Текст книги "Тожмаҳал"

МЕНИНГ ИСМИМ ИНСОН
Комедия

ҚАТНАШУВЧИЛАР:

АРСЛОН – 28 ёш, олий маълумотли тадбиркор.

МУҲАББАТ – АРСЛОНнинг марҳум хотини.

САДОҚАТ – АРСЛОНнинг ҳозирги хотини.

ОНА – АРСЛОНнинг онаси.

МАРЯМ – САДОҚАТнинг аммаси.

МУХБИР

МИЛИЦИОНЕР

1-парда, 1-кўриниш

Овоз: “ХХ1 аср” кўп тармоқли бозорига хуш келибсизлар! Ҳурматли харидорлар, ўзингизда нима йўқ бўлса, шу ердан топишингиз мумкин. Марҳамат, қанча виждон, қанча номус керак?! Олинг, олинг, кўтарасига арзон сотишади. Юрак дейсизми? Юраклар ҳам бор: ана, қоплаб сотишяпти!

– Кеб қолинг, об қолинг. Энг тоза туйғулар сотаман! Китоби билан…

– Виждон сотаман! Виждон! Етмиш йил сақланган. Бирон нуқтасида доғ йўқ! Ҳар бири…

– Юраклар бор! Юраклар… Ҳеч ери лат емаган. Уч ёшли…

– Олмайсизми, меҳр бор, меҳр! Ё бир кило ҳаё тортайми?

– Оласизми? Илдизи билан суғурилган ғуруримни сотаман! Сотаману кетаман.

– Сўранг, неча сўм сўрайсиз?

– “Кўкида” сотаман.

– Бир донаси бир евро!

– Долларда олсангиз арзонга тушади! Олинг…

– Олинг, олинг, пулингиз ўзингиз билан кетади!

Овозлар эркак-аёлларнинг таъзия пайтидаги фарёдига уланади.

Ҳовли. Чинор остида супа.

Мотам либосидаги ОНА юриб келади.

Она. Вой, болам, вой болам! Битта болам иккита бўлди деб керилиб юргандима? Қанотимни қайирдинг… Ўғлимни кўз очиб кўрган хотинидан айиргунча, мана, менинг жонимни олсанг бўлмасмиди? Эй, золим фалак… Ҳеч бўлмаса… Йўқ. (У қўлидаги оқ рўмолча билан кўз ёшларини артади.) Мен бардам бўлишим керак. Кўнгли ярим ўғлимга далда беришим керак. Ана, ана… овози эшитиляпти.

Она кетади. Эгнига чопон, белига белбоғ, бошига дўппи кийган оқ сочли Арслон киради. У хотини Муҳаббатнинг фотосурати устидаги қора матони олади.

Арслон (Ўтириб). Қандай яшай, қандай яшай ман сенсиз?! Ҳаётга тўймай кетдинг-а, Муҳаббат?! Кўзлари очиқ кетган, гулим! Севгимни юрагида опкетган, гулим! Ҳаётим мазмунидан, бутун бойлигидан айрилди! Агар… Тузукроқ шифокорга қаратганимда ёнимда қолармидинг? Қўлим калталик қилди, кечир… Ҳеч ким мендан тортиб ололмайди деб ўйлагандим. Топган бахтим пулни деб барбод бўлишини билмаган эканман. Чўнтак бўш бўлса бўлсин, юрак бўш бўлмасин, деб умримни ҳавога совурибман-а? Агар пул, озгина пул муҳаббатимни сақлаб қолишини билганимда бор давлатим – ғурурим, номусимни сотиб бошингдан сочмасмидим? Ҳеч бўлмаса, ҳеч бўлмаса, ўғлимни, ўғлимизни ташлаб кетсанг бўлмасмиди?! (Арслон қора матони ёпиб ҳўнграб йиқилади. Узоқ йиғлаб жим қолади. У бошини кўтариб белбоғи билан кўз ёшини артади.) Севгимнинг покиза руҳи олдида сўз бераман. Кўзёшларим қуриди. Энди йиғлатолмайди бу ҳаёт. Йигит бошимга ярашадими бу: кўзёшларимни онам кўрмасин. Бориб онамнинг кўнглига таскин берай.

Овоз.

 
Йигит бошин ерга қаратган,
Париқизнинг қалбини сотган,
Муҳаббатни саргардон этган,
Пулсизлик! Пулсизлик! Пулсизлик!
 

Арслон чиқиб кетади.

2-парда, 2-кўриниш

Ҳовлида тўёна кайфият ҳукмрон. Она меҳмонлар билан овора. Марям юзига парда тутган келинчакка “Келинсалом” қилдиряпти.

Овоз: Хайрли тонг! “ХХ1 аср” бозор маъмурияти гапиряпти. Сизларга бозор ҳаётидан маълумот бермоқчимиз. Ғурур ва уят арзонлашибди. Чунки буларни сотадиганлар кўпайган. Ҳозирда муҳаббат қаҳатчилиги рўй беряпти. Ҳеч қаердан ҳақиқий севгини тополмайсиз. Бундай ҳолни бартараф этиш учун кимошди савдосини йўлга қўйдик.

Ҳурматли олибсотарлар! Кимошди савдомизга хуш келибсизлар.

Севгининг бошланғич баҳоси саксон тийин!!!

