Текст книги "Бургут тоғда улғаяди 1-китоб"

– Майли, биз борайлик, ойижон, – деди Моҳирўй онасига қараб.

– Қаёққа?

– Бир-иккита ишларимиз бор.

– Келасанми қайтиб?

– Ваъда беролмайман. Балки келолмасам керак. Тўй ташвишлари…

– Шу ерда қолсанг…

– Ойижон, кейин ҳаммасини тушунтириб бераман, хўпми, сиз ҳечам хавотир олманг, – дея онасининг гапини бўлди Моҳирўй.

Ташқарига чиқиб машинага ўтиришгач, "Тўрт-беш сўм бериб кетиш керак эди", дея хаёлидан ўтказди Моҳирўй. Аммо унинг ёнида бир чақа ҳам йўқ эди. У уялиб, қизариб-бўзарганча Нодирага юзланиб:

– Бир озгина пул керагиди-да, – деди паст овозда. Нодира қанчалигини сўраб ҳам ўтирмасдан оппоқ сумкачасини очди-ю, бир даста ўн сўмликларни чиқариб, Моҳирўйнинг қўлига тутқазди. Моҳирўй улардан биттагинасини олиб қолганини қайтариб бераётганида:

– Қайтими керакмас, – деди Нодира жилмайиб.

– Бу жудаям кўп, – деди Моҳирўй хижолат тортиб.

– Қайтарсангиз мен хафа бўламан. Дадам сизни ҳам қизимиз, ҳам келинимиз бўлади, дедими, демак, бегонага пул бераётганим йўқ, – Нодира сумкачасини ёпиб қўйди-да: – Ана, касса ҳам беркилиб қолди, – деди жилмайиб.

Моҳирўй ҳам тантилик билан ҳамма пулларни опасининг қўлига тутқазди.

– Нима қилаяпсан? – деди Марҳабо ҳаяжонланганидан. – Ўзингга керак бўп қолади.

– Мен топаман, хўп, хайр, – деганча машина эшигини ёпди Моҳирўй ва ҳайдовчига илтимос қилди: – Тезроқ ҳайданг.

Машина иккинчи светофорда тўхтаганида, ўйланиб кетаётган Моҳирўй деразадан ташқарига қарадию бирдан чўчиб тушди. Уларнинг ёнига келиб тўхтаган оқ "Жигули"да амалдорнинг уйини доим озиқ-овқат билан таъминлайдиган йигит ўтирарди. У ҳам қиз томонга қараб турар эди. Уларнинг нигоҳлари тўқнашди.

* * *

Бахтиёрнинг кўзида совуқликдан ўзга нарса йўқ эди. Шундан кейингина Зулайҳо тақдирига тан берди. "Мени ўлдиргани билан унинг ўзи ҳам кўп яшамайди. Хатим етиб бориши билан ҳаммаёқ алғов-далғов бўп кетади. Агар ўшанда ўзим тирик бўлганимда роса устидан кулардим-да", дея хаёлидан ўтказди у.

Бахтиёр эса негадир шошилмаётганди.

– Мени ўлдиргани келганмидинг? – деди Зулайҳо амалдорнинг "ўнг қўли" бемалоллигидан ғазабланиб.

– Буни сизга ким айтди, янга? – деди хунук илжайган Бахтиёр.

– Кўзинг, қарашинг айтди. Сен бу ерга яхши ниятда келмаганинг шундоққина кўриниб турибди. Хўжайининг: «Ўлдириб, шу ёқнинг ўзига кўмиб келинглар», дедими? Унда нимага қараб турибсан? Айтганини бажар-да, қўй.

– Гуноҳингиз борлигини ўзингиз ҳам яхши биларкансиз, янгамулло.

– Мен сенга отчёт бермайман. Эсиз, вақтида сениям бир ёқли қилиб юбориш керак экан-да.

– Янга, нафасингиз аканикиданам совуғ-эй, одамни музлатиб юборади.

Зулайҳонинг назарида Бахтиёр бироз юмшагандай эди. "Балки, шунақа дағдаға қилиб турсам, умрим бир-икки соатга чўзилар", деган хаёлга борди у.

– Мен сенга ўхшаган одамлар билан ади-бади айтишиб ўтирмайман. Ишингни бажаргин-да, бу ердан туёғингни шиқиллат.

– Яхши, янгамулло, ўзингиз шошаётган экансиз, мен нимаям дердим, – дея Бахтиёр йигитларига имо қилганди, улар тезда Зулайҳонинг икки томонидан ушлашди.

Бахтиёр пичоқ яланғочлади. Буни кўриб Зулайҳони титроқ босди. Кўзидан ёш сизиб чиқди. Амалдорнинг "ўнг қўл"и бир-бир босиб Зулайҳонинг ёнига яқинлаша бошлади. Жувон қунишди, совуқ қотди, қалтираши кучайди, типирчилашга-да ҳоли қолмади. Ўзича ўлимни мағрур қарши оламан, деб ўйлаган эди. Аммо бу нарса унинг қўлидан келмади. Бахтиёр эса Зулайҳога бир қадам қолганида тўхтади. Унинг ўқрайган кўзларига қарашга жувоннинг кучи етмади. Худди шу пайт полда иссиқ сариқ сув пайдо бўлди. Аввалига буни эркаклардан ҳеч бири сезмади. Сассиқ ҳид ҳавога кўтарилганидан кейин эса Зулайҳони ушлаб турган йигитлардан бири бурнини жийирди. Бахтиёр бунга эътибор қилмай, аввал жувоннинг сочини секин силади. Сўнг ғижимлаб, бошини эгдида, пичоқ тиғини бўйнига теккизди.

