Текст книги "Бургут тоғда улғаяди 1-китоб"

Моҳирўй чой олиб келиш учун чиқиши билан Аҳмат ака хотинига:

– Келинга айт, Фаррухни уйғотсин, – деди.

Аёл ўрнидан илдам туриб, Моҳирўйнинг орқасидан ошхона томонга борди. Аммо у эри айтган топшириқни келинга етказишга улгурмасидан Бургут ётоқхонадан чиқиб келиб, ювинишга кириб кетаётган эди. "Фаросатлигина, чаққонгина экан", дея аёл хаёлида келинни алқаб қўйди.

– Муборак! – деди Бургут кириб келганидан кейин Аҳмат ака.

– Раҳмат, – деди бироз қизарган Фаррух бошини эгиб.

– Узр, сени эрталабдан безовта қилиб қўйдик…

– Ҳечқиси йўқ.

Шу онда Бургутнинг хаёлида кечаги воқеалар гавдаланди.

– Энди, ука, келин билан янганг уйда ўтира туришсин. Ҳадемай Нодира синглинг ҳам келиб қолади. Сенга эса жуда муҳим гап бор. Шунинг учун ташқарига чиқиб, бир айланиб келамиз, – деди бирдан жиддий тортган Аҳмат ака.

– Аввал бир-икки пиёла чой ичинг, кейин чиқамиз, – деди Бургут.

– Виталий, умуман, бошқа меҳмонларнинг биронтаси ҳали кетишгани йўқ. Кейин чой ичаверамиз, ҳали…

Аҳмат аканинг гапи оғзида қолди. Бошига нафис зар рўмол ташлаб олган Моҳирўй табассум билан қўлида чойнак кўтарганча кириб келди-да, бошини эгиб:

– Хуш келибсиз, – деди ниҳоятда нозик овозда.

– Умрингдан барака топ, қизим… Ҳалиги, мен борайин…

– Энди келинингизнинг қўлидан бир пиёла чой ичиб кетмасангиз, бу аразлаб қолади, – деди Фаррух жилмайиб.

Аҳмат ака ноилож жойига қайта ўтирди. Келин бир пиёла чойни икки бармоғининг устига қўйганча эгилиб узатганидан кейин, чиқиб кетди. Аҳмат ака келин яна келиб қолмасин деганча қайноқ чойни шоша-пиша пуфлаб-пуфлаб ичди-да, ўрнидан туриб эшик томонга йўналди. Бу пайтда Фаррух кийиниб бўлган эди.

– Фаррухжон, – деди улар кўчага чиққанларидан кейин Аҳмат ака, – кеча ўзинг ҳам бир-икки марта қараб қўйдинг. Биз авторитетлар билан анча тортишдик. Сенинг асабингни бузмаслик учун хабар беришни лозим топмадим. Бунинг учун мени айбга буюрмайсан.

– Шундай пайтда тортишадиган нарса топилганидан хурсандман, – деди Фаррух киноя билан.

– Авторитетлар йилига бир, баъзан икки йилда бир мана шундай тўпланишади. Улар тўпланганида ўзларининг гапларидан бошқа ҳеч нарса қизиқ эмас. Мен уларнинг олдида анча кичкина одамман. Босс бўлганида ҳаммасини ўчириб қўйиши мумкин эди…

– Нимани бўлиш қийин бўлди?

– Сени…

– Мени? – дея ҳайратланиб Аҳмат акага қаради Фаррух.

– Ҳа… Менимча, уларнинг иккитасиминан амалдорнинг алоқаси анчагина яхши. Бўлган воқеалардан яхшигина хабари бор. Ана шулар сени ҳали ёш бола, қўлидан бир иш келмайди, бунинг устига, қамоқдан чиққанидан бери обрўйимизни тўкаяпти, яқинда оддий одамдан фарқимиз қолмайди, ўйиндан чиқариб ташлаш керак, дейишди…

– Вой итлар! – дея қўлини мушт қилиб тугди Бургут.

– Виталий эса, – дея гапида давом этди Аҳмат ака, – Босс адашмаган, деди. Менда Бургут яхши таассурот қолдирди, ундан кўп нарса кутиш мумкин, юзимизни ерга қаратиб қўймайди, деб умид қиламан. Қолаверса, Босснинг қарорини ҳурмат қилишимиз керак, деб сени ёқлаб чиқди. Хуллас, сизлар ресторандан чиқиб кетганларингдан кейинам биз ярим тунгача тортишдик. Охири ҳаммаси сени тан олди. Шундаям анави икковидан гумоним бор. Улар истар-истамай рози бўлишди… Нима бўлгандаям улар меҳмонхонада сен билан хайрлашиш учун кутиб туришибди.

Фаррух ичидан зил кетди. "Ким бўлишибдики, менга хўжайинлик қилишади? Ёш бола, ҳали фаҳм-фаросати йўқ деб ўйлашса керак-да. Майли, ҳозирча ғўдайиб туринглар-чи, кейин бир гап бўлар", дея хаёлидан ўтказди-да:

– Ҳозир боришим керакми? – дея сўради Аҳмат акадан.

– Эртароқ кузатиб қўйсак яхши бўларди. Битта ташвиш камаяр эди.

– Кетдик унда, – деди Фаррух ва сал нарида кутиб турган машина томонга юрди-да, ҳайдовчи йигитга ресторанга бориб, нонушта тайёрлатишни буюрди. Машина рулига эса ўзи ўтирди.

Фаррух кириб бориши билан қизғин баҳс бирдан тўхтади.

