Текст книги "Бургут тоғда улғаяди 1-китоб"

– Қўрқдим, титрадим.

– Ўзим ёнингизга бориб ҳамма қўрқувларингизни тортиб оламан-у, улоқтириб юбораман. Менинг бургутим ҳеч нарсадан қўрқмаслиги шарт!

– Бугун тўй қилайлик.

– Бор-йўғи бир кунгина қолди, озгина сабр қилсангиз бас.

– Бир кунда нақд йигирма тўрт соат бор. Ҳозир бир минутнинг ўтишини ўйласам юрагим орқага тортиб кетаяпти.

– Мен сиздан ўн баробар зиёдроқ кутаяпман тўйни, лекин сиз билан менинг шоширишим тўғри келмайди. Уят бўлади.

– Негадир кўнглим безовта, яхши дам олдингизми? – дея сўради Фаррух бирдан жиддий тортиб.

– Аҳмат аканинг қизи Нодира билан дугона бўп қолдик. Келганимдан бери ёнимдан кетмайди.

Моҳирўйнинг гапларидан кейин Фаррухнинг бироз кўнгли жойига тушди-ю, лекин хавотири буткул ўчиб кетмади. Шу боисдан ҳам:

– Зерикиб кетдим, ёнингизга бораман, – деди.

– Ҳамманинг олдида мен сиз билан кўришолмайманда, – жавоб қилди Моҳирўй андак уялиш билан.

– Майли, менинг яқинимдалигингизни сезиб турсам етарли.

Бургут деярли нонушта қилмади. Сабри чидамади. Бир пиёлагина чой ичиб шошилганча кийинди-ю, ташқарига отилди.

Аҳмат аканинг кўзи Фаррухга тушиши билан қучоғини очди.

– Ҳозирги куёвларга тан бермай иложинг йўқ. Бемалол қайнотасининг уйига кириб келаверишади. Улар тортинчоқликни аллақачон эскилик сарқитига чиқариб қўйишган, – деди кулиб.

Унинг гапидан Бургут қизариб кетди ва шартта ортига бурилиб кетаётганида:

– Ҳазиллашдим. Ҳазиллашдим, – дея илдам қадам босиб унинг ортидан юрди Аҳмат ака.

– Қайнотамнинг уйига келиб қолганимни билмаган эканман, – деди Фаррух юришдан тўхтаб, у кетариниям, қолариниям билмас эди.

Яхшиям Аҳмат аканинг ўзи келиб, унинг қўлтиғидан олди-да, уйга бошлади. Йўл-йўлакай хотинига чой буюриб қўйди. Шу билан Фаррухнинг куёвлиги билан боғлиқ ҳазилга нуқта қўйилди.

Аҳмат ака бироз мулоҳаза қилиб ўтирганидан кейин Миробдан хабар келганлигини айтди. Бургут унинг илтимосини буткул унутган эди. Айни дақиқада эсига тушди-ю, типирчилаб қолди. Эътиборсизлиги учун ўзиниўзи койиди.

– Ота, – деди Фаррух паст овозда, – битта жойга бориб келишим керак.

– Қаерга экан?

– Мироб укасининг ҳолидан хабар олишимни тайинлаган эди. Қутулиб чиққанимга шунча вақт бўлсаям, мен унинг укасини кўргани бормадим. Сиз шу ерда ўтира туринг. Мен бораман-у, қайтаман.

– Ўзи бозорга бормаганимгаям анча бўп қолди. Одам соғиниб қоларкан. Ҳар қалай, одамларни кўрасан. Яйрайсан. Майли, сен бориб келавер, мен бозордан хабар оламан, – деди Аҳмат ака жилмайиб.

– Бозорни қўйсангиз ҳам бўлаверарди, – деди Фаррух норози бўлиб.

– Бозор бошқача жой. У ерда мен дунёни кўраман. Худди телевизорда кўргандай. Шунинг учун ҳар доим у мени ўзига тортиб туради.

Бургут унга ортиқча эътироз билдириб ўтирмади. Йигитлардан бирини ёнига олиб, машинага ўтирди. Фаррух деразадан ташқарига қараб кетар экан, ногоҳ кўзи йўл четида хаёл суриб турган қизга тушди. Унинг юзи жудаям таниш эди.

– Шу ерда тўхтат, – деб юборди у бирдан ҳайдовчига ҳамда ўзи машинадан тезда тушиб, қиз томонга кета бошлади.

Қиз у томонга қарамас, хаёли паришон, тўғрига боққан кўйи бир нуқтадан кўзини узмай турар эди.

– Хаёлингизни бузишга рухсат этинг, – деди Фаррух унинг ёнига борганидан кейин.

Қиз чўчиб тушди-да, Бургутга қараб қотиб қолди.

– Фаррух ака! – деди орадан озгина фурсат ўтиб. – Қачон чиқдингиз? Нега менга айтмадингиз? Ўзим кутиб олган бўлардим.

– Сизни безовта қилгим келмади, – деди Бургут кулиб.

Шу маҳал қизнинг лаби титради ва кўзидан ёш сизиб чиқди.

– Тинчликми? – деди ҳайрон бўлган Фаррух.

– Мен, – дея кўзидаги ёшни кафти билан артди қиз, – сизнинг озодликка чиқишингизни кутиб туролмадим. Иродасизлик қилдим.

– Нималар деяпсиз? – деди Бургут баттар ҳайрати ошиб.

– Уйимдагилар қистаб қўйишмаганидан сўнг турмушга чиқишга розилик бериб юбордим. Ўн кундан кейин тўйим бўлади.

– Табриклайман, – деди Бургут бошқа гап тополмай.