– Мен оламан. Саксон ярим тийин!

– Йўқ, Саксон ярим тийинга мен оламан!

– Мен биринчи айтдим.

– Йўқ, мен биринчи айтмоқчи эдим.

– 81 тийин.

– 85 тийин.

– 90 тийин.

– 92 тийин.

– 99 тийин. – БИР СЎМ!!!

– Сенсация юз берди! Муҳаббатнинг баҳоси бир сўмгача кўтарилди. Ким бир сўмдан ортиқ сўрайди?! Бир, икки, уч… Кечаги… Севги бир сўмга сотилди!!!

Марям. Қўша-қўша узук таққан.

Келинсаломга чиққан

Салом, салом, келинсалом,

Қўшниларга бир салом.

(Қўшни жувонлар совға олиб келишади. Марям доирани “лаган” қилади.) Мана бу ёққа ташланг. Э, Хит-тойнинг молику. Майли, майли, келин салом. Бўлди ўтинг. Следуюшииий!

Ямоқлари ярашган.

Жигарим деб қарашган,

Салом, салом, келинсалом,

Яна қўшниларга салом.

Эгилиброқ таъзим қил, асл мола, асл… Мана бундай… (Марям келиннинг олдини тўсиб одмироқ кийинган кишига эгилиб таъзим қилади.) Менгаям бир салом қилмайсанми? Қани, қани… Ўз қизидай қараган,

Сочларингни тараган,

Салом, салом, келин салом,

Аммасига – иккинчи онасига биииир салом. Ана, раҳмат…

Ўғлим бор деб керилган

Ибодатга берилган.

Салом, салом, келинсалом,

Қайнонасига салооооом!

Она келиннинг юзидан ўпиб бўйнига мунчоқ илади.

Марям. Вой, қудажонимдан ўргилай. Буни олмосдай ярақлашини қаранг…

Рўмолини тузатган,

Ўғлини чет элга кузатган,

Салом, салом, келинсалом,

Қайнонасига яна бииир салом. (Марям эгилиб қўяди. Елим пакетдан жун камзул олади.) Эсимдан чиқаёзибди. Буни келинингиз атайлаб сиз учун тўқиган. Кийинг. (Марям қудасининг елкасига камзулни ташлаб қўяди.) куёв келдиларми?

Она. Соат ўнда самолётдан тушаман, деганди.

Телефон жиринглайди.

Она. Ана… ана… ўғлим, ўғлим жиринглаяпти.

Марям. Нима?

Она. Ўғлим олиб берган телефон жиринг…

Она кўрпача остидан уяли телефонни олади.

Она. Эсим, песим келди. Ўғлим келса, ўқиб беради.

Кўйлагининг ёқаси қийшайган, бўйинбоғи осилган Арслон киради. Ҳамма уни кўриб қотиб қолади. У онасининг олдигача зўрға юриб келади. Тиз чўкади.

Она. Болам! Нима бўлди сенга, болажоним!

Арслон. С-с-с… сув…

Она пиёлада сув олиб келади. Арслон қалтираганидан сувни ичолмайди.

Арслон. Она,онажон, сизга хаяжонланиш мумкинмас. Хаяжонланманг.

Она. Ёлғизим, арслоним, нима бўлди?

Арслон. Уйимиз куйди. Беш йил умрим кўкка соврилди! Беш кун Европада юриб беш йил тўплаган ҳамма нарсамдан – иккита машинам, иккита уйимдан айрилдим. Мана, шу қуп-қуруқ чўнтак билан қолдим.

Она. Бундай тушунтириброқ гапир. Ахир у ерга бориб кимлар биландир шартнома тузмоқчи эдинг-ку?!

Арслон. Ҳа, ҳа, улар менинг режам асосида компания очишмоқчи эди. Лекин алдашган экан. Фирибгарларга пул ўтказган эканман.

Она. Жон куюги эмас, мол куюги ёмон бўлади, болам, қўй куюнма. Қолганига шукур қил. Маҳалладаги иккита дўконинг бор-ку, бемалол оилангни боқишга етади.

Арслон. Уларни олиб қўйишади. Эртага келиб қонун бўйича мусодаара қилишади.

Она. (Ўтириб) Вой, шўрим.

Арслон. Йиққаним ҳаромдан келган экан, мана, ҳаромга кетди!

Она. Ундай дема, болам.

Арслон. Энди нима қиламан? Энди… Муҳаббатнинг олдига кетаман, кетаман.

Она. Бу йўлингдан қайт, болам, кўмаримсан ахир!

Арслон. Муҳаббатимни, бор-будимни тортиб олди. Лекин сизни, онажон, ҳеч ким бўлиб ололмас экан. (Онасининг бағрига бош қўйиб) юринг…

Она. Қўй, сиқилма, иш бошлаганингда мана шу ота уйингдан бўлак ҳеч нарсанг йўқ эди. Йигит бошинг омон бўлса, мол-мулк топилади.

Арслон. Йўқ, йўқ. Шу муқаддас ота маконимниям тортиб олиб қўйишади! Эсингизда бўлса, иш бошлаганимда уйни гаровга қўйгандимку!

Она. Нима?!