– Табриклайман! – дея хитоб қилди ҳаммадан олдин ўрнидан турган Виталий Бургутга қўлини узатиб.

Бошқалар ҳам Бургутни табриклашди. Шу қисқа муддат ичида Фаррух уларнинг ҳаммасига эътибор беришга улгурди. Дарҳақиқат, ҳаммадан кейин уни табриклаганлардан иккитасининг сўзларида қандайдир сохталик пинҳон эди.

– Сиз билан, – деди Виталий дарров суҳбат жиловини қўлига олиб, – қанча суҳбатлашсак, шунча оз. Лекин вақт деганлари ҳаддан зиёд шафқатсиз бўлар экан, шунинг учун ҳам сизни ортиқча безовта қилмасдан кетсак, дегандик. Албатта, шундай пайтда оромингизни бузиш ноқулай, бундай ўйлаб қарасак, сизга айтмасдан йўлга чиққанимиз балки тўғрироқ бўларди. Бироқ индамасдан кетсак, сизга нисбатан беҳурматлик бўлар, деган хаёлга бордик.

Унинг гапларини Аҳмат ака бирма-бир Бургутга таржима қилиб турди. Бундай ҳолатни кўрган авторитетлар ўзаро сирли қараш қилиб олишди. Тил билмагани алам қилиб Фаррух бироз қизарди.

– Мен ҳаммангиздан беҳад миннатдорман, – деди у ўзининг аҳволини билдирмаслик учун кулиб. – Ўйлайманки, бунақа ҳамжиҳатлигимиз ҳали жудаям узоқ давом этади. Тўғри, сизларга нисбатан анча ёшман. Тажрибам ҳам шунга яраша, лекин оғзимдан чиқадиган ҳар битта сўз учун умрим гаровда. Кейин яна бир гап. Бургутлар фақат ўзининг тилида гапиради. Булбул бўламан деб бировларнинг олдида шарманда бўлиш улар учун ёт нарса…

Фаррух гапиргани сайин ўзини кучлироқ сеза бошлади. Шу боисдан ҳам охирги гапларига алоҳида урғу берди. Токи атрофдагиларга яхшироқ таъсир қилсин.

– Энди, – деди у гапини давом этказиб, – ҳар қанча шошиб турган бўлсаларингиз ҳам нонушта қилиб кетасизлар. Эрталабки муштдан қайтма, дейишади-ку.

Нонушта пайтида латифалару бошқа майда-чуйда гаплар айтилди. Гўё ҳамма хурсанддай кўринса-да, келишмаслик тумани тарқамай тургани билиниб турар эди.

Ҳамма ресторандан чиққаниданоқ хайр-хўшлашиб тарқалишди. Охирида қолган Виталий Фаррухни қўлтиқлаб олганча Аҳмат акани чақирди.

– Менинг кичик дўстим, – деди у, – вазиятни яхши англаган бўлсанг керак. Буларнинг барига сабаб – сен ҳеч бир жангсиз кириб келдинг. Сенга ҳозирги даражанг мукофотдай берилди. Аслидаям шундай. Ўзинг кўрдинг, ҳаммаям буни сингдиролмаяпти. Машинани ўзинг ҳайдаб юрганинг ҳам уларнинг назаридан четда қолгани йўқ. Шунинг учун жуда эҳтиёт бўл. Агар сенга нисбатан ортиқча ҳаракат бўлса, дарров хабарини етказ. Биргалашамиз. Босснинг олдида анча-мунча қарзим бор. Энди хайр. Ҳа, айтмоқчи, бургут гарчи бошқа қушларга ўхшашни истамасаям уларнинг тилини билиб қўйгани яхши.

Аҳмат ака Виталийнинг гапларини басма-бас таржима қилаётган эди. Меҳмоннинг сўнгги гапидан кейин енгилгина кулги кўтарилди.

Меҳмонхонага қайтилиб, Света ҳам машинага мингач, улар аэропортга кетишди. Йўл-йўлакай жувон тўйда роса маза қилганлигини, энди ўзларининг тўйларини шунақа қилиб ўтказиш режаси туғилганлигини айтиб кетди.

Фаррух уйига қайтиб келганида кун пешиндан ўтган эди. Эшикдан ичкарига кириши билан Моҳирўйга рўбарў келди. Уни ўпиб қўймоқчи бўлганида келинчак ўзини тортиб қолди-да:

– Меҳмонлар кетганидан кейин сизни яхшилаб жазолайман, – деди жилмайиб.

Бургут кулимсиради.

– Ихтиёрим сизда, хўжайин

Фаррухнинг келганини эшитган меҳмонлар (улар орасида Марҳабо билан унинг онаси ҳам бор эди) эзилишиб ўтиришни бас қилишиб, бирма-бир уйларига тарқашди.

– Нима билан жазолайсиз, хоним? – деди Фаррух ошхонага ўтиб, коса-товоқ юваётган Моҳирўйни орқасидан қучоқлар экан.

Келинчак қилаётган ишини тўхтатиб, бироз жим турди-да, бирдан Бургут томонга ўгирилиб, унинг бўйнидан қучоқлади.

– Фаррух ака, – деди у ҳаяжонли овозда, – мени севасизми?

– Бўлмасам-чи, – деди Бургут ҳайрон бўлиб.

– Унда сиздан жудаям катта илтимосим бор. Айтсам, бажарасизми?

– Аввал эшитайлик-чи.

– Йўқ, аввал сиз ваъда беринг.

– Қўлимдан келса, бажараман.

– Қўлингиздан келади.

– Хўп, ваъда бердик, Айтинг.