– Вой!!! – дея бақириб юборди бирдан Зулайҳо.

– Хи-хи-хи! Ҳали бошламадим-ку, – деди Бахтиёр.

* * *

Амалдор шаҳарнинг энг кўримсиз жойида ўзи учун махсус қурдирган ҳаммомга борганидан кейин ҳам кўнгли тинчимади. Бир томондан хотинининг қилган ишлари азобга солаётган бўлса, иккинчи томондан Зулайҳога нисбатан ўта шафқатсизлик ишлатгандай туйилиб кетаверди. "Ҳар тугул шу даражага етишишимда унинг хизматлари ҳам бор эди. Жўнгина жазоласам ҳам бўларди. Айтайлик, «тинчитиб» қўйиш билан чекланганимда ҳам етарли эди. Бахтиёр менинг ички ҳолатимни сезганмикин ёки роботларга ўхшаб, буюрилдими, худди шундай бажарилиши керак, деб ҳисоблаб Зулайҳонинг калласини кўтариб келадими?.. Аслида буям унга кам, лекин бир пайтлар силаб-сийпаб эркалаганимни энди танасиз кўришга бардошим етадими?.. Йўқ, буйруқни ўзгартиришим керак. Ўлдиришса ўлдиришсин-у, лекин менинг ёнимга олиб келишмасин… Дарвоқе, энди кеч бўлди. Баччағарнинг аммасининг уйида телефонам йўқ. Юборган одамим етиб боргунича Бахтиёр ишни битириб қўииши ҳеч гап эмас. Ўшанда ҳаракатларимнинг ҳаммаси бекор кетади. Йигитлар ёнида ноқулай аҳволга тушиб қоламан. Энди ғишт қолипдан кўчди. Агар Зулайҳонинг бахти бўлса, фожиасизроқ, оддийроқ ўлим топади. Йўқса, калласи танасидан жудо қилинади…

Бас-с-с!!! Чидолмайман қолган нарсаларни ўйлашга!" Амалдор ўрнидан сакраб туриб кетди. Унинг юраги сиқила бошлади. У хаёлга ғарқ бўлганидан тобора қизиётган буғхонада эти куяётганини сезмай қолганди. Юраги сиқилгани етмагандай, боши ҳам айланишга тушди. Яна бироз бу ерда турса, йиқилишини сезиб буғхонанинг тепа қисмидан биттама-битта пастга тушаверди, пастга тушди-ю, эшикни эндигина очмоқчи бўлганида оёғи сирпаниб кетди. Яхшиям қўли билан суяниб қолди. Йўқса боши ёрилиши аниқ эди. "Итдан тарқаганлар! Онангни…" Унинг овози буғхонадан нарига ўтмади. Амал-тақал қилиб ўрнидан турди-да, эшикни очди. Муздек шабада юзига урилиб, танаси яйради. Шундай бўлса-да, у боягидан баттар болохонадор қилиб бор овозда бақириб сўкинди. Фақат белларидан пастини оқ чойшабга ўраб олган йигитлар амаддорнинг овозини эшитишлари билан бир-бирини итаришиб, ҳаммомнинг ичига югуриб киришди.

– Қайси итнинг боласи пархонани шунчалик иситиб юборди?! – дея уларни кўриши билан бўкирди Турғун Ғаниевич.

– Ҳозир топиб келаман, – дея йигитлардан бири дарҳол ортига бурилди.

– Ўлакса қилиб абжағини чиқар! – дея бўкирди унинг ортидан амалдор ва ўзи ҳолсизланиб ўриндиққа ўтирди.

Унинг юзи қизариб кетган, ҳансираб нафас олар эди.

Йигитларнинг иккитаси Турғун Ғаниевични елпишга тушишганида, амалдор уларни силтаб ташлади.

– Сенларга кўзим учиб тургани йўқ, чақир анавиларингни!

Йигитлар қандай киришган бўлишса, яна шу тахлитда чиқиб кетишди. Уларнинг ўрнига бир-биридан гўзал иккита сариқ сочли, хипчабел қиз атрофга хушбўй атир ҳидини таратиб кириб келишди. Улар онасидан қандай туғилган бўлса, худди шундай аҳволда эдилар. Бири амалдорнинг оёқ томонидан, иккинчиси бошидан қўлларини, таналарини гоҳ теккизиб, гоҳида теккизмай майин уқалашга тушиб кетишди. Кўзларини юмиб олган амалдор бир зум ҳамма нарсани унутди. Асаб толалари бўшашди. Чуқур нафас олар экан: "Қани энди ҳар доим шунақа бўлса, ҳеч ким сенинг оромингни бузмаса", дея ўйлади. Аммо бироз ўтиб унинг хаёлига ташвишлар қуюндай бостириб кела бошлади. "Моҳирўй топилмади. Турманинг дабдаласи чиқиб кетди. Зулайҳо кўча хотинига айланди. Биттагина ўғил… Мендан олдин ўлиб кетмасайди", дея хаёл сураётган амалдор қизларнинг ҳаракати чуқурлашиб бораётганлигини сеза бошлади.

– Отставить! – деди у кўзини очмасдан.

Қизлар бирдан ҳаракатдан тўхташиб, қадларини ростлашди.

– Ви можете уйти.