– Устимдан кулаяпсизми? – деди қиз унга жаҳл билан.

– Нега куларканман? Мен сизнинг бахтли бўлишингизни жудаям истайман.

– Ўзим севмайдиган одам билан-а, қандай қилиб? Айтинг, қандай қилиб?

Фаррух нима деярини билмай қолди. Бошини қашиб у ёқ-бу ёққа қараган бўлди-да:

– Агар тўй куни белгиланган бўлса, бошқа чора йўқ. Балки кейинроқ, тўй ўтгач, яхши кўриб қоларсиз, – деди.

– Бўлди, – деди очиқчасига ҳўнграб йиғлаб юборган қиз, – сиздан бошқа нарса кутган эдим. Ҳаммасини…

Қиз бошқа гапиролмай бурилди-ю, югуриб кетди.

– Зарина! – дея бақирди Фаррух.

Аммо қиз жавоб бермади. Югурганча кетаверди. Йигит талай муддат унинг ортидан термилиб тургач, бошини эгиб секин-аста машина томон юриб келди.

У Миробнинг укасини уйига келгунча ўзига келолмади. Қулоғининг остида қизнинг гаплари такрорланиб турди. Бургут Заринанинг бунчалик аччиқ қилганлигини тушуниб етолмас эди.

Ҳайдовчи сўраб-суриштириб, ахийри Миробнинг укаси яшайдиган хонадонни топди. Фаррух унинг уйига кириб борди-ю, ҳайратдан ёқа ушлади. Уйда яқин ўн-ўн беш йил ичида биров яшаганга ўхшамасди. Ҳовлига қараб бўлмас, латта-путта, хас-чўплар сочилаб ётар, ҳар-ҳар жойда мол гўнги турарди. Уй деразаларининг баъзи ойналари синиб кетган, бўёқлари аллақачон ўчган, шиферсиз деворлар қулаш арафасига келиб қолганди. Бургут беш дақиқага яқин атрофни кузатганидан кейин:

– Маҳмуд! – дея бўғиқ овозда бақирди.

Бироқ ҳеч ким жавоб бермади. Шундан кейин у ёнидаги йигитга:

– Уйнинг ичини бориб кўр-чи, биронта зоғ бормикан? – деди.

Йигит бир томонга қийшайиб қолган эшикни ғийқиллатиб очди-да, ичкарига кирди ва икки дақиқа ўтарўтмас қайтиб чиқиб:

– Биттаси қотиб ухлаб ётибди, – деди.

Шундан кейин Фаррух ҳам уйга кирди. Дарҳақиқат, жандаси чиқиб ётган кўрпача устида юзтубан бўлиб битта одам ухлар эди. Уйнинг ҳавоси шунчалик бадбўй эдики, Бургутнинг пешонаси тиришиб, бурни жийирилди. "Одам ҳам шунчаликка борадими?" – дея хаёлидан ўтказди у. Сўнг бир-бир қадам босиб, ухлаётганнинг тепасига борди-да, туфлисининг учи билан тирик мурдани секин туртди. Ухлаётган одам бир-икки марта ғингшиб қўйдию, яна уйқусини давом этказаверди. Бундан Фаррухнинг баттар жаҳти чиқиб:

– Ҳов, сўтак! – дея бақирди.

Яқин ойлар ичида ўсиб елкасига тушган сочига тароқ деган нарса тегиш у ёқда турсин, сув яқин бормаган, соқоли ўсиб кетган кимса овоз чиқариш тугул, қимирлаб ҳам қўймади. Бундан Бургутнинг баттар жиғибийрони чиқиб, уч-тўрт марта аямасдан тепди. Шундан кейингина "телба" бошини кўтарди-да:

– Нимага урасан, кимсан ўзинг? – деди норози бўлиб. Унинг оғзидан шунақа қўланса ҳид келдики, бундан кўра товуқхонаники беҳроқ эди.

– Тур ўрнингдан, ипирисқи! – дея бақирди Фаррух.

– Меники бу уй, – деб Миробнинг укаси тахмин қилинган одам бошини қорайиб кетган ёстиққа яна қўяётганди, Фаррух уни яна бир-икки марта тепди.

– Сен Миробнинг укасимисан?.. – деб сўради Фаррух аниқлик учун.

– Ҳм… – деган жавоб келди. Шундан сўнг Фаррух йигитига қараб:

– Ҳовлига олиб чиқ буни, – деди-да, ўзи тез-тез юриб хонани тарк этди.

Бургутнинг йигити "дарвеш"ни ташқарига олиб чиққанидан кейин Фаррухнинг навбатдаги буйруғига кўра юкхонага икки буклаб тиқиб қўйди.

– Бунақалар билан ёнма-ён ўтириб кетгандан кўра, дўзахнинг ўтида куйган афзал. Ҳаммомга ҳайда, – деди Фаррух.

Икки соат мобайнида ҳаммом ходими "телба"ни роса чўмилтирганидан кейин сартарош унинг соч-соқолини қиртишлаб олди. Шундан кейингина унга янги кийимбош кийдирилди. Ниҳоят одамбашарага айланган Миробнинг укаси ғўддайиб ҳаммомдан чиқди.

– Бўларкан-ку, – деди уни кўрган Фаррух. – Шартмиди чўчқага ўхшаб юриш?

– Сен ўзинг кимсан? – деди Миробнинг укаси иягини кўтариб.

– Менинг кимлигимни сал кейин билиб оласиз, ака, – деди Бургут бирдан жиддий тортиб.

– Бундай ҳаммомдан кейин биттагина пиво урилса, қаймоқдай бўлади-да. Иложи йўқми, ука, – деди Миробнинг укаси атрофига алангларкан.