– Мени асраб олган одамнинг қанақалигини яхши билардим. Бу ҳақда сизга гапириб ҳам берган эдим. Биласизми, мен сизнинг ҳам шунақа бўп қолишингизни ҳечам истамайман. Сизнинг атрофингизга тўпланганлар мени хавотирга солади. Агар беш минут сизни кўрмай қолсам, юрагим ўйнайдиган бўп қолди. Шунинг учун, илтимос, одамларингизни тарқатиб юборинг. Тинчгина, бошқалардай яшайлик…

Фаррух чуқур хўрсинди-да, Моҳирўйнинг қўлини олиб қўйиб, секин унинг қучоғидан чиқди ва стулга ўтириб, пешонасини қашлади.

– У одамларни мен тўплаганим йўқ. Шундай экан, тарқатиб юбориш ҳам қўлимдан келмайди. Кейин… бу йўлга кирган одам чиқмоқчи бўлса, жонини ташлаб кетиши керак…

– Наҳотки? – деди кўзлари катта очилиб кетган Моҳирўй. – Сиз… сиз уларнинг бошлиғисиз-ку.

– Кими бўлишимдан қатъий назар, фақатгина ўлим улардан мени айириб олиши мумкин.

Моҳирўй эрини қучоқлади.

Келинчакнинг кўзларидан дув-дув ёш оқар эди.

* * *

Ҳамма ёқ зим-зиё. Амалдору бошқалар лоқайд, аммо қизнинг ёнида ўтирган йигит терга тушиб кетганди. Қиз ҳам беш-олти марта авжи келганида йигитнинг юзини сочлари билан силаб қўйди.

Малик бу йигитнинг шубҳали тарзда типирчилаб қолганлигини аллақачон сезганди. Бунақа ишларни қилиш учун вақт, жой ноқулайлигини ҳам англаб турарди. Бунинг устига, шундоғам асаби таранглашган амалдор сезиб қоладиган бўлса, иккисининг ҳам терисига сомон тиқиши турган гап. Шундай бўлса-да, Малик индамади. "Майли, сал "қизишиб" олишсин", деган қарорга келди у.

Машина шаҳардан чиқиб, бирор ярим соатлар юрганидан кейин учраган яккам-дуккам арчалар аста-секинлик билан қалинлашиб бораверди. Бу манзилга оз қолганлигидан далолат эди.

– Жулдурсойга тўхтайсан, – деди амалдор кўзини йўлдан олмай.

Ҳайдовчи бош ирғади.

– Хўп бўлади.

"У ерда нима қиламиз?" – ҳайрон бўлди Малик.

Худди шу маҳал:

– Багажда иккита қоп бор, сувга улоқтириб юборасанлар, – деди амалдор Малик томонга синовчан кўз ташлаб олар экан.

Малик Турғун Ғаниевичнинг мақсадини тушунди. Бироқ энди йигитни қопнинг ичида нима борлиги қизиқтирарди. Аммо қизиқишини тилга кўчиролмади. Қўрқди.

Машина амалдор айтган жойда тўхтади. Малик юкхонани очиб, қопни ушлаб кўрди-да, унинг ичида одам мурдаси эканлигини пайқади. Малик олдиндан шунга яқин тусмолга келган эди. Энди уни қопнинг ичида айнан ким борлиги қизиқтира бошлади. Шу ернинг ўзида очиб кўриш ноқулай, амалдордан балога қолади. "Яхшиси, сувга ирғитишдан олдин кўраман", деган қарорга келди у.

Кейинги машинадан тушган тўрт йигит Маликнинг ёнига келишди.

– Тўхтанглар, – деди Малик йигитлар қопни энди сувга улоқтиришмоқчи бўлишганида, – кимлигини кўриб олайлик.

– Энди нима қизиғи бор? – деди эртароқ ишни битириб, орқага қайтишни ўйлаётган йигитлардан бири.

– Кўрайлик, – дея такрорлади Малик ва биринчи қопнинг оғзини очди-ю, ранги гезариб кетди.

Ой ёруғида Бахтиёрнинг чақчайган кўзлари шундоққина кўриниб турар эди. Кўзлари мурданикидан-да олайиб кетган Малик бир амаллаб қопнинг оғзини бошқатдан бекита бошлади.

– Ким экан? – деди унинг ёнида турган йигит.

– Танимадим…

– Ҳаяллаб кетдинглар, – деди амалдор Малик машинага чиққанидан кейин.

– Пастга тушишимиз қийин бўлди. Тик экан.

Амалдор киноя билан гапирди:

– Ҳим-м, тик, дегин, яхши.

У йигитлари қопларни пастга олиб кетишаётганларида, "Бекор ўзим бирга бормадим. Ҳар тугул қозоннинг оғзи ёпиларди", деган ўйга борган эди. Лекин негадир оёғи тортмади. Пастга тушгиси келмади. Худди агар дарё бўйига борса сувга қулаб кетадигандай туйилаверди. Энди эса бормагани учун афсусланиб ўтирибди. Авваллари у ҳеч нарсадан қўрқмас эди. Қилган ишига юзта гувоҳ бўлсаям парвойига келтирмасди. Энди нимадандир чўчийди. Ҳаммадан гумонсирайди.