Қизлар нозли-нозли қадам ташлаб чиқиб кетишди. Уларнинг орқасидан кузатиб қолган Турғун Ғаниевичнинг кулгиси қистади. "Нозли юришга бало борми, ўзинг пол латтадан ҳам баттарсан-у. Яна олифталаниб одамнинг асабини ўйнайсан… Сендақаларни кўча-кўйда биронта эркак кўриб қолса, оғзидан суви оқади. Шунақалар қилаётган ишларингни ҳам бир кўришсайди", дея ўйлади у ва ўзини кўм-кўк сув тўлдирилган ҳовузга отди. Бироз у ёқдан-бу ёққа сузгач, сувдан чиқди-да, стол устида турган пиволардан бирининг оғзини очиб, шишаси билан кўтариб ичди. Шу маҳал унинг хаёлига раис ва тутқундаги учта "шер" келди. Уларни амалдор буткул эсидан чиқарган эди.

– Малик! – дея бақирди Турғун Ғаниевич қўлидаги шишани столнинг устига қўяр экан.

Боягина чиқиб кетган йигитлардан бири ҳовлиқиб кириб келди.

– Мен кийингунимча машинани тайёрлаб тур, тоққа борамиз. Йигитлардан яна иккитасига айт, улар ҳам биз билан бирга кетади. Баҳонада шамоллашади.

Йигит тезда кўздан ғойиб бўлди. Амалдор кийимларини шошилмасдан кийди-да, ташқарига чиқди. Назарида, ҳаво тозадай эди. Осмонда бир гала қушлар чуғурлашиб учиб ўтишди. Турғун Ғаниевич қушларга қараб олгач, керишди-да, машина томон юраётганида хизматчилардан бири ёнига югуриб келиб:

– Хўжайин, сизни уйдан сўрашаяпти, – деди шошиб. Амалдорнинг афти бужмайди.

– Ким экан?

– Абдуғани.

– Абдуғани?! Баччағарнинг нима иши бор экан? Картишка-пиёзга пул тополмай қолибдими? Шуни сендан айтиб юборса ўладими?

– Хўжайин, – деди хизматкор ранги оқариб, – бошқа гапи борга ўхшайди. Менга айтмади.

Амалдорнинг юраги шиғ этиб кетди. "Ҳойнаҳой уйга Бахтиёр келган-у, Зулайҳонинг калласини Абдуғани кўриб қолган. Ҳеч нарсадан хабари бўлмаганидан менга ҳовлиқиб телефон қилган. Итдан тарқаган Бахтиёр, гапимга тушунмаган экансан-да. Қорнингни ёриб, ичагингни суғуриб оламанда, бошингга салла қилиб ўрайман!" дея хаёлидан ўтказди амалдор.

– Нима дейсан?! – дея бақирди у гўшакни қулоғига тутиб.

– Хўжайин! Хўжайин! – симнинг иккинчи учидан Абдуғанининг ҳаяжонлани овози эшитилди. – Мен, мен Моҳирўйни кўрдим!

– Ким билан, қачон кўрдинг?!

– Шаҳарда, Аҳмат пистанинг мошинасида…

– Вой мараз! Вой итбалиқ! Айтдим-а, нега бу қизнинг топилиши қийин бўп кетди, деб. Ҳали сенмидинг менинг қизимни яширадиган! – дея сўкинган амалдор Абдуғанидан яна сўради: – Қаёққа қараб кетаётганди улар? Соат нечада кўрдинг?

Абдуғани ҳаммасини оқизмай-томизмай айтиб берди.

Шундан кейин Турғун Ғаниевич гўшакни улоқтириб юборди-да, шахдам қадамлар билан ташқарига чиқди. Қизариб-бўзариб бироз у ёқдан-бу ёққа юрганидан кейин:

– Малик! – деди машина ёнида хўжайинининг буйруғини кутиб турган йигитга. – Тоққа бориш қолдирилади. Тезда ҳаммани йиғ.

Малик бир зумда ҳаммом атрофидагиларни тўплади. Улар бор-йўғи беш киши эди.

– Кам, – деди уларга бирма-бир қараб чиққан амалдор. – Ҳамма ярим соатда мана шу ерга тўплансин.

Малик машинага ўтирди-да, дарров уни жойидан қўзғатди.

Амалдор эса қайтиб ҳаммомнинг ичига кирди ва яна пиво ичишга тушиб кетди. Унинг ҳаяжони ҳечам тўхтамас, бунга сайин жиғибийрони чиқиб борарди. "Бурнимнинг тагидаги илонни қандай қилиб эсимдан чиқариб қўйдим? Билардим Аҳматнинг ҳалиям ғимирлаб юришини. Нега вақтида унинг бошини мажақлаб ташламадим? Ҳамма айб ўзимда, охирги пайтларда жиловни анча бўш қўйдим. Бундан падарингга лаънат писта ҳам фойдаланиб қолибди… Мана, майда-чуйдаларга ўралашиб қолишнинг оқибати… У Боссга хизмат қилган, ҳозир кимнинг ялоғини ялаяпти? Ёки Боссдан қолган ялоққа эга чиқдимикин? Нега менинг ҳеч балодан хабарим йўқ… Қари тулки-и-и, сенинг қўлингдан кўп нарса келади. Лекин менга бас келолармикансан? Бир сен билан куч синашиб кўрайлик-чи", дея ўйлади у.

Ярим соатга яқин вақт ичида бешта пиво шишаси бўшади. Амалдорнинг кайфи анча ошиб қолган эди. Шундай пайтда унинг тамакига хумори тутарди.

– Малик! – деб бақирди чўнтакларига қўлини тиқиб кўриб, сигарета тополмаган Турғун Ғаниевич.

Йигитлардан бири шошиб эшикни очди:

– Хўжайин, сиз уни иш билан жўнатгандингиз.

– Сигарет олиб кел.