Арслон. Бугун, (Атрофга аланглаб) йўқ, ҳозир келишади. Ахир бугун ойнинг охирги куни… Ҳозир… ҳозир келишади.

Она. Вой, дооод. Вой, дод, пешонам қурсина, пешонам!

Арслон. Онажон, сиқилманг. (Кулиб.) Сиқилманг.

Она. Бугун? Бугун… беш йил олдин шу куни хотинингдан ажралгандинг. Бахтсизлик ҳам кунини пойлаб келаркан-да?!

Арслон. Болалик қувончларимга гувоҳ бўлган ота уйимга охирги марта қараб олай! Хайр энди, ота макон, хайр… Ўғил бўлиб сенда қололмадим! Юринг, кетамиз.

Она. Қаёққа?

Арслон. Ўзим ҳам билмайман. Бош омон бўлса, бир бошпана топилар. Юринг… Эски бахтсизликка ўралиб ўтиргандан кўра янги орзу йўлида армонларга учраган яхши! Юринг. Ҳозирча керакли нарсаларимизни олайлик. (Муҳаббатнинг портретини олади.) Энди шугина расм бор бойлигим бўлиб қолди. Мана шу расм билан яшайман.

Она. (Садоқатнинг олдига келади.) Сиз ҳам юринг, келин.

Амма. Қаёққа, қаёққа олиб кетмоқчисанлар қизимни? Тиланчиликками?! Бир ками уч кишилашиб тиланчилик қилиб юришларинг қолувди. Қизим ҳеч қаёққа бормайди!

Она. Қуда.

Марям. Қуда, дема-э! Қуда дейишга ор қиламан сендақаларни! Мени қуда дейишга бўйинг пастлик қилади, ҳа! Тоғ-тоғ пули борлар билан қудаман-а? Қазисан, қартасан асли наслингга тортасан деган гап тўғри эканда! Э, сенлар ялангоёқ бўлиб туғилгансан, ялангоёқ бўлиб ўлиб кетасан. …Отаси бир умр мактаб чангини ялаб ўтди. Қариганда соқол қўйиб юрди. Кошки соқолига муносиб одам бўлса! Отаси ким эди, ўғли ким бўларди?! Бу ўзи етим ўсган, кўкармайди деганларича бор экан. Қани, юр, қизим, кетдик.

Она. Ҳой, тўхтанг.

Марям Садоқатни қўйиб ортига ўгирилади. Қайтиб онанинг устидаги камзулни олади. У Садоқатнинг пардасини юзидан олиб ерга отади.

Марям. Энди кетсак, бўлади. Юр…

Арслон. Кечирасизу мен сизни таниёлмай қолдим, ўзингизмисиз? Ичиб олмаганмисиз? Тўйдан олдин супермаркет очишингизга қарз бериб турганимда “онам” эдингиз шекилли?

Марям. Мен ҳеч қачон гадойваччаларга она бўлган эмасман. Сен ҳозир муҳаббат, садоқат қани, дерсан? Лекин менга тушунтириб берчи, пул бўлмаса, муҳаббат ҳам… ҳаммаси бекор! Сенларга оқ йўл, гадойчилигингни берсин. Биттанг бозорда, биттанг масжиднинг ёнида турсанг, яхши пул топасанлар!

Арслон гапиришга чоғланиб қўлини кўтаради. Марям Садоқатнинг бўйнидаги маржонни узиб отади. Мунчоқлар ерга сочилади. Арслон шу ҳолича қотади.

Марям. Сен хавотир олма, қизим, ҳали ҳеч қайси қиздан кам эмассан! Нима қиласан бу сўтакни… Ўттиз ёшида сочи оқарган чолни?! Қоматими? Туф-эй, қоматига! Филдаям бор-да, бунақа қомат! Уч кунда бир бойваччага узатмасам, кафанлигимни тайёрлайвер, бунақа ишларга устаси фарангман. Катта қизимни чет эллик катта миллионерга узатганман. Булар ким бўпти!? Кичик қизим шаҳардаги манаман деган бойнинг севимли хотини.

Она. Аниқроғи, учинчи хотини.

Марям. Бешинчи хотини бўлса ҳам тиллаларга кўмилиб яшаяпти. (Бармоқларидаги узукларни кўрсатиб) Сенларга ўхшаб нон тиланиб яшамайди. Сениям, қизгинам, Асадбойга узатаман. Тагингга битта иномарка олиб беради. Алоҳида уй. Бир ҳафтада келиб турса ҳам бошингдан тилла сочади. Э, унинг уйидаги итларнинг тишлари ҳам тилладан. Кўрсанг, оғзинг очилиб қолади. Кейин, жиянжоним, мениям эсингдан чиқармайсан-да!

Она. Раҳмат, раҳматей, ҳақиқий башарангизни кўрсатганингиз учун.

Марям. Парво қилма, пашшаларнинг ғинғиллашига… юр, юр…

Арслон. Тўхтанг. (Арслон кулиб келинчакка яқинлашади.) Сиз ҳам гапиринг, Садоқат.

Марям. Нимани гапиради? Сенга текканидан пушаймонлигиними?!

Арслон. Менга қаранг, суд бўлишидан қўрқмайсизми?

Марям. Қанақа суд?