Машина йўлга тушганидан кейин Маликни ҳам ўй босди. "Бахтиёр амалдорга жуда кўп хизмат қилган. Ўзини камдан-кам ўйларди. Асосан Турғун Ғаниевичнинг ишини бажариш билан куни ўтарди. Нега амалдор уни гум қилди? Наҳотки шунчалик катта гуноҳга қўл урган бўлса… Мен ҳам ҳозир унинг учун жонимни беришга тайёр бўлиб турибман. Бир куни келиб арзимаган хатога йўл қўйсаму, бу баччағар менинг ҳам баҳримдан ўтиб юборса-я… Тўхта… Чорасини ҳозирдан кўриб қўйишим керак… Ҳаракат қилинса ҳамма нарсанинг йўли топилади-ку".

– Шаршарага етганимиздан кейин сен йигитлардан бирини олиб, ғорга бориб келасан, – дея амалдор ортига ўгирилган Маликнинг хаёлини бузиб юборди. – У ердаги анави учта "шер"баччани олиб келасанлар. Новчаям келсин…

Шаршарага Турғун Ғаниевич илгари фақат кундуз куни, маишат қилиш учун келар эди. Шу ерда ҳамма нарсани эсидан чиқарар, ўзи ўйлаганчалик, ҳатто ундан ҳам кўп дам оларди. Энди эса кечаси, жон сақлаш учун келаяпти. "Бу тоғу тошлар ораси менинг кўнглимдаги ғуборларни чиқариб ташлайди. Бу ерда мен душманларимни топтайман. Чунки бу ер мени ёлғизлатиб қўймайди", дея хаёлидан ўтказган амалдор, тоғу тошларга урилиб пастга энаётган шаршаранинг ёнига борди. Салқин, этни жунжиктирувчи ҳаво юзига урилди.

Новча шу куни ишратлардан чарчаб, донг қотиб ухлар эди. Шу боис Маликнинг келганлигини ҳам сезмади. Бўлмаса вангиллайверганидан қўриқчи итнинг нафаси бўғилиб қолаёзди. Ҳатто ит бемаврид келган меҳмонларга ҳамла ҳам қилиб кўрди. Шундаям новчанинг кўзи очилмади. Ўқ овози варанглаб дунёни бузганидан кейингина сакраб ўрнидан туриб кетиб, ташқарига югуриб чиқди.

– Ўликдай ухлайвермай итингга қарамайсанми, эшшак! – деган овоз келди сал наридаги арчалар орасидан.

Новча овоз эгасининг кимлигини дабдурустдан билмаган эса-да, овоз ниҳоятда таниш эди. Шу боисдан ҳам итни ҳайдаб солиб, овоз келган томонга юрди-да:

– Келавер юрагинг ёрилмай! – деб бақирди.

Арчазорлар ичидан иккита шарпа чиқиб келиб ўзининг ёнига яқинлашганидан кейин у Маликни таниди.

– Ҳамма вақт дунёни бузиб юрасан. Ярим оқшом пишириб қўйибдими?

– Пишириб қўйганинг учун келдим. Орқангни кўтариб ётишинг учун юборилганмидинг? Яхшиям чиқиб қолдинг. Бўлмаса ҳозир итингнинг жанозасини ўқиётган бўлардинг… Меҳмон кутишниям билмайсан-а…

Улар қучоқлашиб кўришишди. Новча Маликни тик қоя қуйисидаги тоғ тошларидан терилган, устига шохшабба ташлаб қўйилган кулбасига бошлади.

– Бу ерга чиққунимча энамни хола деб юбордим. Сенинг жонингга балли, ҳар куни камида бир марта тушиб чиқасан, – деди фонус пилигини кўтараётган новчага қараган Малик.

– Ит ётиш, мирза туриш. Қара, нималарнинг устида ётибман, – дея новча кир бўлиб кетган, айрим жойлари йиртилиб ётган кўрпачани кўрсатди.

– Зато, сеники маишат. Тоза ҳаво, раис ҳар куни битта қўйни бўғизлаб олиб келади.

– Эй, онасини ўша раисингнинг, кечадан бери қорасини кўрсатмайди. Иккита оқ билакни бир гўрдан топиб келувди. Шуларни обориб ташлаш керак. Падарингга лаънат ҳеч бало демасдан суриб қолган. Эртага буларнинг бу ердалигидан хўжайин хабар топиб қолса, дабдаламни чиқариб ташлайди.

– Қани, қаерда, кўринмайди-ку, – деди Малик атрофга қизиқсиниб аланглаб.

– Нариги томондаги кулбада.

– Опке, занглаб кетдик-ку.

– Фақат битта шарти билан, ўзинг опкетасан кейин.

– У ёғи бир гап бўлар, опкелавер-чи. Кейин яримтапаримтангдан, яхна гўштларингданам келтир. Қорин пиёзнинг пўсти бўп кетди. Меҳмон қилишни ҳам сенга биров ўргатиши керак.

Новча бир нималарни ғўлдираган кўйи чиқиб кетди. Бироздан кейин унинг овози ташқаридан эшитилди:

– Эртага кундузи ухлайверасанлар. Аввал меҳмонларнингкўнглини олинглар.

Малик илжайди. "Амалдор бўлсанг ўзингга. Доим сен маишат қилаверасанми? Бизам иссиқ жонмиз. У-бу нарсаларга кўнглимиз кетади. Ҳар-ҳар замон кўнглимизгаям қараб турайлик-да", дея кўрпачага ёнбошлаб ётиб олдида, атрофига қараб егулик қидирди.

– Хўжайиннинг олдига эртароқ борганимиз яхшийди. Ҳозир анавиларга ўралашиб, камида икки соатга қолиб кетамиз, – деди Малик билан бирга келган йигит.

– Жа икки соатмас, ярим соатлар кечга қоламиз. Айтамиз. Ҳаммаёқ қоп-қоронғи, қоронғида тоғда юришнинг ўзи бўладими? Уям одам-ку, тушунади.