Сигаретани боягина амалдорни нозик бармоқлари билан уқалаган қиз олиб келди-да, ўзи лабига қистириб тутатгач, Турғун Ғаниевичга узатди. Амалдорнинг завқи келди. Бир муддат бошидаги ташвишлари ҳам эсидан чиқди.

– Сен фариштамсан, – дея қўлини қизнинг белидан ўтказди. Қиз ҳам эркаланиб унинг бўйнидан қучоқлади. – Нега ўзингнинг борлигингни билдирмайсан?

Қиз жавоб қилмасдан юзларини амалдорнинг юзига теккизиб, мушукдайин сийпаланди.

– Жонимни сендайин жонон суғуриб олса розиман!

– Не давно ты же нас вигнал, – деди қиз нозланиб.

– Овозинг бирам ширалики, қараб ўтирма, бошла, – деди амалдор ортиқ сабри чидамай.

Қиз ишга кириша олмади. Хизматкорлардан бири эшик ортида туриб, Маликнинг келганини айтди.

– Ҳар доим шунақа, эндигина дам олмоқчи бўлганимда нимадир оёқ остидан чиқиб қолади, – деб у чўк тушган қизнинг сочини силади. – Боравер, кейин сен билан албатта ишрат қиламиз.

Қиз норози қиёфада Турғун Ғаниевичга бироз қараб тургач, кийимларини кийиб, ташқарига йўналди.

Ташқарига чиққанидан кейин ўн беш чоғли йигитни кўрган амалдорнинг кўзи қувнади.

– Малик, сен бошсан, – деди у ўзи учун жонини ҳам беришга шай турган одамларига бирма-бир нигоҳ ташлагач. – Ҳозирча Бахтиёрнинг ўрнини эгаллаб турасан. Гап бундай. Аҳмат пистанинг уйини ўрайсанлар, у ердан пашша ҳам учиб кетолмасин. Кечқурун ишга киришасанлар. Мени Моҳирўйдан бошқа ҳеч ким қизиқтирмайди. Қизимнинг бошидан бирор тола ҳам сочи тўкилмасин. Пистанинг уйидаги бошқа одамлар эса ёшини яшаб, ошини ошаб бўлган. Уларни ортиқча ушлаб туришнинг ҳожати йўқ. Патталарини қўлларига тутқазиб, нариги дунёга кузатиб қўйинглар, фақат пистанинг ўзи менга тириклайин керак. У билан алоҳида ҳисоб-китобим бор.

* * *

Одам тирик қолиш учун жон-жахди билан ҳаракат қилмай, ажални бўйнига олиб қўйганида уни ўлдиришга иштиёқ қолмас экан. Бахтиёр пичоққа термилганча талай муддат туриб қолди. Зулайҳо ҳатто зерикди. Бўйни ҳам толди. У "жаллод" нега ишини бунчалик пайсалга солишини тушунмас, шу ҳолатида ҳам асаби ўйнаб, Бахтиёрни қарғагиси келарди. Боягина бутун вужудини қамраб олган қўрқув қаёққадир йўқолган эди. У қилиб қўйган ишидан уялди. Жаҳли чиқди. "Қаердаги пандавақиларнинг олдида шарманда бўлдим. Энди булар дуч келган жойда: "Фалончини боплаганмиз", деб мақтаниб юради", дея ўйлади жувон. Шу маҳал унинг калласига ғаройиб фикр келди. Бундан у қувониб, жилмайди ҳатто.

– Сенга айтадиган гапим бориди. Ўзи айтмоқчи эмасдим-у, лекин умримнинг охирида битта савоб иш қилиб кетай деган хаёлга бордим, – деди у.

Бахтиёр жувоннинг сочларини қўйиб юборди:

– Гапиринг, янгамулло.

– Фақат сенинг ўзинггагина тегишли, – деди Зулайҳо бошини кўтариб. – Гувоҳлар бўлиши шарт эмас.

– Булардан мен ҳеч нарса яширмайман, – дея Бахтиёр йигитларига бирма-бир қараб қўйди.

– Тақдиринг, бола-чақанг билан боғлиқ нарсаларни ҳамма билаверсин, десанг, бемалол айтишим мумкин, – деди Зулайҳо муғомбирона илжайиб.

Жувоннинг сўзлари Бахтиёрга таъсир қилмасдан қолмади. У йигитларига қараб имлаган эди, улар жувонни қўйиб юбориб, ташқарига чиқиб кетишди.

– Энди тескари ўгирилиб тур, дастингдан ҳаммаёғим дабдала бўлди, – дея Зулайҳо ўрнидан турди.

– Мени лақиллатмоқчимисан! – деди Бахтиёр илк маротаба амалдорнинг хотинини сенсираб.

– Ич кийимимни алмаштириб олайин, кейин ҳаммасини айтаман.

– Ўзиям юракдан бор экан-да, – деди юзига кулги югурган Бахтиёр.

– Тўлиб турувди. Сен пичоқ яланғочлаб, ёрдам бериб юбординг, – деди Зулайҳо ва ҳеч нарса бўлмагандай сумкасини титкилай бошлади.

Аслида унинг юзи шармандаликдан оловдайин ёнар эди. Юрагида Бахтиёрга нисбатан чексиз нафрат уйғонганди.

Кийим алмаштириш анча чўзилиб кетди. Амалдорнинг "ўнг қўл"ини тоқати тоқ бўлди. Атайлабдан вақтни чўзган Зулайҳо айтмоқчи бўлган гапларини миясида яхшилаб пишитиб олганидан сўнг:

– Мени ўлдирганингдан кейин ўзинг тирик қоламан деб ўйлайсанми? – деди.

– Шумиди айтмоқчи бўлган гапинг? – Бахтиёр энсаси қотганча жувонга қаради. – Нима бўлишини сендан яхши биламан.