Арслон. Виждон олдидаги суддан! Никоҳ ўқилаётган пайтда яхшиёмон кунда эрим билан бирга бўламан, деб ваъда бергансизку! Эртага муқаддас оиланинг юзига оёқ босгансан деб гуноҳкор санашса, ўзингизни оқлаш учун бирон сўз тополасизми?! Виждонингиз инсонга ноҳақлик қилгансан деб бир кун юрагингизни омбурдек қисса…

Марям Арслоннинг йўлини тўсади. Арслон уни елкаси билан туртиб юборади. Марям ўтириб қолади.

Марям. Вой-дод, мусулмонлар, бу дайдивачча мени урди, тепди, ер билан битта қилди! Ёрдам беринглар! Ҳали шошмай тур сен! Сени қамоқда чиритаман. Ҳозироқ бориб суддаги оғажонимга арз қилмасам… юр…

Она. Ҳай, ўйлаб кўр. Халқимизда бир гап бор, етим бола ўсмасми, осмонларни кесмасми, деган.

Марям Садоқатни қўлидан судраб чиқиб кетади.

Арслон бошини силкита-силкита бор овозда кулади. Она қўрқувда.

Она. Бахтсизлик бир келса, қўша келарканда! Ўғлим бечора бу бахтсизликларни кўтаролмай ақлини йўқотди! Болам, мени қўрқитма, болам. Ўзингни тут.

Арслон бир дақиқа кулади. У кўзидаги ёшни артиб чўнтагидан иккита машина калитини олиб ерга ташлайди.

Арслон. Онажон, суюнчи беринг, суюнчи-и-и!

Она. Нима? (Она Арслоннинг икки юзига тарсакилар тортади.) Эсингни йиғ. Мени қўрқитма!

Арслон. Суюнчи бермайсизми? Мен сизга айтган режаларим амалга ошадиган бўлди. Айтувдимку, менинг номим билан Европада фабрика очиладиган бўлди. Тасаввур қиляпсизми? “Арслон она” тўқувчилик фабрикаси…

Она. Боламнинг эси кирди-чиқди бўлиб қолди. Уни ўқитвориш керак.

Арслон. Она, ишонмаяпсиз-а? Мен ҳам зўрға ишоняпман. Беш йил олдинги сизнинг нафақа пулингизни кутиб юрган фақир қаердаю ҳозир иккита мактаб қурган мана бу ўғлингиз қаерда?! Айтувдима ўша хаёлларим бир кун ҳаётимга айланади, деб, мана гувоҳи бўлиб турибсиз, Европадаги офисимнинг калити. Бу эса сизга янги машина, онажон.

Она. Алдамаяпсанми?

Арслон. Йўқ, мана ростдан. Текшириб кўринг – ҳақиқий.

Она. Мен нима қиламан бу матоҳларингни? Менга соғлигинг, шундай кулиб туришингнинг ўзи катта бахт!

Арслон онасининг юзидан ўпади.

Арслон. Ассалому алайкум, онажон. Энди кўришсак, бўлади.

Она. Тўхта. Бояги шунча гапларинг…

Арслон хомуш тортиб супага ўтиради.

Арслон. Келин туширганингизга неча кун бўлди?

Она. Ўн кун.

Арслон. Мен келинингизни синадим. Агар бу гапларни ҳозир айтмасам, ҳеч қачон айтолмасдим. Шу ўн кун ичида мен дўзах азобини ҳис қилдим. Юзингни силаган лекин юрагингни силолмаган ёр билан яшаш – дўзахда яшаш билан тенг экан. Биринчи муҳаббатим вафотидан кейин ҳамма нарса топдим, машина, уй, жой, лекин меҳр тополмадим! Бошимдан оёқ тиллага ботдим, лекин совқотдим. Мени иситган бир юрак топмадим. Мана бу еримда, юрагимда аёл меҳрини ҳис қилсам, деб кўзим тўрт бўлиб яшайман. Муҳаббатнинг ранги қанақа ҳиди қанақа, шуни билгим келади. Мана бу эркаклик дардим! Кўрдингизми, келинингизни… Агар эрига озгина меҳри, озгина одамийлиги бўлса, кетмасди.

Она. Келиним маккор аммасининг гапига учди. Ёшлик қилди-да, эртага қайтиб келади. Ҳали бояги гапларингнинг ҳаммаси ҳазилмиди?

Арслон. Ҳа.

Она. Ҳазилинг қурсин. Мени қўрқитвординг-ку!

Арслон. Эсэмэс жўнатдимку. Ўқимадингизми? Қандай ўқишни ўргатгандимку…

Она. Эсимда қоладими, болам… Бўлмаса, биир…

Арслон сочилган мунчоқларни теради.

Арслон. Бу еттинчи авлодга етиб келган муқаддас маржон! Улар эса шарт узиб отишди. Улар мунчоқни эмас, юрагимни парчалаб сочишди! Айтмоқчи, сизга кўз олиб келдим. (Арслон кастюмининг ички чўнтагидан кўзойнак олиб онасининг кўзига тақиб қўяди.)