Шу пайт новча иккита қизни етаклаб кириб келди. Уйқулари бемаврид бузилган иккала қиз ҳам новчанинг қистови билан базўр киришган, уйқу зўрлик қилганидан кўзлари юмилиб-юмилиб кетаётган эди.

– Ёнимга ўтиринглар икковларинг ҳам, – деди Малик.

Улар истар-истамай унинг айтганини бажаришди. Малик новчага ўгирилди:

– Буларни қаердан топдинг, иккаласиям офатижонку!

Шу пайт қизлардан бири Маликка қараб ҳиринглади. Унинг оғзидан шунақа бадбўй ҳид келардики, Малик бирдан кафти билан бурнини беркитди-да:

– Ичида ит-пит ўлмаганми?! Йўқот-э, буларингни, – деди новчага. – Қайтанга ўзимиз эллик-эллик қилиб ўтирсак, шуниси маишат.

Қизлар қандай кириб келишган бўлишса, шундай чиқиб кетишди. Новчанинг номига уч-тўрт нордон сўзлар айтилгач, ичкиликбозлик бошланиб кетди. Битта шиша думалаганидан сўнг Малик новчага амалдорнинг буйруғини айтди.

Новчанинг жаҳли чиқиб кетди.

– Ўласанми шу пайтгача эшилмасдан, шундай десанг?

– Ҳовлиқма, менинг сенга айтадиган гапларим бор, – дея Малик ўзи билан бирга келган йигитга бир қараб олди. – Хуллас, хўжайиннинг томири қимирлаб қолганга ўхшайди. Боя, шаршарага келаётганимизда иккита қопни сувга оқизди. Биласизларми унинг ичида кимлар бор эди? Бахтиёр билан унинг йигити. Билмадим нима гуноҳи бўлганки, хўжайин уларни ўйиндан чиқариб ташлаган. Бунинг устига, биз пистанинг одамларига ютқазиб қўйдик. Айтмоқчи, Фаррух деган бола ҳозир Босснинг ўрнига ўтирган эмиш. Лақаби Бургут.

– Фаррух, – деди бирдан кўзлари катта бўлиб кетган новча. – Бу исм менга танишдай.

– Кароче, хўжайин бу тоғларга қочиб келгани шундоққина кўриниб турибди. Агар эртароқ ҳаракатимизни қилиб қолмасак, унинг орқасидан биз ҳам асфаласофилинга жўнаймиз. Ҳар биттамизнинг бошимизга Бахтиёрнинг куни тушади.

– Сурворамизми? – деди Малик билан бирга келган йигит.

– Қаёққа сурасан? – деди Малик унга қараб. – Хўжайиндан қочганинг билан Бургутнинг одамлари ернинг тагидан бўлсаям топишади. Менимча, ўзимиз хўжайиннинг қўл-оёғини боғлаб унинг қўлига топширамиз. Шу билан жазодан қутулиб қоламиз.

Унинг таклифи новчага кўп ўтиришмади. Кўли билан пешонасини қашлаб турди-да, янги ароқ очиб, пиёласига тўлатиб қуйди ва бир кўтаришда сипқориб юборди.

– Менимча, – деди у лабини енгига артиб, – бундай қиладиган бўлсак, сотқин ҳисобланамиз. Сотқинлар ҳеч қачон кечирилмайди. Бахтиёрдан баттар ўлим топамиз. Борайлик, вазиятга қараб иш тутамиз.

Энди унинг гапи қолган икковига ўтиришмади. Лекин индашмади. Майхўрлик қилишди. Яхна гўшт ейишди. Сўнг ўрниларидан туришди.

– Орамиздаги гап шу ерда қолсин, – деди Малик ташқарига чиқиб, чарақлаб турган юлдузларга қарар экан.

– Ҳаммадан хавфсираб қолибсан.

Новча ғорда қамалиб ётган "шер"ларни олиб келгани кетди.

Амалдор шер деб қўйганлар, аслида, учта йигит эди. Улар илгари Босснинг энг садоқатли йигитларидан эди. Нима бўлди-ю, амалдор шаҳарнинг энг гавжум жойида пивохона очмоқни ният қилиб қолди. У ерда эса аллақачон пивохона очилган ва ана шу учта йигит унга бош бўлиб юрганди. Амалдор вазиятни билиб келиш учун ўзининг одамларини ўша жойга юборди. Натижани эшитганидан кейин ими-жимида ўша йигитларни уйларидан ўғирлаб кетди. Бироқ Боссдан ҳайиққани боис уларни ўлдириб юбора олмади. Пивохона бирор олти ой бўш ётганидан кейин ўзининг йигитларини у ерга қўйди.

– Тирик мурда бўп қопти-ку, – деди Малик "шер"ларни кўрганидан кейин. – Яна озгина "боққан"ингда гўрини ётган жойининг ўзидан қазиб қўйсанг ҳам бўлаверар экан.

– Жонимга тегиб кетди. Шуларнинг дастидан умрим тоғу тошлар орасида ҳавога совурилаяпти. Маишат қилиб юрардим сизларга ўхшаб, – дея новча "шер"лардан бирининг орқасига тепди. – Юр, ҳе ифлос!