Бургут унга еб қўйгудек ўқрайиб қараб қўйгач, икки бармоғи орасидан "чиройли" қилиб бош бармоғини ўтказиб кўрсатди-да:

– Мана! – деди.

Фаррухнинг қилиғини кўриб, Миробнинг укаси гезариб қолди.

– Энди бир қултум ютадиган бўлсанг, кекирдагингни юлиб оламан! Ҳозир аввал уйингга борамиз, ундан кейин мен сенга нима қилишинг зарурлигини айтаман.

– Мен Миробдай одамнинг укасиман, билдингми, акамнинг одамларига айтсам шест секундда жойингни солади. Пиво обермаймиш яна бу менга…

Бургут унинг гапларини охиригача эшитишга тоқат қилолмади, қулочкашлаб жағига шунақанги мушт туширдики, кеккайиб турган Маҳмуд гурсиллаб орқасига қулади. Фаррухнинг йигити ҳам уни тепишга чоғланганда, Бургут тўхтатди.

– Сенга буни уриш мумкинмас! – деди у, сўнг ерда думалаб ётган Маҳмудга қаради: – Агар ана шу аканг бўлмаганида итдай ўлиб кетар эдинг! Машинага чиқ!

Калтакнинг зарби яхшигина таъсир қилган, бирдан ваҳимага тушган Маҳмуд Фаррухнинг оёғини қучоқлаганча, ялинишга тушиб кетди:

– Мен етимчаман, акам ваабше ёрдам бермайди. Бир ўзим қийналиб кетдим. Эллик грамм виногаям пул тополмай қолдим. Сизга раҳмат, акажон. Сиз яхши одамакансиз. Менга яна озгина ёрдам беринг. Бир қултумгина ютмасам ўлиб қоламан.

Бургутнинг бир жаҳли чиқса, бир кулгиси қистарди. Нима қиларини билмасдан боши қотди. Охири йигитига қараб жилмайди-да:

– Мошинада борми? – дея сўради.

Йигит бошини қимирлатиб, тасдиқ ишорасини қилганидан кейин олиб келишни буюрди.

Бургутнинг йигити шишанинг қопқоғини очиши билан Маҳмуд унинг қўлидан ароқни юлқиб олди-да, пиёла олиб келишларига ҳам сабри етмасдан шишанинг бўғзидан қулқуллатиб ичишга тушди. Яхшиям Фаррух унинг қўлидан дарров ароқни тортиб олди. Йўқса, охирги томчи қолгунча ичиш шашти бор эди Маҳмуднинг. "Мутлақо соб бўпти. Шундай одамнинг укаси-я, эсиз. Битта палакда ҳар хил қовун пишади, деб бекорга айтишмаскан-да. Агар бунинг аҳволини акаси кўрса, ким билади қандай аҳволга тушади. Қорамол ҳам бундан тузукроқ", дея хаёлидан ўтказди Бургут ва йигитига Маҳмудни машинада касалхонага олиб боришни, дўхтирларга яхшилаб қаратишни буюрди. Ўзи эса такси тўхтатиб, Аҳмат аканикига етиб олишини айтди.

У таксига ўтирганидан кейин Маҳмуд тўғрисидаги қайғули ўйларининг ўрнини Зарина эгаллади. "Турмада қанчалик менга ёрдам берган эди. Ҳатто наркоман бўлиб қолишимдан шу қиз асраганди. Нега энди мен унинг бошига ташвиш тушганида ёрдам бермайман… У ниманидир мендан умид қилди. Нимани… Яхши кўриб қолганмикин? Лекин уни яхши кўришга ҳаққим йўқ-ку, Моҳирўйга хиёнат қилолмайман-ку. Бир ҳисобдан Заринанинг кетиб қолганиям яхши бўлди. Йўқса, уни юпатаман деб, севган қизимнинг дилини оғритиб қўйишим ҳеч гап эмасди… Ишқилиб, Зарина бахтли бўлсин-да", деган ўйларга борди у.

Фаррух кириб борганида Аҳмат ака ҳовлисида безовталаниб, у ёкдан-бу ёққа бориб келар эди.

– Тинчликми?! – дея сўради Бургут уни кўриши билан.

– Келганинг яхши бўлди, – деди Ахмат ака унга қараб. – Ташвиш чиқиб крлди, ука.

– Канақа ташвиш?

Аҳмат ака жавоб беришдан олдин, атрофга олазарак боқиб, ҳеч ким йўкдигига амин бўлгач, илдам юриб Фаррухнинг қаватига келди-да, шивирлади:

– Уйни ўраб олишибди.

– Ким? – деди Бургут кўзлари ўт бўлиб чақнаганча.

– Турғуннинг одамлари. Бозордан қайтиб келаётиб, унинг иккита йигити уйнинг тўғрисидаги кафе ёнида гаплашиб турганлигини кўрдим. Кейин уйга кириб, амалдорга хизмат қиладиган йигитларнинг ҳаммасини танийдиган Чўртанга телефон қилиб, уй атрофини яхшилаб кўздан кечиришни буюрдим. Бундан ярим соат олдин у қўнғироқ қилиб, ўн бешта одам уй атрофида изғиб юрганлигини айтди. Ўйлашимча, Турғун қизининг шу ердалигидан хабар топиб, очиқчасига уруш эълон қилганга ўхшайди. Агар унинг нияти шундай бўлса, кўп қон тўкилиши мумкин…

* * *

Жони ҳиқилдоғига келган, қони қайнаган эса-да, амалдор ўзини босди, ақлини ишлатишга уринди. Аввал ҳаммомнинг бир хонасига стол-стул олиб кирдиртирди, унинг устини сархил мевалару тансиқ таомлар билан тўлдирди. Ундан кейин ўзи бир стулга ястаниб ўтирди-да, ароқ шишаларидан бирининг оғзини очиб, қадаҳга қулқуллатиб қуйдию, бир кўтаришда ичиб юборди. Шунда бирдан иштаҳаси очилиб кетди ва қовурилган товуқ гўштини катта-катта тишлаб, ямлай бошлади.