Она. Раҳмат, ўғлим, сен менинг кўзимсан. Қаерларда бўлдинг? Беш кун ухлагандай бўлмадим. Ўшандан гапир…

Арслон. Э, бормаган жойим қолмади. Бир пайтлар мен учун эртак бўлган Парижга, Римга, Лондонгаям бордим. Бир кун сизниям олиб бораман. Стадионга кириб футбол кўрдим. Кейин бир музейгаям кирдим. У ерда бир камбағал рассомнинг кўргазмаси бўлаётган экан. Онажон, бу рассом бор йўғини йиғиб онасининг тилладан ҳайкалини яратибди. Мен мана шу қўлларим билан ушлаб кўрдим. Биласизми, ҳайкал худди тирикдай. Мен ҳам… мен ҳам сизга ҳайкал қўймоқчиман! Бугунми, эртагами…

Дарвоза қўнғироғи чалинади. Қўлида газета мухбир киради.

Мухбир. Ассалому алайкум. Арслон аканинг уйими?

Арслон. Ҳа…

Мухбир. Адашдим шекилли. Кечирасизлар…

Мухбир чиқади. Арслон онасининг елкасидан суяб супада ёнма-ён ўтиради.

Арслон. Иккинчи келинингизни кўрдингиз… Эслагим ҳам келмайди. Биринчи келинингиз фаришта эдия, онажон. Муҳаббатни би-ир эслайлик. Қандай қиз эди-я!

Она-бола жим қолади.

Арслон. Эсингиздами тўй куни… раҳматли қайнотам нима деганди? Сенга юрагимнинг тўрида асраган гавҳаримни беряпман, қизимни асрабавайла, деб… Лекин мен уни асролмадим. Қаранг, қизиғ-а, бугун Муҳаббатимнинг ҳам туғилган куни, ҳам вафот куни

Она. Фариштаси бор одамларнинг ҳаёти шундай бўлади.

Арслон. Қайнотам ҳам, қизи ҳам (Юзига кафтларини суриб.) Яхши одамлар эди.

Она. Бундай яхши одамлар камдан-кам туғилса керак.

Мухбир қайтиб киради. У Арслон билан қўшқўллаб кўришади.

Мухбир. Ассалому алайкум. Сиз ўша Арслонжон акамисиз, маҳаллани тоза ичимлик суви билан таъминлаб, бутун кўчани асфалтлатган?

Она. Нимайди, болам, бу айбми?

Мухбир. Йўғ-э, холажон, шундай одам билан кўришиш биз учун шараф. Сиз бу кишининг оналари бўлсангиз керак-а, сиздай оналар ҳам табаррук…

Арслон. Келинг, ўтиринг…

Мухбир. Раҳмат. Мен тадбиркорлик уюшмаси қошида ташкил қилинган “Энг яхши тадбиркор” танлови ҳакамлар ҳайъати раисиман. Гулистон шаҳар ҳокимияти сизнинг номзодингизни республикага жўнатган экан. Табриклайман, сиз ғолиб бўлдингиз. Бугун тақдирлаш маросими бўлди, сиз қатнашмадингиз, бўлмаса ҳоким буванинг ўзларидан мана бу калитни олган бўлардингиз…

Мухбир машина калитини Арслонга узатади.

Арслон. Буни менгамас, онамга беринг! Бу онамнинг ютуғи!

Мухбир калитни онага узатади. Она кўзида ёш, қўллари қалтираб калитни тушириб юборади.

Она. Бахт бир келса, қўшалоқ бахт келарканда!

Арслон. (Калитни олиб) Йиғламанг, она!

Она. Нега йиғламай? Бу кўз ёшлар эмас, юрагимдан тошган қувончларим, болам. Раҳмат, болам, раҳмат. Шу кунларга етказганингга шукур. Қўлларини бигиз қилиб мени бева, боламни етим деганларини… ҳамма-ҳамма қора кунларимни унутдим. Ўша бахтсиз кунларимни шу куннинг бир сониясига алмашмайман!

Мухбир. Сиз ҳақингизда китоб ёзмоқчиман.

Арслон. Ҳали эрта… Китоб ёзишга арзигулик иш қилсам, ўзим чақираман.

Мухбир. Шу ерга имзо чексангиз… (Имзо қўйдириб.) Раҳмат. Менга рухсат.

Арслон. Бугун чой ичиб кетасиз.

Мухбир. Йўқ, раҳмат. (Ортига қайтиб.) Эсимдан чиқай депти. Газетамизнинг бугунги сонида сиз ҳақингизда мақола босилган. Мана (Газтани узатиб) фотоси билан… Мен сизни бундан ҳам катта ишлар қилишингизга ишонаман.

Она-бола газетага тикилиб қолади.

Она. Узоқ йўл босиб келдинг. Мен қозон осиб қўй ёғига биир ош қилай…

Арслон. Йўқ, онажон, бугун ошни мана мен қиламан. Сизнинг кўзойнагингизни олиб келаман, газета ўқиб ўтирасиз.

Она. Ҳеч бўлмаса, пиёзини арчиб берай, кўзинг ачишади.

Арслон. Йўқ, пиёзиниям, сабзисиниям ўзим арчаман. Сиз ўтиринг.

Она супага ўтиради. Арслон чиқади.

Она. Қўйни-қўнжинг эмас, кўнглинг тўлсин экан. Агар кўнглинг тўлиб яшамаса, тириклик кўрмадинг, ҳисоб. Ўғлимнинг кўнгли бўм-бўш… Уни келиб тўлдирадиган иккинчи ярмини кутиб яшаяпти. Ўғлимга муносиб турмуш ўртоқ топишда айб ўғлимда эмас, мана менда. Мен унга ёрдам қўлини чўзишим керак.