– Лекин шу бир-икки кун ичида мендайин ўлим билан рўбарў келиб қолсанг, қандай аҳволга тушишингни биласанми? Эҳтимол, мен қилиб қўйган бемазагарчилик сениям бошингга тушар.

Бахтиёр илжайиб бошини сарак-сарак қилди-да, энди гапирмоқчи бўлиб оғиз жуфтлаганда, Зулайҳо яна бидирлашга тушиб кетди:

– Мен-ку, у билан бир ёстиққа бош қўйганман. Охири нима кўйга тушганимни кўриб турибсан. Энди мени яхшилаб эшит. Тепамда худо турибди. Агар алдасам икки дунёйим куйиб кетсин. Хуллас, укажон, мен акангдан бекорга ранжимаганман. Аниқ беш йил бўлди, бир куни эримни сенинг…

Зулайҳо жимиб қолди.

Бахтиёр унга бесаранжом тарзда нигоҳ ташлади.

– Гапирсангиз-чи, нега жимиб қолдингиз!

– Хуллас, укажон, тепамда худо турибди, мен эримни сенинг Дилдоранг билан…

– Нима! – чинқириб юборди хотинининг исмини эшитган Бахтиёр. Кейин Зулайҳога дағдаға қилди: – Ҳой хотин, оғзингга қараб гапир-а, туҳмат қилган тилларингни нақ суғуриб оламан-а! Жон ширинлик қилиб…

– Укажон, – алланечук қизғинлик билан, илҳомланиб сайрай кетди Зулайҳо, – ишон, мен учун жон ширин эмас. Аллақачон бу дунёдан тўйиб бўлганман! Ўшанда, акангни сенинг хотининг билан ушлаб олганимдаёқ! Ахир, кўзга чўп солиш бундан ортиқ бўлмас. Юраман деса акангга қиз каммиди… Кейин, – жувон Бахтиёрга си-новчан тикилди, – бундан уч йил бурун, Дилдорахон якка-ёлғиз Сочига бориб дам олиб келди. Ахир ўшанда уч кундан кейин унинг орқасидан эрим жўнаб қолганидан хабардор эдинг-ку…

–Турғун Ғаниевич Кисловодскка кетганди дам олишга!

– дея гапни чўрт кесди Бахтиёр. Аёл истеҳзоли илжайди.

– Кисловодск эмиш… Мен аниқ биламан, уларнинг бирга чўмилиб юрганларини, эр-хотиндай бир хонада яшаб юрганларини кўрганлар бор…

– Бас! – яна чинқириб юборди Бахтиёр. Сўнг ўзини қўлга олишга уриниб, оҳиста гапиришга интилганча: – Қулоққа лағмон осишни эплолмас экансиз, янгамулло, – деди қўл бармоқларини бирма-бир қайириб, қарсиллатар экан.

–Хоҳламасанг ишонма, мен сени огоҳлантирдим, холос. Ўлимим олдидан гуноҳларим биттага камаярмикин, деб ўйлагандим. Менинг ортимдан сенинг ҳам кетишинг аниқ, – деди Зулайҳо ишонч билан. – Ахир Дилдорадай жувон билан топишишни истаган эримга энди фақат сен халақит берадиган бўласан-да. Ана ундан кейин иккалови бизнинг устимиздан маза қилиб кулиб, эрим кўмиб қўйган олтинларни майда чайнаб еб ётишади…

"Бунинг гапи нима бўларди. Туҳмат… Лекин… Дилдора бир-икки марта Турғун Ғаниевични оғзидан бол томиб мақтаганди, – дея ўйланиб қолди пешона томирлари бўртиб, юраги тез-тез ураётган Бахтиёр. – Турғундан ҳеч қачон яхшилик кутиб бўлмаслигини олдиндан билардим. У аёл деганда акасини ҳам сотиб кетадиганлар хилидан. Демак, унингча менинг хизматимдан воз кечиб, хотинимга эгалик қилиш вақти келибди-да. Вой кўрнамак. Аллақачон унинг ўзини четга суриб қўйишим керак эди".

Зулайҳонинг ичида қувонч пайдо бўлди: "Аёлнинг макрига кимлар тушмаган. Сен ким бўпсанки, уни четлаб ўтсанг".

– Бу гапинг билан нима демоқчисан? – деди Бахтиёр пешонаси тиришиб.

– Агар истасанг, бирга ишлаймиз. Мен эримга ўхшаб … эмасман. Бир гапни айтдимми, устидан чиқаман.

– Хўш, нима қилишимиз керак?

– Хўжайинингнинг сен билан менга қазиган чуқурига ўзини итаришимиз керак. Шунда икковимизам хавфдан қутулиб қоламиз.

– Амалдорнинг қўли анча узоқларга етади. Уни осонлик билан тўрга илинтириб бўлмайди.

– Давоси – ҳийла.

– Ҳийла ўйлаб топгунингча у сени асфалософилинга жўнатиб юборади.

– Мен бўлсам аллақачон тайёрлаб қўйибман, – деди Зулайҳо илжайиб.

– Айт, – аста ўрнидан турди Бахтиёр. – Лекин мен ҳийла-пийла деб ўтирмайман. Шартта бораман-у, ёқасидан олиб…

– Ҳай, ҳай, ўзингизни босинг,.– дея Бахтиёрни ҳовуридан туширишга уринди Зулайҳо жиддий тарзда. – Аввал менинг гапларимни эшитинг. Ўзингиз билан келган йигитларга юз фоиз ишонасизми?