Турғун Ғаниевични уйига бориб тополмай, хизматкорлар орқали унинг қаердалигини билиб олган Бахтиёр бироз хурсанд ҳам бўлди. Чунки ҳаммом анчагина кўздан нари. У ерда бақир-чақир кўп узоққа эшитилмайди.

Амалдорга Бахтиёрнинг келганлиги тўғрисидаги хабарни етказганларидан кейин у кавшаниш асносида:

– Бу ёққа чақиринглар, – деб қадаҳга ароқ тўлатди ва яна бир кўтаришда ичиб юборди.

– Мумкинми, хўжайин? – дея эшикни тақиллатмасдан ҳам кириб келган Бахтиёр тузалган столни кўриб:

"Баччағар, ҳеч қачон ўзини хафа қилиб қўймайди", дея хаёлидан ўтказди.

– Кел, ўтир, – амалдор унга қараб ҳам қўймасдан товуқнинг қовурилган оёғига қўлини узатди. – Рўпарамда ўтир.

Бахтиёр йўл-йўлакай амалдор билан учрашувга қанчалик тайёргарлик кўриб келган бўлмасин, барибир бироз довдиради. Ҳатто ранги озгина оқарди ҳам.

– Иш бажарилдими? – дея сўради амалдор Бахтиёр ўтирганидан кейин иккита қадаҳга ароқ қуяр экан.

–Ҳа.

– Яхши, – амалдор қўлига қадаҳни олди-да, Бахтиёрга ҳам имлаб, қадаҳни олишни буюрди. – Бошини машинага ташлаб келдингми?

– Калласини олишга ҳаддим сиғмади, хўжайин. Ҳар қалай, бегона эмасди. Шунинг учун ўлдириб, аммасининг ҳовлисига кўмиб қўя қолдим.

– Дуруст, кўнглимдаги ишни қилибсан, қани, ароқни ич, – дея амалдор бир кўтаришда ўзининг қадаҳини бўшатди.

Бахтиёр эса қўлидаги қадаҳни энди лабига олиб борган эди ҳамки, тўппончанинг варанглаган овози эшитилди… Бахтиёрнинг ташқарида кутиб турган йигити эшикни тарақлатиб очганча югуриб кирди. Стол тагидан тўппончасини чиқарган амалдор унинг кўкрагидан дарча очиб қўйди. Йигит: "А-а-а!" – дея бақирганча кўксини ушлаб, орқасига йиқилди.

– Итдан тарқаган! – деди амалдор тўппончани оёғидан ўқ еган заҳоти столга қулаган Бахтиёрнинг пешонасига тираб. – Нима б… еб келдинг?!

– Мен Дилдора учун сендан қасдимни оламан! Қилган ишинг уч… учун жавоб берасан! – деди Бахтиёр оғир-оғир нафас олар экан.

– Ҳов мараз, қанақа Дилдора?! – дея бақирди амалдор.

– Хотиним, у билан дам олишга борганинг эсингдан чиқиб кетдими? Кисловодскка бораяпман, деб унинг ёнига кетган экансан-ку, сен мени мутлақо билмайди, деб ўйлаган эдингми?!

– Вой сабака, вой ифлос, нималар деб валдираяпсан?!

Осмондан олдингми бунақа гапларни?! – деди тобора бўйин томирлари бўртиб кетаёттан амалдор.

– Ҳа, осмондан! – қичқирди Бахтиёр. – Сен козёлнинг бировга яхшилик қилмаслигингни олдиндан билар эдим. Лекин келиб-келиб хотинимга кўз олайтиришинг тушимга ҳам кирмаган экан.

Аввал хе-хелаб кулишни бошлаган амалдор кейин бақириб, дунёни бузгудек бўлиб, қаҳқаҳа отишга тушиб кетди. Қорнини ушлаб, энкайиб, қизариб кулар эди у. Бахтиёр бир зум оғриқни унутди, амалдорга гезариб қараб қолди. Кейин стол устида турган ароқ шишасини олдида, энкайиб турган амалдорнинг бошига урмоқчи бўлганида у ўтириб қолди-ю, шиша тегмай ўтиб кетди. Шу пайт Турғун Ғаниевич бирдан кулишдан тўхтаб, ўрнидан турди-да, қаддини тиклади. Сўнг Бахтиёрга ўқрайиб қараб:

– Ҳойнаҳой, Зулайҳо қулоғингга шундай деб лағмон илган бўлса керак. Лекин, қойил, боплаб тўқибди. Сен аҳмоқни ўзининг чўпчагига лаққа ишонтирибди… Мен сенинг эмас, балки ўзимнинг устимдан кулдим. Келибкелиб сендай лақмани йигитларимга бош қилиб қўйганимни қара-я. Ўйлашимча, хатойимни тўғрилаш вақти келди. Яна бир гапни айтиб қўяйин, тағин армонда кетма. Биринчидан, хотинингнинг ранги-туси қанақалигиям эсимда йўқ. Кўрган бўлсам-да, эътибор қилмаганман. Ўзи битта пачоқ хотининг бўлса, унинг учун мен ўзимни ҳаром қилишим ҳайф. Иккинчидан, Зулайҳо сен унинг ёнидан чиқишинг билан телефон қилиб, сенинг мараз ниятингни айтган эди. Энди эса жойинг жаннатда бўлсин, – дея амалдор кетма-кет икки марта тепкини босди.