Ўз ёғига ўзи қоврилиб ўтирган амалдор Маликни бутунлай унутган эди. У ўзининг шундай кўйга тушиб қолганлигига ҳечам ишонгиси келмасди. Бирма-бир қаерда қанақа хатога йўл қўйганини ўйлаб чиқар, лекин сабабини тополмасди. Шу боисдан ҳам Малик келиб, "шер"лар билан новчани олиб келганлигини айтганида дабдурустдан унинг гапларига эътибор бермади. Кейин Маликни нимага жўнатганлиги эсига тушиб:

– Шу пайтгача, – деди "шер"ларга қарата, – сенлар менга керакмас матоҳ эдинглар. Энди керак бўлиб қолдинглар. Керакли тошнинг оғирлиги йўқ деб бекорга айтишмаскан-да. Ҳозир қоринларингни яхшилаб тўйғазишади. Ўзиям тирик мурдага айланиб қолибсизлар. Новча шерлар лаҳм гўшт ейишини билмайдими, нима бало, фақат суяк бериб боққанга ўхшайди.

Учала йигит амалдор айтганидай яхшилаб сийланди. Уларга ҳатто иштаҳаси очилсин деб ароқ ҳам қуйиб беришди. Ундан кейин эса учаласини учта арчага маҳкам боғлаб қўйишди.

Эртасига раис машинасининг орқа ўриндиғида иккита янги сўйилган қўй билан ҳовлиққанча келиб қолди. Уни кўрган амалдор ижирғанди. Лекин буни сездирмади. Қайтанга мақтаган бўлди:

– Сен доим ўз вақтида етиб келасан.

Турғун Ғаниевичдан анчадан бери мақтов эшитмай қўйган раис ёйилиб илжайди.

– Хўжайин, сизнинг қулингизмиз. Нима десангиз вақтида бажаришга ҳаракат қиламиз-да.

– Ҳа, сени энанг мен учун туққан. Йигитлар чарчашди, анави иккита оқ билаккаям у-бу нарсалар тайёрлаб бер… Айтганча, нима гаплар бор?

– Айтарли ҳеч гап йўқ. Лекин ҳозир қишлоқни оралаб келаётсам, икки-учтаси тўйга отланиб турибди. Қаерга, деб сўрадим. Шаҳарга дейишди. Анави Фаррух турмадан чиқиб келиб уйланаётганмиш. Шунга тўйга машина юбормоқчийкан. Ҳайратдан ёқа ушладим. Менинг ўзим уни чиқмайдиган қилиб тиқиб юборувдим… Яна уч-тўртта ўғрига бош эмиш…

– Шуни энди эшитдингми? Оёғинггача қалтираб кетгандирсан исмини эшитиб, – деди амалдор мийиғида кулар экан.

– Ака, нимадан қўрқаман? Сиздай акам бор экан, ундан зўри кемайдими, – дея тиржайди раис.

"Акангнинг ўзи ўтиришга жой тополмай, оёғи куйган товуққа ўхшаб юрибди", дея хаёлидан ўтказди амалдор, бироқ ўйлаганини айтмади: "Яна бу сўтак орқа-олдига қарамай қуён бўп қолмасин".

– Анави тоғларни кўраяпсанми? – деди бунинг ўрнига амалдор баланд чўққини кўрсатиб. – Ён-верида арчалари бор. Булоқ отилиб турибди бағрида. Қанча ўт-ўлан ўсиб ётибди. Ана шулари билан тоғ кўркам кўринади.

Амалдор нима демоқчи эканлигини раис тушунмасада, иржайиб тураверди.

"Қизиқ, Фаррух деганлари кимга уйланаяпти экан? Моҳирўй ўша болани ёқтириб қолгандай эди. Жулдур кийимли чўпонни. Нимасига ошиқ бўлган, ҳайронман… Замон тескарига айланиб кетдими, нима бало, бугун у авторитетлар қаторига қўшилиб олибди. Бир пайт мен ош-қатиқ бўлган одамлар билан энди у яқин… Итдан тарқаганлар, ҳар кимнинг куйига ўйнайвераркансанларда. Майли, бу кунлар ҳам ўтиб кетар. Ҳисоб-китоб вақти келиб қолар", дея ўйлади амалдор.

– Бўпти, – деди у раисга қараб, – энди ишингни қилавер… Ҳа, менга анави арчанинг тагидан, – дея амалдор битта арча ўзи тарвақайлаб ўсиб кетган, серсалқин жойни кўрсатди, – жой қил. Олдимга кечгача ҳеч ким бормасин.

* * *

Навбатдаги тонг отди. Моҳирўй эрининг қучоғидан чиққиси келмай, Фаррухнинг кўксига бошини қўйганча талай муддат кўзларини очиб ётди. Сўнг ҳовлини супуриш кераклиги ёдига тушиб қолиб, шоша-пиша ўрнидан турди-да, тезда ювиниб, супургини оласола ташқарига чиқди.

Бургут келинчакдан бир соатлар чамаси кеч уйғонди. Шундаям Моҳирўй ҳоли-жонига қўймаганидан кейин мажбуран ўрнидан қимирлади.

– Шу пайтгача, – деди у дастурхон атрофига ўтирганлари маҳал Моҳирўйга, – ҳеч ким менга нонушта тайёрлаб бермаган. Тўғри, энам раҳматли тайёрлаб берарди. Унга анча бўп кетган. Уйқудан турсанг-у, кўзингни уқалаб, овқатланишга ўтирсанг ноқулай бўлар экан.

– Шунақами ҳали, – уни маҳкам қучоқлаб олди Моҳирўй. – Унда бундан бу ёғига сиз тайёрлайсиз, мен юзимни ювар-ювмас, сиз тайёрлаган таомларни ейишга тушаман.

– Тилдан осилдик-ку, – деди Бургут кулиб ва Моҳирўйнинг юзидан ўпиб қўйди.

