кетаверди. Буни кўрган Собир ака елкамга қўлини қўйиб:

– Бўлди қил, йиғи эркак кишига ярашмайди, – деди.

Шу биргина гапдан кейин сал ўзимга келдим. Тўғрироғи, Ёдгорни Ренанинг қўлидан олиб, юзимни бағрига босиб бекитдим.

Қишлоққа кириб бордик. Тўғриси, ёнимда Собир ака бўлмаганида қай аҳволга тушардим, худо билади. Уйга кириб боришимни тасвирлаб беролмайман. Уйимиз бошқатдан қурилибди, дарров таниёлмадим. Лекин сўри остидаги чорпоя ўша-ўша. Чорпояда отам ўтирибди. Тўғрироғи, кўкрагига тушиб турган соқоли оппоқ бир чол. Агар Рена вақтида болани олмаганида, қўлимдан тушиб кетиши тайин эди.

– Ота! – дедим. Менга қараб турган чол қилт этмади. Чамамда, овозим чиқмади. – Ота!!! – дея бу сафар ба-қирдим.

Чол ўтирган жойида қалқиб кетди.

– А-а! Нодир! Болагинам!!! Болагинамнинг овози! Ҳоо-ой, ким бо-о-р! Но-ди-ир-р!!! – дея отам ўрнидан туришга ҳаракат қилиб типирчилар, бироқ ҳеч бунинг уддасидан чиқолмасди.

– Ота! Отажон!!! – деб югуриб келдим-да, маҳкам қучоқладим.

– Болагинам! Ҳамма сени ўлдига чиқарди! Тириклигингни билайдим! Тирик!

Мен отамнинг юзларидан тинимсиз ўпарканман, унинг киприклари кўтарилмаётганини кўриб қолдим. Отам кўзини очолмаётганди. Ўша пайтда мен отамнинг кўр бўлиб қолганлигини билмасдим!..

* * *

Узоқларга бахтимни излаб кетган эдим. Аслида синфдошим, мендан кўнгил узолмай, нақ олти йил тунларини бедор ўтказган, умиди бутунлай сўнгач, шу қишлоқнинг бир йигитига турмушга чиқиб, икки боланинг онаси бўлган Нозиманинг мен туфайли ғоз юриб мағрурланиши учунгина кетгандим. Уни ростакамига бахтли қилмоқчийдим. Пул топсам, машина минсам – бахт ўша, деб ўйлардим. Бироқ узоқлабман, бутунлай, ҳамма нарсадан… Рена – олисдан топилган умидим чироғи. Аммо қишлоғимга келгачгина ростмана бахтни туйдим. Лекин бу бахтнинг йўли жуда олис бўлди… Олис!..