Иккала ўқ ҳам Бахтиёрнинг бошини ёриб ўтди. Йигит овоз ҳам чиқаришга улгурмасидан орқасига қулади-да, жон берди. Амалдор унга тикилганча, ҳайкалдек қотиб қолди. Ранги оқарди. Ичида қайғуриш, эзилиш, энтикишга ўхшаш бир нарса пайдо бўлди. Бироз ўтганидан кейин тап этиб қўлидан тўппонча тушиб кетди.

Шундан кейингина Турғун Ғаниевич ҳолсизланиб ўтириб қолди. Сочларини ғижимлади ва ўкириб йиғлаб юборди. "Мен, – деди сўнгра йиғлашдан тўхтаб, пичирлаганча, – мен сени ўлдирмоқчи эмасдим, галварс! Сен ҳали кўп керак эдинг. Бунчалар содда бўлмасанг!"

Шу маҳал эшик ғийқиллаб очилди-да, ҳаммомчи қўрқаписа бошини суқиб:

–Хўжайин, – дея чақирди паст овозда.

У дастлабки ўқ овози эшитилганиданоқ югуриб келган, аммо ичкарига киролмай эшик ортида қўрққанидан нима қиларини билмай турганди. Ниҳоят яна икки марта тўппончанинг қарсиллаши эшитилганидан кейин ичкаридан ҳеч бир сас чиқмай қолгачгина эшикни очишга ўзида куч топганди.

– Кир, – деди амалдор қўлини ароққа узатиб.

– Ҳалиги… хизмат…

– Кир, дедим сенга! – деб амалдор бирдан бақириб юборди.

Ҳаммомчи оёғигача қалтираб, амал-тақал қилиб бирикки қадам босди ва тўхтади.

–Ароқдан ўзингга тўлатиб қуй, – деди Турғун Ғаниевич ва ўзининг қадаҳини бир кўтаришда бўшатди.

Ҳаммомчи бир кўзлари олайиб ўлиб ётган Бахтиёрга, бир амалдорга қараб шайтон сувни ичди.

– Энди, – дея амалдор Бахтиёр билан унинг йигитини кўрсатди, – буларни қопга сол-да, мошинанинг багажига тиқ.

– Хўп бўлади, – дея ҳаммомчи қўлини кўксига қўйдида, ташқарига югурди.

Турғун Ғаниевич ўзининг "ўнг қўли"ни мурдасини олиб чиқиб кетишгунча ўтирди. Унгача уч қадаҳ ароқ ичди. Кайфи ошди. Ғўлдираб бир нарсалар деди, сўнг сув ҳавзаси бор хонага ўтди-да, кийим-пийими билан ўзини ҳавзага отди. Анча муддат сувдан чиқмади. Ундан хавотир олган ҳаммомчи икки марта хабар олиб кетди. Шунда Турғун Ғаниевич ўйланиб қолди. "Нега бу менинг тўғримда қайғураяпти? Наҳотки, мени керакли одам деб ҳисобласа. Қизиқ, мабодо ўлиб қолсам биронта жонзот қайғурармикин… Кайғурмайди. Хурсанд бўлади. "Қутулдик", дейишади. Худди Сулаймондан қутулган девлардай. Сулаймонга қайғурадиганлар кўп бўлишган, менга эса… Хотиним шу куни қўй сўйиб тўй қилади. Анави сўтак бола бўлса… кўммаси қаердайкан, деб уйнинг ағдартўнтарини чиқариб ташлайди. Топиб бўпсан, мишиқи, мен учун кўзингдан ёшинг оқиш тугул, юрагингнинг чекка бир бурчаги бир секундга бўлсин ачимадими, менинг тўплаган бойликларим ҳайф сенга… Моҳирўй… Моҳирўй, менинг шу кўйга тушишимга сабабчи бўлсанг ҳам, ҳамма нарсамни сенга қолдирардим. Сен бошқачасан. Сен шунга арзийсан. Сенга интилиб, сени истаб аҳмоқлик қилгандирман, буни пасткашлик десаям бўлар, лекин билиб қўй, бунинг ҳаммаси фақат чиройингни ўзимники қилиб олиш учун эмас, меҳрингга эгалик қилиш учун эди. Агар бировга эрга тегмасдан уйда юраверганингда, сенга заррачалик бўлсин итлик қилмасдим. Маҳлиё бўлиб юраверардим. Менинг ёшимда шунинг ўзиям катта давлат. Лекин сен қачондир бошқа бировнинг қучоғига кирасан-да. Ана шунисини мен ҳазм қилолмайман. Ана шуниси мени тириклайин гўрга тиқади. Сен буни тушунолмайсан. Ҳатто ақлинггаям сиғмайди". Турғун Ғаниевич ғазаб билан сувни муштлади, "Битта қолдирмай ҳаммангни ўлдираман!" – дея қичқирди. Сўнгра бир нарса ёдига тушиб қолгандай шошиб сузиб бориб, ҳовуздан чиқди.