Шу маҳал телефон асабий жиринглаб қолди. Эрига бир қараб қўйган келинчак югуриб бориб гўшакни кўтарди-ю, афти бужмайди. Телефон қилган Аҳмат ака эди. "Яна Фаррух акамни олиб кетиб қолади", деган ўй яшин тезлигида жувоннинг хаёлидан ўтди. Шу боисдан Бургутнинг сўровига: "Сизга экан", дея жавоб қилди базўр.

– Анави ишни бугун ҳал қилиб қўйиш керак, – деди Аҳмат ака салом-аликдан кейин.

– Йигитларни тўплаб туринг, бир соатдан кейин етиб бораман.

– Дарров кетиб қоласизми? – деди Моҳирўй эри гўшакни қўйганидан кейин унга норози қараб.

– Бу сафар узоқ кетмайман. Тез келаман, насиб бўлса, – деди Фаррух бир нуқтага тикилиб, кейин хотинига юзланди. – Сиз кечга ош тайёрлаб туринг. Пазандалигингизни бир кўрикдан ўтказайлик.

– Хўп бўлади, – деб Моҳирўй эрининг бўйнига осилди.

Фаррух етиб борганида тўртта машина қатор турар эди. Бургут йигитлар билан қўл бериб кўришиб чиққанидан кейин:

– Колонна бўп кетиш бошқаларда шубха уйғотади, – деди Аҳмат акага. – Оралиқ масофани уч юз-тўрт юз метр қилиб кетамиз. Шаршарага яқин қолганида ҳамма битта жойга тўпланади.

* * *

Амалдорни, ўзи тайинлаганидай, кечгача биров безовта қилмади. Йигитлари майхўрлик қилишган эса-да, бошқа пайтдагидай қийқиришмади. Жуда кулгили гап айтилиб қолганидаям илжайиб қўйишдан нарига ўтишмади. Чунки хўжайиннинг кайфияти чатоқ эди.

Амалдор осмонга қараб ётди. Ухламади. Хаёл сурди. Ёшлигидаги беғубор дамларни эслади. Моҳирўйни ўйлади. Кўргиси келди. Алам қилди қўли калталик қилганидан…

Қоронғи тушганидан кейин, йигитлари донг қотиб қолганларидан сўнггина амалдорнинг кўзи илинди. Тушида отаси билан онасини кўрди. Улар амалдорни ўзлари билан қандайдир водийга олиб боришди. У ерда алангада қоврилаётган одамлар кўринди. Улар орасида Бахтиёр ҳам бор эди. Унинг ҳамма ёғини ўт ўз домига олган. Баданидан чарсиллаб, вожиллаб овоз чиқар, лекин у амалдорга қараб тиржаярди. Бошқа бир жойда эса, одам деса одамга, махлуқ деса махлуққа ўхшамайдиган, бесўнақай мавжудот бир йигитни турғазиб қўйиб, бошига қўлидаги чўқмор билан шунақа қаттиқ зарб билан урар эдики, йигит бечора парча-парча бўлиб кетарди. Кейин мавжудот уни яна йиғиб, одам шаклига киритар, яна чўқмори билан урар, яна у майдаланиб кетарди. Бундай ҳол тинимсиз такрорланаверарди. Йигит бор овозда фарёд чекар, лекин унинг додини эшитгувчи йўқ эди.

Амалдор кўзини чирт юмиб олди. Аммо барибир бўлаётган воқеаларни кўраверди. Бир маҳал ёнига отаси келди-да: "Ўғлим, кўрганларингнинг ҳаммаси сениям наси-банг", деди. Турғун Ғаниевич чўчиб уйғониб кетди. Ўрнидан турасола атрофга аланглади. Ҳаммаёқ зим-зиё эди. Арчалар қорайиб, унинг кўзига ўша қўрқинчли мавжудотни эслатиб юборди. Унинг бақириб юборишига бир баҳя қолди. Оёқ-қўли қалтираб, аста ўтирди-да, атрофга қайтатдан назар солди. Шунда қулоғига қандайдир ҳансирашга ўхшаш овоз келди. Аввалига унинг юраги ёрилаёзди. Сўнг келаётган овозга яхшилаб қулоқ солса, аёл кишининг эҳтиросли ҳансираши. Секин овоз келган томонга яқинлаша бошлади. Тахминан юз метрча юрганидан кейин қуюқ арчалар ортидан эркакнинг ҳам нимадир дегани эшитилиб қолди. Амалдорнинг бирдан жаҳли чиқди. У нима бўлаётганлигини англаган эди. "Ҳозир бораман-у, иккаласини ҳам қиймалаб ташлайман", дея ўйлади аввалига, сўнг бирдан шаштидан қайтди. "Майли, – деди ўзига-ўзи, – йигитлар ҳам одам. Уларам ишратни хоҳлайди. Ҳадеб эзғилайверсам ҳам бўлмайди. Ўзи шундоғам озайиб қолишди".

Қуёш чарақлаб чиқиб кетганидан кейин Турғун Ғаниевич йигитларига шаршара сувида чўмилиб олишларини буюрди. Биров: "Шамоллаб қоламиз", деди пичирлаб, бошқасининг эти жунжикди. Яна биттаси сабабини билолмай энсаси қотди. Лекин ҳамма чўмилиб олди.

Ҳил-ҳил пишган қўй гўштини олиб келганларидан кейин Турғун Ғаниевич таомга бироз қараб турди-да:

– Бунинг "закуска"сини қаёққа йўқотдинглар, олиб келмайсанларми? – деди.