– Ҳар қалай, менга панд бериб қўйишмайди. Лекин амалдорнинг гапи олдида меники писта пўчокдай бўп қолади булар учун.

– Унда ишни шу йигитларингиздан бошлаймиз. Аввал буларни бир ёқли қилиб, кейин хўжайинингиз билан ҳисоб-китоб қиламиз.

– Ундан кейин сени йўқ қиламан, демоқчисан-да, – деди мийиғида кулган Бахтиёр.

– Хаёлимга ҳам келмаганди. Одам ўзи ёлғончи бўлса, бошқаларни ҳам шундай деб ўйлайди. Бу оддий психология.

– Ҳаддингиздан ошиб кетмадингизми, янгамулло? – деди жахл билан Бахтиёр.

– Ҳақиқат ҳамиша аччиқ бўлади. Хуллас, менинг гапим шу, агар бирлашсак ҳамма нарсага эга бўламиз, ҳатто бутун шаҳар қўлимизда ўйинчоққа айланиши мумкин. Менинг сиз билмайдиган нозик жойлардан ҳам хабарим бор.

Бахтиёр ўйланиб қолди. Унинг илгаритдан Турғун Ғаниевичнинг ўрнини олиш нияти бор эди. Аммо бунчалик тез бўлиши хаёлига ҳам келмаганди. Шунингдек, бирон мартаям синовдан ўтмаган Зулайҳо, яна аёл киши билан қалтис ишларга қўл уриши ўзини қийин аҳволга солиши ҳеч гап эмас. Агар аёл билан ҳамкорлиги ҳақидаги узунқулоқ гаплар атрофга тарқаса борми, Бахтиёрнинг сариқ чақалик ҳам обрўси қолмаслиги аниқ. "Энг яхши йўл – амалдор тинчитилгунча унинг маслаҳатларидан фойдаланиш, ундан кейин эри билан қўшмозор қилиб юбориш, – деган қарорга келди у. – Ҳозир бу мочағар эрини нимталашгаям тайёр турибди, бундан усталик билан фойдаланиб қолсам, ошиғим олчи бўлади".

– Келишдик, – деди бир зумлик сукутдан кейин Бахтиёр, – фақат мени подвадить қилиб қўйсангиз ўзингиздан кўринг, янгамулло.

– Энди мен янгамулло эмас, Зулайҳохонман, – дея мийиғида кулган жувон Бахтиёрга қўлини узатди.

Сулҳ тузилди. Ўзаро келишувга биноан, Бахтиёр билан бирга келган йигитларнинг иккитаси "гум" қилинадиган бўлди. Булар Зулайҳонинг қўлларидан ушлаб турганлари эдилар. Қолган биттаси эса Бахтиёрга ўта садоқатли эди. Шу боисдан ҳам унинг жони омон қолдириладиган бўлди.

– Янганг "кетиши" олдидан базм уюштириб бериш ниятида экан, – деди Бахтиёр йигитларини ёнига чақириб ва чўнтагидан учта ўн сўмликни олди. – Иккитанг гастрономга бориб, у-бу нарса олиб келларинг. Фақат узоқ қолиб кетманглар.

Йигитлар ортиқча савол бериб ўтиришмади.

Ҳамма нарса тайёр бўлганидан кейин ҳукми ўқилганларни олиб қолиб, учинчи йигитни эса ер қазийвериб кирлаб кетганлиги учун ювинишга чиқариб юборди. Бунгача Зулайҳо доим ўзи билан олиб юрадиган ажал уруғини иккита йигитнинг пиёласига солиб қўйган эди.

Ўликларни кўравериб кўзи пишиб кетган Бахтиёр ўзининг одамларини кўзлари олайиб, орқаларига йиқилаётганидан бир туки ўзгармади. Лекин Зулайҳонинг ранги оқариб кетди. У ҳатто бақириб юборишига сал қолди. Шундан сўнг Бахтиёр ташқарига чиқиб кетди. Озгина фурсат ўтиб, у учинчи йигити билан бирга қайтиб келди-да, жасадларни кўрсатиб:

– Манави икковини қазиган ўрангга обориб ташла, – деди.

Ташқарида яхшигина "таълим" олган йигит ҳеч бир сўз демасдан биринчи мурдани оёғидан судраб олиб чиқиб кетди.

Зулайҳо Бахтиёрни кузатиб келганидан кейин мамнун жилмайди. Сўнг битта-битта қадам босиб, аммаси билан поччаси ўтирган уй эшиги ёнига борди-да, уни ўзига ярашмаган ноз билан очиб ичкарига бошини суқди. Санжар чол аллақачон хуррак отиб ухлашни бошлаб юборган, Холида кампир эса деворга суянганча мулгиб ўтирарди. Зулайҳонинг ҳаваси келди. "Алкаш бўлсаям, эри аммам учун қадрдон. Бир-бирига суяниб қолган… Менинг эрим бойвачча, лекин мен у билан худди буларга ўхшаб ўтиролмайман. Биз бир-биримиздан қутулиш пайида яшадик. Балки орамизда озгина муҳаббат ҳам бўлгандир. Лекин жуда оз, кўз илғамас даражада. Уям кейинчалик пайдо бўлган нафратимиз олдида ер билан яксон бўлди… Шунчалик ўлиб-тирилиб бойлигу сохта обрў орттиришдан мақсад не эди?.. Тупурдим барига… Мениям эрим алкаш, пиёниста, ҳеч вақога ярамайдиган бўлганида қанийди…" – дея ўйларкан, кўзларидан сизиб чиққан ёшни кафти билан артиш асносида бурнини тортиб қўйди. Худди шу пайт кампирнинг ярим юмуқ кўзлари очилиб кетди.