Она ўрнидан туриб бошқа томонга кетади.

Қоронғилик чўкади.

2-парда, 3-кўриниш

Эгнига ошхона этагини ташлаган Арслон лаганда ош кўтариб чиқади.

Арслон. Қуйруқ жиз-биз этади,

Гуруч биз-биз этади.

Меҳмон сиз, биз этади.

Ош пишди-ё, ош пишди!

Онажон, қаердасиз, ошимиз тайёр!

Бир четда сумкасини ушлаганча Садоқат ва унинг ёнида Марям туради. Рақсга тушаётиб уларга кўзи тушган Арслоннинг қўли ҳавода қотади.

Марям. Вой, ассалому алайкум, куёвтўра. (Қўлидаги газета билан Садоқатни туртиб.) Қўлидан олмайсанми?

Садоқат лаганни олиб кетса ҳам Арслоннинг қўли ўша ҳолича турар кўзини Марямдан узмасди. Марям қизлардай нозланиб қош қоқади.

Марям. Ҳа, куёв, еб қўйгудай тикиляпсиз, бирон жойим очилиб қоптими?

Пауза.

Арслон. Мен сизларни бир-икки кундан кейин келсаларингиз керак, деб ўйлагандим.

Марям. Мен бунга айтдим. Кетмайлик, бундай алп қоматли эрни ҳеч қаердан тополмайсан, ўйлаб кўрайлик, дедим, лекин ёшлигига борди-да, оқарган сочларингиз донолик белгиси… энди-и-и ёшлигини кечирасиз-да! Салом бермайсанми, меров…

Садоқатнинг лабининг қимирлагани кўринади холос. Она кириб уларни кузатади.

Арслон. Нега келдинг?!

Марям. Ҳм-м-м… Қудажоним қани қудажоним?

Арслон. Нега келдинг, деяпман!?

Марям. А… Ҳа… Биз… Нега келдинг, дейсизми? Қизиқ экансиз… Биз кетганимиз йўқ! Шундоқ дарвозанинг орқасида пойлаб турувдик. Бир синадик-да, ўргилай.

Арслон. Айтиб қўяй, эндиги ёлғонларинг ёзда ёққан қордай кераксиз!

Марям. Вой, вой, нима десам экан-а?! Нима демоқчийдим, а? А… а… гапим эсимдан чиқиб қолди-я… Вой, шўрим…

Онанинг телефони жиринглайди. Марям Садоқатнинг қўлидан камзулни олиб она томонга ошиқади. Лекин она жўнаб кетади.

Марям. Ана, қудажоним…

Арслон. Менга қаранглар, ўзи яримта юрагим қолган, шуниям тимдаламанглар, кетинглар, илтимос, кетинглар, ошимнинг заҳар салати бўлманглар.

Марям. Сиз билмайсиз-да, куёв, бу сизни севади, йўлда кетаётганда сизни “Бек акам деб роса йиғлади,” зўрға овутдим. Яна айт…

Арслон. Айтиши шартмас. У гап юракда бўлсин. Агар чиндан севганида… кетсам, эримнинг юраги музлайди, кейин эритолмайман, деб ўйлар эди! Мен сизларнинг ҳолатларингни айтиб берайми? Эрталаб бу ерга виждонни ташлаб кетиб тўғри қиляпмиз, деб ўйлагансизлар… Кейин мен ҳақимда берилган кўрсатувни кўргансизлар. Бу гаплар тўғрилигини тасдиқлаш учун газета сотиб олгансизлар – қўлингиздаги газета буни исботлаб турибди. Кейин ёнимиздан лойқа сув эмас, тилла суви оқаётган экан, деб бориб виждонимизни қайтиб олайлик деб ортга қайтгансизлар.

Садоқат юзини тўсиб йиғлайди.

Марям. Ундаймас. Сиз зиёли одамнинг фарзандисиз. Отангиз узун муборак соқол қўйиб элнинг корига яраб юрган инсон эди. Сиз ўшандай мўътабар инсоннинг ўғлисиз. Сиздай одам буюк бўлмай, ким буюк бўлсин!?

Арслон кетишга ишора қилади.

Марям. Мен кетаман. Лекин у кетмайди. Қонунан эр-хотинсизлар ахир.

Арслон. Керак бўлса, ажрашаман.

Марям. Биз норозимиз, биз норози.

Она ва милиционер киради. Марям камзулни онанинг елкасига ташлайди. Милиционер Арслонга иккита картон қути тутади.

Милиционер. Ассалому алайкум. Онангизга бағишлаган совғалар…

Арслон. Нега сизлар, почтачилар эмас?

Милиционер чўнтагидан кишанни олади.

Милиционер. Сизни ҳибсга олиш ҳақида буйруқ бор!

Арслон. Нима?

Милиционер Арслонга кишан тақмоқчи бўлади. Арслон уни силтаб ташлайди.

Она. Бўлиши мумкинмас, адашяпсиз.

Арслон. Қани ўша буйруқ?