Ўзи гувоҳи бўлган воқеалардан кейин буткул юрагини олдириб қўйган ҳаммомчи оғир қадамлар босиб яқинлашиб келаётган амалдорни кўргач, бутунлай ўзини йўқотиб қўйди. Унинг аҳволини Турғун Ғаниевич бир кўрганиданоқ сезган эди. Ҳўл кийимларининг ўрнига бошқаларини тайёрлаб қўймаганлиги учун яхшилаб танобини тортиб қўймоқчи эди унинг. Лекин ундай қилмади. Мурувват кўрсатгиси келиб қолди. Аста ҳаммомчи йигитнинг елкасига қўлини қўйиб:

– Ҳозир қиш ойи бўлганида шамоллашим аниқ эди. Кийим тайёрлаб қўйишни бундан буёғига эсингдан чиқарма, – деди.

Ҳаммомчи йигит бироз енгил тортиб "хўп бўлади", дегандек бошини қимирлатди ва югуриб борганча, ўзининг хонасига кириб, амалдор учун доим тайёр турадиган кийимларни олди-да, ортига қайтмоқчи бўлди-ю, яна бирдан жойида тўхтади. "Балки анави иккита малласочга берсам, хўжайиннинг кўнгли кўтарилар", деган ўй ўтди хаёлидан ҳамда қизларнинг хонасига кирди. Уларнинг бири ойнага қараганча қош-кўзини бўяш билан овора, иккинчиси юмшоқ каравотда ётганча сигарета чекарди. Ҳаммомчини кўришганидан иккаласи ҳам илжайди.

– Бу ерда сендан бошқа эркак йўқ, шекилли, бугун, – деди сигарета чекаётган сариқ соч қиз рус тилида.

– Бугун жуда зерикиб кетдим, – дея ўрнидан турди иккинчиси ҳам рус тилида гапириб. – Бизга пулинг керак эмас. Биз бошқа нарса учун келганмиз.

Қизнинг мушукдайин суйкалиши ҳаммомчига хуш ёқди. Лекин ҳозир у билан шуғулланиш мавриди эмасди.

– Наташа, – деди йигит шошиб, – манави кийимларни ол-да, ташқарига – хўжайиннинг ёнига югур. Унинг усти-боши ҳўл, агар кеч қолсанг осади.

– Ҳамиша шунақа, иш бўлса Наташка, – дея қиз норози қиёфада кийимларни ҳаммомчининг қўлидан юлқиб олди.

Ҳовлида дунёнинг ғамини елкасида кўтариб олган паҳлавондай у ёкдан-бу ёққа юриб турган амалдор сариқ сочли қизнинг келасолиб унинг ҳўл кийимларини ечишга тушиб кетганига эътироз билдирмади. "Гувоҳлар кўпайиб кетибди. Буларни йўқ қилишни истамайман-у, лекин кўп нарсани билиб кўйгани чатоқ-да. Аслида, кўзи кўр, қулоғи кар бўлса одамзод анча-мунча кўпроқ яшаркан", дея ўйларди у.

* * *

Аҳмат аканинг безовталигини уйидагилар аллақачон сезиб улгуришган эди.

Эрини шу пайтгача бирон марта ҳам бундай аҳволда кўрмаган хотини типирчилаб қолди. У уйдан чиқмоқчи бўлиб эшик ёнига борар, тутқични ушлар, лекин эшикни очолмас эди. Ички бир туйғу унинг ҳовлига чиқишига йўл қўймасди. Эшик ёнида иккиланиб тура-тура, ортига қайтар эди. Сўнг яна эрининг ёнига боришга жазм қилар, бироқ буниси ҳам аввалгиси каби якун топарди. Онасидан кейин қизи Нодира отасининг безовталигидан хабар топди. Бироқ унинг ҳам отасидан аҳвол сўрашга юраги бетламади. Моҳирўй эса тўй кийимлари билан ниҳоятда банд бўлганлиги учун уй "об-ҳаво"си ўзгарганини сезмади.

– Нима деб маслаҳат берасиз? – деди Фаррух ўйланиб турган Аҳмат акага.

– Менимча, ўзимизникиларни амалдорнинг одамларининг орқа томонидан қўйиш керак. Мабодо биронта ножўя ҳаракат бошланиб қолса, улар ҳамлага ўтишади.

– Шундан бошқа иложимиз йўққаям ўхшаяпти.

– Унда мен Чўртанга айтайин, тезроқ ишни бошлаб юборсин.

Малик ғира-шира қоронғилик тушишини кутаётган эди. Одатда бундай пайтда ҳар ким ўз ташвиши билан бўлади. Атрофга эътибор сусаяди. Худди ана шу кезда у Аҳмат аканинг уйига бостириб кирмоқчи эди. Аммо бу билан у ўзига керакли бўлган вақтни йўқотиб қўйиши мумкинлигини хаёлига ҳам келтирмаган эди. Боз устига, тажрибасизлик қилиб, ўзларининг ҳар бир қадамини назорат қилиб турган Бургутнинг одамларини сезмай қолди.

Ниҳоят, кутилган вақт етиб келди. Малик йигитларига имо қилиб: "Бошланглар", деган буйруқни берди.