– Меҳмонларинг кетдими? – дея сўради у.

Зулайҳо бошини қимирлатиб "ҳа" ишорасини қилди.

– Биттаси чиқиб ҳовлини ковлаб нима қилди? Ўзиям анча вақт ковлади. Мен куёвим бирон нима бериб юбориб, шуни кўмиб қўйинглар, деган бўлса-ю, деразадан қараб турганимни ковлаётган бола кўриб қолиб, хаёли бузилиб юрмасин, деб қарамай қўйдим, – деди кампир юзида пайдо бўлган табассумни яширолмай.

– Сиз ҳеч нарсадан хавотир олманг. Ҳаммаси жойида. Бир-иккита темир-терсак бериб юборган экан. Мен бу ерга кўмдирмадим. Билиб бўладими, улар олиб келган қопнинг ичида нима бор? – деди Зулайҳо ерга қараб.

– Эсиз, бекор қипсан, – деди кампир бирдан қовоғи осилиб. – Поччанг икковимиз қўриқлаб ётардик. Ҳарна бекорчиликдан қутулардик.

– Амма, сизга ишнинг зўри бор. Шаҳар ташқарисида биронта таниш-панишингиз йўқми?

– Нима қиласан, болам?

– Би-ир айланиб келар эдик, одам ҳавоям алмаштириб туриши керак-да, – деди Зулайҳо муғомбирона жилмайиб.

Кампир бироз ўйланиб, ўзича бир нималарни чамалаб кўрди-да, кейин дарров рози бўлди.

Ҳали мастлиги тўла тарқамаган чол уйғонгач, кампири билан Зулайҳонинг гапига тушунмай бироз гарангсиб турди-да:

– Ароқ билан пиводан кўпроқ олволиш керак, тоза ҳавода роса кетади-да, – деди.

Зулайҳо, худди қайтиб келмайдигандай, ҳамма ашқолдашқолларини жомадонига жойлади. Кампир унинг қилиғига ҳайрон бўлди-ю, лекин индамади. Жиянининг қайтмайдиган бўлиб кетаётгани унга жуда маъқул тушган эди. Унинг назарида, бояги йигит ерни ковлаганидан кейин албатта нимадир кўмган-у, жияни булардан хавфсираб, қишлоққа олиб бориб ташламоқчи бўлаётганди. "Қариб қолганим билан ҳали ақлим балоларга етади. Шунча бойликни ерга кўмиб ташлагани билан бекорга ётади. Балки кейинчалик қолиб кетиши ҳам мумкин. Бир нарсани баҳона қилиб уйга келаман-да, озгинасини олиб, бошқа жойга яшириб қўяман. Чолим диққат бўлганда битта-яримта анави ўлгур ароғидан обериб тураман", дея хаёл сурди амма.

Такси энди жойидан қимирлаётганда Зулайҳо ҳайдовчи томонга энгашиб:

– Шаҳарлараро телефоннинг ёнида беш минутга тўхтаб юборасиз, – деди.

Унинг Бахтиёр билан келишуви умри бир дақиқага ҳам бормади. Амалдорнинг "ўнг қўл"ини кўзига тикилиб турганидаёқ жувоннинг нияти бузилганди. "Энди менинг ўрнимга сенинг жанозанг ўқилади. Дарвоқе, ўқилмайди, ким ҳам ўқирди. Хандаққа отиб юборишиб, устингдан бир сиқим тупроқ ташлашсаям катта гап… Бу хўжайинини бўғиб ўлдирармиш-у, мен эримнинг юраги "приступ" бериб қолди дермишман. Ҳе, хомкалла. Эримнинг кўзига чўп тиққанингда меникига тиқмайсанми? Мениям ўзингга ўхшаган гўл ҳисоблагансан-да. Ана энди гўлнинг кароматини яхшилаб кўриб қўй", дея ўйлаган эди.

Гўшакни кўтарган хизматкор аёл Зулайҳонинг овозини эшитиши билан ҳовлиқиб кетди.

– Хўжайин сизни роса жаҳли чиқиб қидирди. Важоҳати жудаям бошқача эди. Мен уни бу аҳволда ҳечам кўрмагандим. Ишқилиб, тинчликка бўлсин…

– Бас! – дея қичқириб юборди унинг гапларини эшитишга сабри чидамаган Зулайҳо. – Ҳозир қаерда?

– Саунага кетганмиш. Шунақа деб эшитдим. Асаблари жудаям чарчабди.

– Маишат қилгиси келиб қолибди-да! Телефон номерини бер! – деди Зулайҳо овозини яна бир парда кўтариб.

– Ҳозир, – дея хизматкор икки дақиқалар чамаси қаёққадир бориб келди-да, кейин амалдор дам олаётган ҳаммомнинг телефон рақамини айтди.

Зулайҳонинг алами бўғзига келди. Бир дафъа: "Менга нима, итдай ўлиб кетгани билан неча пуллик ишим бор?" – дея хаёлидан ўтказиб, қўнғироқ қилиш ниятидан қайтди. Кейин ўйлаб кўриб, ҳаммомнинг телефон рақамини терди. Жувонни унчалик ҳам куттиришмасдан тезда амалдорни чақириб беришди.

– Маишат авжидами, хўжайин, – деди Зулайҳо киноя билан эри гўшакни кўтарганидан кейин. – Ёш қизчалар қийнаб қўйишмадими?

– Зулайҳо?! – деди амалдор ҳайратланиб. – Қаердан телефон қилаяпсан?

– Нариги дунёдан, – деди жувон ва қаҳ-қаҳа отиб кулиб юборди ўзини тўхтатолмай. – Жаннат… жаннатдаям телефон бор экан, текинга улаб беришаркан!