Милиционер. Буйруқни бошқармада кўрасиз. Қаршилик қилманг. Баённомангизга қаршилик қилди, деб ёзаман – яна дардингиз оғирлашади. Ундан кўра жим туриб буйруқларга бўйсунинг.

Арслон. Ҳеч бўлмаса, нима учун… нима жиноят қилганимни айтарсиз?

Милиционер. Билмайсизми?

Арслон. Йўқ.

Милиционер. Яхшилаб эслаб кўринг. Мадриддаги галерея. Онанинг олтин ҳайкалчаси

Арслон. Агар кўргазмага кириш жиноят бўлса, мана, марҳамат, кишанланг.

Арслон қўлларини бирлаштириб узатади. Милиционер Арслоннинг қўлларини кишанлайди.

Милиционер. Ўша олтин ҳайкалча ўғирланган! Бкатга ташлаб кетилган ҳайкалчадан сизнинг бармоқ изларингиз топилган. Ҳозир уйингизни тинтув қилишади. Сизни халқаро жиноий тўдага алоқангиз бўлиши мумкин.

Арслон. Мен у ҳайкалчага шунчаки ҳавас кўзи билан қараб қўлимни теккизгандим.

Милиционер. Ушлаб кўриш тақиқланади, деб ёзиб қўйилган экан-ку!

Арслон. Лекин…

Милиционер. Қолган гапларни ўша ерда айтиб берасиз. Юринг…

Она. Вой, дод, энди ўғлимнинг тақдири нима бўлади?

Милиционер. Ўғлингизни ўша давлатга жўнатамиз. У ерда нима қилишса, ўзлари билишади.

Она. Ўғлим бегуноҳ-ку! Тез қайтадими?

Милиционер. Бегуноҳми, гуноҳкорми, уни аниқлаш учун камида икки йил ўтади.

Она. Йўқ, йўқ, йўқ. Боламни олиб кетмайсизлар.

Арслон. Она, мен айбдорманми?

Она. Йўқ.

Арслон. Унда, нега йиғлаяпсиз? Мени хафа бўлмасин, десангиз, йиғламанг.

Она. Хўп.

Милиционер.

Арслон. Келинг, энди, онажон, хайрлашиб олай! (Онасини қучиб келинни кўрсатади.) У билан ҳам хайрлашайми?

Она елка қисади. Милиционер қоғозга нимадир ёзиб туради.

Арслон. Тезроқ опкетинг мени бу дўзахдан.

Милиционер. Ҳозир расмийлаштириб олай.

Марям. (Арслоннинг қараганига жавобан.) Кўзингни олазарак қилма. Энди дўзахга кетасан! Юр, кетдик, қизим, бу ерни елкамнинг чуқури кўрсин… Ҳали қанча йигитлар йўлингда синади. Ўзи кўнглим сезувди-я, қўша-қўша машина, қўша-қўша уйлар қаёқдан деб – ҳаммаси ўғирликнинг орқасидан экан-да! Кўзи бежолигидан билса, бўлардия! Вой, мен нодон, вой, мен ношуд, нега англамадим-а?! Бу икки йилда қайтади деяпти, ҳаммаси ёлғон, икки асрдаям қайтмайди.

Она. Мендан хавотирланма. (Арслонни Марямга ёвқвараш қилиб турганлигини кўриб.) Уларнинг гапига парво қилма!

Арслон. Тўхтанг, онажон, кетишдан олдин охирги гапимни айтиб қолай, эй, сен латтапараст, молпараст хотин, бор энди ўша бой акангнинг олдига. Лекин билиб қўй, улар итингнинг тишига тилла қўяр. Лекин юрагингга малҳам бўлолмайди.

Милиционер. Юринг…

Арслон. Онажон, қариган чоғингизда ёнингизда қаровчингиз, боқувчингиз бўлиб қолмадим, кечиринг…

Милиционер Арслонни чапга, Марям Садоқатни ўнгга судрайди. Садоқат аммасини силтаб юборади. Ва ҳовли ўртасига юриб келади. Арслон ҳам у томон талпинади.

Садоқат. Мен… Мен қоламан!

Арслон. Худога шукур-э! Гапирадиган кунингиз бор экан-ку!

Садоқат. Арслон ака, мен кетмайман. Мен шу ерда онангизга хизматкор бўлиб қоламан. Икки йилми, икки асрми, мен сизни кутаман. Сиздай кўнгли тоза одам ер юзида битта бўлса керак! Сизни оқлашларига ишонаман. Сиз бундай нопок ишлар қилолмайсиз. Мен сизни билмай кўрнамаклик қилдим, кечиринг. Сиз ҳам кечиринг, онажон.

Марям. Бунга ишонма! Ўзи биттанинг бошини еган. Сенинг ҳам бошингни ейди!

Садоқат. Йўқ!!!

Марям. И-э, тилинг чиқибди-ми? Қачондан бери гапирадиган бўлиб қолдинг? Қани, олдимга тушчи! Кўп гапирма!

Садоқат. Нега? Гапиришга ҳаққим бор. Мен бахтимни шу ердан топдим. Энди мен шу ерда қоламан.

Марям. (Сохта йиғлаб). Шу орзу-ниятлар билан катта қилганмидим? Энди тугунча кўтариб қамоқхонама-қамоқхона юришинг қолувди.

Садоқат. Аммажон, ҳурматингиз бори-да, жўнанг.