Биринчи йигит у ёқ-бу ёққа чумчуқ қараш қилиб олдида, дарвозага яқинлашаётган маҳал унинг орқа томонида бирдан бақириш, сўкиниш овози эшитилиб қолди. Ўзларига нисбатан икки баравар кўп йигитларнинг туйқусдан қилган ҳамласи амалдорнинг одамларини бутунлай довдиратиб қўйди. Бири олди-орқасига қарамасдан қочишга тушган бўлса, бошқаси Бургутнинг йигитлари зарбасидан ерга қулар, омонат жойига тепки тегиб қолмасин, деб икки қўли путини пана қилиб букчайиб қолар, учинчиси эса кўкрагига санчилган пичоқ зарбидан инграб юборар, сўнг чўккалар, жон таслим қиларди…

Олишув йигирма дақиқага яқин давом этди. Чўртан из қолдирмаслик мақсадида ўзининг яраланган йигитлари билан бирга амалдорнинг одамларини ҳам олиб кетди. Кейинроқ, орадан ярим соатлар ўтиб тўртта машинада милиционерлар етиб келишди. Келишди-ю, озгина фурсат у ёқ-бу ёқни тимирскилаб, унда-бундаги қон юқларидан бўлак ҳеч бало топиша олишмади. Улардан иккитаси Аҳмат аканинг дарвозасини қоқди. Жанг нима билан ниҳояланганлигини Чўртандан эшитган Бургутнинг эндиликдаги бош маслаҳатчиси чиқди-да:

– Ҳеч нарса кўрмадим, ҳеч балони эшитмадим. Уйда меҳмонлар бор эди, – дея жавоб қилди милиционерларга.

Иккала милиционер йигит ҳам Аҳмат аканинг кимлигини яхши билишарди. Тўполон айнан унинг уйи ёнида бўлганлиги Аҳмат аканинг иштироки борлигидан дало-лат бериб туришини ҳам англаб етишганди. Аммо уларнинг қўлидан ҳеч бир иш келмасди. Аҳмат акани шубҳа остига олиб бўлимга олиб боришганлари билан у осонликча чиқиб кетади. Қолаверса шундан кейин иккаласи ҳам "аҳмоқона" ишлари учун балога қолишлари ҳеч гап эмасди. Шу боисдан ҳам узр-маъзурларини айтишиб, ортларига қайтиб кетишди.

Улар кетганларидан кейин орадан бир соатлар чамаси вақт ўтиб, Аҳмат аканинг уйидан машина чиқди. Унинг ичида Аҳмат акадан ташқари Бургут ва яна бир йигит бор эди. Машина шаҳар ташқарисига, бош маслаҳатчининг дала ҳовлисига йўл олди. Ҳовлида уларни Чўртан кутиб ўтирарди.

– Сенга неча марта айтганман! – дўқ урди Аҳмат ака стол устидаги ароқ шишаларини кўргандан. – Ҳовлиқиб маишатбозлик қилма!

Пўписа юмшоқроқ чиқди. Кўпроқ у рағбатга яқинроқ эди.

– Йигитлар анча тер тўкишганди, шунга озгина… – деди Чўртан бошини эгиб.

– Нечта одам ушланди? – сўради Бургут.

– Саккизта. Биттаси ўша ернинг ўзида ўлган экан, иккитаси йўлда жон таслим қилди. Бештаси оғилхонада, қўл-оёғи боғланган, – ҳисобот берди Чўртан.

– Бу ёққа олиб кел, – дея Фаррух столга ўтирди-да, атрофини бир қур назардан ўтказди.

Йигитларининг юзидаги хурсандлик шундоққина кўриниб турар эди.

– Раҳмат сизларга, – деди Бургут уларга қарата. – Ҳўкиз сўйиб базм қилса арзийдиган иш қилдиларинг. Лекин бунинг мавриди эмас. Қочиб кетганларни катта қанотининг остига олиб ўтирган амалдор осонлик билан жон бериб қўймайди.

– Ҳамма нарсани тахлаб бўлганимиздан кейин базмни ресторанда менинг ўзим уюштираман, – деди бирдан Аҳмат ака.

Йигитларнинг юзида бирдан табассум пайдо бўлди-ю, тағин йўқолди. Чунки амалдорнинг йигитлари биринсирин кириб келишган эдилар.

– Қаҳрамонлар, мен сенларнинг юзларингни кўришга шунчалик муштоқ эдим, – деди ўрнидан турган Фаррух уларнинг ёнига борар экан. Тунд башаралар ерга эгилди.

– Унақамас-да, – деди Бургут жилмайиб. – Бошларингни кўтаринглар. Биз сизга душман эмасмиз. Дўстмиз. Фақат бир-биримизни шу пайтгача тушунмай келаётган эдик. Ана энди келишиб оладиган вақт келди. Нима дедингиз?

Бургут охирги гапидан кейин Аҳмат акага қаради.

– Жудаям тўғри – дея унинг гапларини маъқуллади Аҳмат ака.

– Гап бундай, – дея давом этди Фаррух, – биз мисоли бешта панжамиз. Агар тугилсак мушт бўламиз. Муштнинг кучи панжаларникидан қанчалик фарқ қилишини ўзларинг ҳам яхши биласизлар. Шунинг учун мен сенларга бирлашишни таклиф қиламан. Аниқроғи, ўзимизга сенларни қўшиб олмоқчиман. Хўш, қўшиласанларми?

Амалдорнинг йигитлари бир-бирига қарашди. Бироқ ҳеч биридан садо чиқмади.

– Айтиб қўяйин, – деди энди Бургутнинг қошлари чимирилиб, – ҳеч биримиз фаришта эмасмиз. Ҳаммамизнинг ўзимизга яраша гуноҳларимиз бор. Бировники кўпроқ, бошқаники озроқ дегандай… Агар ҳозир сулҳ тузадиган бўлсак, биров сенларга тегинмайди.

Унинг шу гапидан кейин ўзининг йигитлари норозиланиб ғудраниб қўйишди.

– Булар билан битмаган ҳисоб-китобимиз бор, – деди ҳатто улардан бири паст овозда.

– Ҳисоб-китобни, – деди унга ўқрайиб қараган Бургут, – пешона тери билан, уям бўлмаганда қони билан ювади, тушунгандирсан?!

Хонага совуқ жимлик чўкди. Аҳмат ака томоғини қириб қўйди. Шундан кейин Бургут ҳозир жим туриш мумкинмаслигини тушунди.