– Сендай хотин жаннатга тушган бўлса, бошқалар уч марта жаннатийкан-да! – деди амалдор ғазаб билан.

– Ҳар қалай, сиздан бошқаси. – Зулайҳо бирдан жиддийлашди. – Агар келсангиз, дўзахнинг энг тўридан жой заказ қилиб қўяман.

– Қайси гўрда юрибсан?!

– Сизнинг қўлингиз етмайдиган ерларда.

– Майнавозчилик қилма!

– Майнавозчиликни сиз қилмасангиз яхши бўларди. Бошимни олишга одам жўнатган экансиз… Сиздан кутмаган эдим. Лекин сал пухтароғини юборганингизда бўлармиди?

– Қани улар?! – дея ўшқирди амалдор.

– Эркак зоти битта ширин гап учун ҳамма нарсага тайёр бўларкан-да. Албатта, сиздан ташқари. Сиз пихини ёрган туллаксиз. Керак бўлса шайтонга дарс берасиз. Шундайлигингиз балки яхшидир…

– Кўп вайсама!

– Тўғри айтасиз, гапимиз чўзилиб кетди. Хуллас, менинг бошимни олдиргани юборган одамингиз энди ўзингизникини олгани кетди. Шунга тайёргарлик кўриб туринг, деб сизни огоҳлантириб қўймоқчи эдим. Сиз қаердаги қаланғи-қасанғиларнинг гапига кириб, ўзингизнинг хотинингизни ўлдиришни ният қипсиз. Мен бўлсам, ёмонликка яхшилик билан жавоб қайтаргим келди, – деди Зулайҳо аччиқ-аччиқ гапириб. Сўнг гўшакни илиб қўйди.

Амалдорнинг кўзи қонга тўлди. Қўлини мушт қилиб тугди-да, "Ишонганим сенмидинг, мараз? Терингни шилиб, сомон тиқаман. Қоранг кўриниши билан бўғизлайман, нонкўр!" – дея пичирлади.

Зулайҳони аллақачон яқин одамларидан бири қаторига қўшиб қўйган Бахтиёр йўлдан кўз узмасдан амалдорни қандай қилиб ўлдириш, ундан боплаб ўч олиш ҳақида бош қотирмоқда эди.

* * *

Фаррух тонгда уйқуга тўйиб уйғонди. Уйғонди-ю, бироқ ўрнидан қимирламади. Шифтга қараб талай муддат ўй суриб ётди. Унга бу осойишталик жуда қимматга тушган эди. Шунинг билан бирга ўзи ҳам кутмаган ҳолда тез етишганди у. Айни ана шундай тез эришиши уни бироз шошириб қўйди. Ишни ҳатто нимадан бошлашни ҳам билмай боши қотди. Тинч оққан дарёнинг остида албатта тўфон бўлади, деганларидай, ҳозирги юмшоққина ўриндиқда ором олишига ҳеч кимнинг халақит бермаётганлиги ортида нимадир яшириниб ётганлигини у ҳис қиларди. Уни ўйлантираётган нарса айнан мана шу эди. Аҳмат акани, Миробни ва йигитларини бирма-бир хаёлидан ўтказди. "Наҳотки биргина Босснинг шу бола менинг ўрнимга қолади, деган гапи учун улар менга жонини беришга тайёр бўлиб туришган бўлишса? Ёки мен билмайдиган бошқа сабаблар ҳам бормикин? Балки улар мендан фойдаланишмоқчидир. Лекин менинг нимамдан фойдаланишади? Менда фойдаланадиган нарсанинг ўзи йўқ-ку", дея ўйлади у. Сўнг ёстиқ бошига ботиб кетганидан, ўрнидан туриб керишиб олди-да, дераза ёнига бориб, ташқарига қаради. Унинг назарида чуғурчуқлар ҳам сайрашдан тўхтаган, мотам тутаётгандай эди. У ҳали ўспирин пайти, арчаларнинг шохларига қўниб олиб дунёни бузаётган қушларга қараб: "Булар сайрашдан ҳеч чарчамаскан-да", деганида, отаси: "Болам, сайраб тургани яхши, агар қушлар бирдан сайрамай қўйишса, билгинки, бирор кўнгилсизлик содир бўлади", деган эди. Фаррухнинг ёдига айни дақиқаларда отасининг ана шу гаплари келди. Ҳамда кўнгли хижил бўлиб, телефоннинг ёнига борди-да, Аҳмат аканинг уйига қўнғироқ қилди. Гўшакни унинг қизи олди. Фаррух ўзини танитганидан кейин у дарров Моҳирўйни чақириб берди.

– Ёлғиз ўзингиз битта уйда қўрқмадингизми? – деди Моҳирўй қўнғироқдай овозда.

– Тўғрисини айтайинми? – деди Фаррух қизнинг товушини эшитиши билан ҳамма ташвишларини унутиб.

– Ҳали сизнинг алдаш ниятингиз ҳам борми?!

– Қул бўлишдан бошқа ниятим йўқ.

– Фақат қул бўлиш билан қутулмоқчимисиз? – дея навбатдаги "ҳужум"га ўтди Моҳирўй.

– Жонимни қўшқўллаб топширишга тайёрман.

– Ундан кейин жуфтакни ростлаб қоламан, деган ўйингиз бўлса керак, ҳойнаҳой.

– Бутун танам, борлиғим, руҳим – ҳаммаси сизники…

– Хўш-ш, энди айтинг-чи қўрққан-қўрқмаганлигингизни, – деди яна овози асл ҳолатига қайтган Моҳирўй.