Амалдорнинг яримта гапиданоқ нима демоқчилигини яхши англаб оладиган раис югуриб борди-да, машинасининг юкхонасидан биратўла тўрт шиша ароқ олиб келди.

Турғун Ғаниевич кечаси кўрган тушини ҳали ёдидан чиқармаганди, шунгами, ҳар нарсадан хавфсираб турган эди. Ичига аччиққина ароқ кирганидан кейин сал чиройи очилди. Туши ҳам эсидан чиққандай бўлди. У кетма-кет яна икки пиёла ичганидан кейин гўштхўрликка берилди. Бироқ устма-уст пиёласини "оқлаб" турди. Унинг йигитларидан биронтаси хўжайиннинг бунчалик кўп ичишини кўрмаганди. Ҳайрон бўлишди.

Орадан ярим соатлар ўтганидан кейин амалдорнинг кайфи таранглашди. Шундаям у ичишдан тўхтамади. Бу орада иккинчи шиша бўшаб, учинчиси ҳам очилганди.

– Малик, – деди бир маҳал овқат ейишдан тўхтаган Турғун Ғаниевич, – йигитлардан иккитасини ол-да, шаҳарга бор. У ердан Россияга телефон қиласан. Васяга айт, бугуннинг ўзида етиб келсин. Мешқорин, – деди кейин амалдор раис томонга қараб, – сен шаршарага келадиган йўлни тўсиб, шу ерда учта йигит билан қоровуллик қиласан… Новча, сен раиснинг мошинасини олда, чўпоннинг олдига бориб, учта қўйнинг терисини шилиб олиб кел. Қолганлар мен билан қолади. Ҳозир ҳамманг ичдинг, бундан бу ёғига ўзим рухсат бермагунимча биронтанг оғзингга ола кўрма. Агар биттангнинг оғзинг сасиганини сезиб қолсам, энангни учқўрғондан кўрсатаман! Гапларим тушунарлими?

Барча бараварига бошини ирғади.

– Яхши, энди ҳамманг ишингга жўна!

Турғун Ғаниевич йигитларининг бирдан ўрниларидан туришиб, тарқаганларини кўрганидан кейин мамнун жилмайди ва навбатдаги пиёладаги шайтоннинг "неъмат"ини сипқориб ўрнидан турмоқчи бўлганида, боши айланиб кетиб, яна ўтириб қолди. Буни кўрган қизларнинг бири унинг қўлтиғита кирди.

– Сен аёллар… ҳамманг хиёнаткор бўласанлар, – деди Турғун Ғаниевич қизнинг ёрдамида ўрнидан тураркан. – Биттагина Моҳирўй тоза… Қўйиб юбор, мен тоғнинг ҳавосидан симириб, Моҳирўйнинг изларини топаман…

Қиз хўжайиннинг гапларига тушунмади. Лекин айтганини қилиб, уни қўйиб юборди. Турғун Ғаниевичнинг хотирасида ўша оиласи билан дам олишга чиққан кун тикланди. Ўшанда амалдор ниҳоятда бахтиёр эди. Ташвиши йўқ, ҳамма нарса рисоладагидай. Моҳирўй йиқилиб тушди-ю… "Қаерда ўйнаётганди у… Ҳа, манави ер эди адашмасам, – дея амалдор ўзига-ўзи гапирганча яланглик тугаб, жарлик бошланадиган жойга келди. – Қўлида коптоги бор эди. Пастга юмалаб кетди…"

Амалдор хаёлини давом этказолмади. Жарлик томон бир қадам босган эди, оёғи негадир пастга қараб кетиб қолди. Кўз олдини туман қоплаган Турғун Ғаниевич ҳеч нарсага тушунмай атрофига алангламоқчи бўлди-ю, шуниям эпини қилолмади. Тепада, баландликда кимнингдир қичқиргани эшитилди…

* * *

Малик шаҳарга етиб боролмади, Тор тоғ йўлидан эндигина чиқаётганида кўзи шу томонга катта тезликда келаётган машиналарга тушди. "Пистанинг одамлари", деган ўй ўтди бирдан унинг хаёлидан ва ҳайдовчи йигитига:

– Машинани тўхтат, тез! – дея қичқириб юборганини ўзи ҳам сезмай қолди.

Қаттиқ тормоз берилганидан машина йўлдан чиқиб кетаёзди. Ҳавога чанг-тўзон кўтарилди. Машиналарнинг биринчиси тўхтамай ўтиб кетди. Аммо иккинчиси уларнинг ёнгинасида тўхтади-да, орқа эшиги очилиб, Аҳмат ака чиқди. Уни кўрган Малик типирчилаб қолди, Гоҳ эшикни очмоқчи бўлар, гоҳ қўйнидаги тўппончанинг дастасини қаттиқ ушлар, гоҳида йигитларта олазарак боқарди. Аҳмат ака улар томон икки қадам босди-да, машина ичида кимлар ўтирганлигини дарров пайқади ва ортига, ўзиникиларга қараб қўйди. Шу қарашнинг ўзиданоқ ҳамма нарсани тушунган йигитлар сакраб машинадан тушишди. Бу пайтда орқадан келаётган машиналар ҳам тўхтаганди.

"Ҳаммаси тамом, – дея хаёлидан ўтказди Малик. – Агар ҳозир таслим бўлмасак, биттамизни ҳам қолдирмасдан ер тишлатишади".

– Ҳеч ким ортиқча ҳаракат қилмасин. Ҳамманг жойингда тек ўтир, мен нима десам шуни қиласанлар, – дея буйруқ берди у йигитларига.