– Хуллас, бола-чақанг, ота-онанг гаровга ўтади. Бешаланг ҳам бизнинг одамлар билан бирга ишлайсанлар. Агар биронтанг қулоғингни қимирлатадиган бўлсанг, устингдан маймун кулади… Мен сенларни сўроқ қилиб ўтирмадим. Берадиган жавобларинг керак ҳам эмас. Шундоғам ҳамма нарсани яхши биламан. Энди вазифани эшитинглар. Тонг отгунича амалдор менинг оёғим остида бўлиши керак!

Фаррухнинг важоҳати бутунлай ўзгариб кетган эди. Ҳатто унинг гапларидан кейин Аҳмат ака ҳам ҳайиқиброқ қолди. Бошқалар эса тошдек қотишган эдилар.

– Чўртан! – деди Фаррух овозини янада баландлатиб.

– Ҳаммаси билан ўзинг шуғулланасан.

– Кетдик, – деди Чўртан буйруқни эшитиши билан.

У билан бирга ҳамма ташқарига чиқиб кетди. Уйда Аҳмат ака ва Бургут қолишди.

"Босс ҳақиқатан ҳам узоқни кўра биладиган валий одамлардан экан, – дея ўйлади Аҳмат ака. – Биринчи кўрганимда бу бола унинг ишини давом эттиришига кўзим етмаган эди. Мана, кимлигини кўрсатди-қўйди. Энди буни шу руҳда тарбиялаб боришим керак".

– Энди кетсак ҳам бўлар, – деди Бургут бироз жимликдан сўнг.

– Ҳа, қайтамиз. Эртанги ташвиш ҳам етарли.

– Балки тўйни яна бир-икки кунга кечиктирармиз. Турғун Ғаниевични бир ёқли қилмасдан одамнинг кўнгли жойига тушмайди.

– Хайрли ишнинг эрта бўлгани яхши. Амалдор сенинг тўйингга халақит бермайди. Бундан ташқари, меҳмонларни ҳам айтиб қўйганмиз. Сен ҳечам хавотир олма. Ҳаммаси яхши бўлади, – дея Аҳмат ака Фаррухнинг елкасига қўлини қўйди.

Улар уйга етиб боришганда соат миллари тунги бирни кўрсатиб турар эди. Аҳмат ака Бургутни ўзининг уйига кетишига қўймади: "Шу ердаям сенга жой топилади. Бир кеча минг кеча бўлмайди. Эртага насиб этса, келин билан бирга борасизлар".

Унинг гапи Фаррухга маъқул тушди, зеро ўзининг ҳам кетгиси йўқ эди…

У шунча у ёқдан-бу ёққа ағдарилиб ётмасин, барибир уйқуси келавермади. Амалдор "ов"ига кетганлардан хавотир олар эди у.

* * *

Эрига қўнғироқ қилганидан кейин кўнгли тоғдай кўтарилган Зулайҳо ҳайдовчига бозор ёнида тўхташни буюрди. Ҳайдовчи норози қиёфада бир қараб қўйди-ю, лекин мижознинг гапини икки қилмади.

Бақалоқ гавдасига ярашмаган эпчиллик билан маши-надан тушган жувон илдам юриб, бозор ичига оралаб кетди. У қопчиғидаги пулини аяб ўтирмади. Бозорнинг олд меваларидан сотиб олди. Кейин тўрт шиша ароқ, шунча коньяк, колбаса, яна бошқа бир талай егуликлар харид қилди.

– Нима қилардинг шунча нарсани? – деди аммаси у машина юкхонасига нарсаларини юклаб, ёнига келиб ўтирганидан кейин.

– Танишларингизни бир хурсанд қилайлик, дедим, – дея жавоб қилди мийиғида кулиб қўйган Зулайҳо. – Тўлиб-тошиб борсак, ҳурматимиз ҳам шунга яраша бўлади-да.

– Худо билади, – деб эътироз билдирди амма, – танишларимиз ҳам ўзимизга ўхшаган. Чоли поччангга ўхшаб шишани кўрса томдан ташлайдиганлар хилидан, кампири эса ияк суяб ўтиради. Битта-иккита неваралари бор-у, лекин уларам йўқдай. Чол-кампирга сапсим қарамай қўйишган.

Зулайҳога аммасининг гапи хуш ёқди. Айнан шундай жой керак эди унга.

– Амма, – деди у юзидаги табассумни яширолмай, – поччам иккаламиз озгина-озгина ичайлик. Рости, ичим ёниб кетаяпти.

Ичкиликни эшитиб, ҳайдовчининг ёнида ўтирган Санжар чолнинг қулоғи динг бўлди. Кайнсинглисининг илтимосига кампири жавоб қайтаравермагач, бироз жаҳли чиқди-да:

– Бундай пайтда ҳақиқатанам озгина олиш керак. Одамни енгил қилади, – деди ортига бурилиб қараркан.

– Лекин шу зормандани қаердан топасан?

– Бу томонидан хавотир олманг.

Зулайҳо сумкасидан битта коньяк ва шоколад чиқарди. Буларни кўрган Санжар чолнинг кўзи ўйнаб кетдида, ютиниб қўйди. Ҳайдовчи эса бошини сарак-сарак қилиб мийиғида кулди.

– Стакан керакмас, опке, ўзим бошлаб бераман, – деди чол Зулайҳо томонга қўлини узатиб.

– Сиздан кейин мен ичолмайман, шопир акам биронта стакан топиб берар, – деди Зулайҳо поччасига коньяк шишачасини бермасдан, ҳайдовчига ноз қараш қилар экан.