Марям. Мени қувдинг-а? Сен иблиснинг боласи! Барибир ўгайлигингни қилдинга? Лекин билиб қўй, бир куни ёнимга ёрдам сўраб келасан, ўшанда оёғимни ўпсанг ҳам кечирмайман. Мен ўзимга тегишли ҳамма нарсани опкетаман.

Марям атрофга аланглайди. Она елкасидаги камзулни ерга отади.

Она. Буям қолиб кетмасин.

Садоқат. Ундай деманг. Юрагимни қўшиб тикканман унга. Кийинг…

Садоқат камзулни онасига кийдиради. Марям чиқиб кетади.

Она. Ечинг…

Милиционер Арслоннинг қўлини ечади. Арслон ҳайкалга айланган. Она Садоқатнинг ёнига келади.

Она. Раҳмат сизга, қизим, энди ҳақиқий юзингиз очилди. Мен аммангизни гапига кириб бизни ташлаб кетганингизни билардим.

Арслон. Она, буларнинг ҳаммаси ҳазилмиди?!

Она. Ҳа.

Арслон. Э, қойилман. Зўрсиз…

Она. Менинг зўрлигим сен билан, болам.

Арслон (Милиционерни кўрсатиб). Бу киши?

Она. Бу киши ўша сен айтган почтачи.

Милиционер. Ҳа, агар қаттиқ туртиб юборган бўлсам узр.

Милиционер ечинади. У почтачи кийимида қолади. Садоқат тиз чўкиб туради.

Она. Туринг, қизим.

Садоқат. Йўқ. Мени кечирмагунларингча тик турмайман.

Она. Вой, кечирдик. Туринг, туринг.

Ҳамма Арслонга қарайди.

Садоқат. Мени кечиринг.

Арслон. Кечирдим.

Садоқат ўрнидан туради.

Она. Табриклайман, ўғлим.

Арслон. Нима билан?

Она. Сен энди жуфтингни топдинг. Ҳар бир узукнинг гавҳари бўлганидек, бу ҳам сенинг гавҳаринг бўлади.

Садоқат. Аммамниям кечиринглар. У кишидан хафа бўлманглар. Ўтмиши уни жинни қилиб қўйган. Бир куни эри дарёга обориб чўктириб ўлдирмоқчи бўлган. Шундан бери саааал…

Арслон. Тушунамиз.

Улар супа томон юришади. Садоқат қўли кўксида Арслонга бош эгиб таъзим қилади.

Она. Сенга келинсалом қиляпти. Бирон совға берарсан?

Арслон. Кечқурун берсамчи?

Она. Уёғини ўзларинг келишиб олинглар.

Арслон. Яхши. Мен яраш ошни бошлай бўлмаса?

Она. Йўқ. Бу гал ошни мен қиламан. Бииир сирдарёча ош қилай.

Милиционер. Нега энди сирдарёча?

Арслон. Чунки сирдарёликлар ошгаям балиқ солишади-да!

Арслон ва Садоқат ёнма-ён туриб қолишади. Қоронғилик чўкади.

3-парда, 4-кўриниш

Арслон ва Садоқат ўша ҳолатда туришибди.

Овоз. “ХХ1 аср” бозор маъмурияти гапиряпти. Бозорида тақчиллик рўй беряпти. Бозоримиз расталари бўшаб қолди. Келинг, бизнинг бозорда чекинглар, ичинглар, ўзингизда ортиқча нима бор: ғурурми, муҳаббатми, туйғуларми ҳаммасини сотинглар! Биз кутамиз! Бозоримиз касодга учрамасин. Эшигимиз ҳамиша очиқ!

Бошига ғижим рўмол ўраган қўлида тугунчаси билан Марям киради.

Марям. Ассалому алайкум. Яхши ўтирибсизларми? Сизлардан кечирим сўрагани келдим. Бойлик деб бахтларингга чанг солибман. Бойлик деб қизларимнинг бошига кундошлик балосини солибман. Иккала қизим ҳам уйидан қувиб солди. Энди борадиган ерим ҳам йўқ. Биттаю битта борадиган еримга, қариялар уйига бораман. Мени кечиринглар. Сен ҳам, қизим, кечир, онаман деб мақтаниб юрардиму сенга оналик қилолмадим.

Арслон. Йўқ. Мен сизни қўйвормайман!

Садоқат. Йўқ! Бизни сизни қўйвормаймиз!

Марям. Наҳот, Худо қарғаган одамни кечирсаларинг?!

Арслон. Менинг битта онам иккита бўлганидан хурсандман.

Арслон Марямни бағрига босади. Садоқат ҳам аммасини қучади.

Арслон. Энди юринг, онамнинг олдига кирамиз. Ҳойнаҳой, Навоийнинг мутолааси билан банд бўлсалар керак!

Садоқат Арслоннинг қўлидан ушлаб қолади. Марям чиқади.

Садоқат. Арслон ака!

Арслон. Лаббай.

Арслон Садоқтнинг қўлидан тутади. Садоқат юзини четга ўгиради.

Садоқат. Шўр бодринг егим келяпти!

Арслон. Нима? Демак?

Садоқат. Ҳа…

Арслон Садоқатни маҳкам қучади.

П А Р Д А

2011 йил 14-январ