Текст книги "Келиннома"

– Отанг-у менинг энг яшноқ пайтимизда дунёга келгандингку! Ёшинг йигирма тўртга кириб, ота бўлибсан, аммо ўша дақиқаларда биз бошимиздан кечирган илоҳий бахтни сен кечирмаганингга ачинаман. Сен бундай дақиқаларни қўлдан бой бердинг. Сени дунёга келтирай деб ўлиб тирилганимдан сўнг биринчи марта қошимга олиб келишганда «Отагинам!» деб суйгандим! Қай кечинмаларим, қай орзу-умидларимни жо қилдим-а шу биргина сўзга! Ҳаммаси армон бўлиб томиримни куйдириши учунмиди?! Қалбингдан ўғиллик меҳрини қўпориб ташлаган, оталик меҳрини ўғирлаган кимсанинг кўзи кўр бўлсин! Иблиснинг пуштикамаридан бунёд бўлиб, иблиснинг сутини эмган банда эмассан, сенга берган меҳрим, умидим юзини кул босгандир холос. Улар тирилади, томирингдан қоним югуради, япроқ янгиланиб, тоза илдизингдан сув ича бошлайди. Ўшанда ўзингга келишингга имоним комил. Афсус, мен у дақиқаларни кўрмайман. У қийноқларингни ололмайман, азобларингга шерик бўла олмайман…

– Яна ўламан деб қўрқитаяпсизми? Доим шу! Бир умр қўрқиб яшадим, етар! – дедим столга қаттиқ мушт уриб. – Жонга тегди, кўз ёшингиз ҳам, касалингиз ҳам! Мен қачон яшайман?!

Оҳ, шўр пешона! Яшаш деган нарсанинг маъносини билмасанг, сенга ақл ўргатадиган отанг, онанг бор эди-ку! Нега уларга эмас, дунёни дунё қилиб ушлаб турганларга эмас, келиб-келиб ўткинчи бир нарсага иқтидо қўйдим?!

– Ўзингни қўлга ол, болам! Онангни қарғишгача олиб борма, меники у ёқда турсин, келинимнинг кўз ёши-ю, болангнинг бир қараши сени жувонмарг қилиб ташлашга қодир. Худойим шундан асрасин сени!.. – ойимнинг менга айтган сўнгги сўзлари шу бўлди.

Ўша куни қолдим, меҳмонларни кутиб олдик. Эртасига одатдагидек кеч келдим. Уй ўлик чиққандек жимжит эди. Укам армияда, дадам билан хотиним, болам касалхонада – ойим тепасида эканлар. Кайфим бор эди. Ётдим. Эрталаб турганимда кеч бўлган – ойимнинг жонлари узилган эди. Аввалига ишонмадим. Мени ўзлари ёмон деб ўйлашаётган йўлдан қайтариш учун шундай дейишяпти, деб тушундим. Яна аёлларнинг найранги, макри дедим. Аммо барибир нимадир мени касалхона томон етаклади. Борсам, юзларига рўмол ёпилган ойимни машинага солишаётган экан.

Энгашиб юзларини очай десам, дадам қўлимдан тутдилар. «Ҳаққинг йўқ!» дерди нигоҳлари…

– Болаларим катта бўлса, кўрмаганимни кўраман, етмаган орзуимга етаман, деб ўйлагандим. Афсус… Ҳалол ва пок яшадим. Ҳаромдан ҳазар қиламан. Сен тутган йўл ёмонгина эмас – ҳаром, гуноҳи азим. Ўзинг розилигинг билан уйланган оилангга бепарволик, пуштикамарингдан бўлган болага совуққонлик, оила ҳақида қайғурмаслик – гуноҳ! Оналар боласининг ёмонини яширади, аммо мен учун ўлимим олдида томизган сувинг ҳам заҳар бўлиб туюлар. Нопок йўлдан қайт, болам!

Айтилган пайтда эътибор бермаганим билан орадан олти йил ўтгач ҳам ҳамма гаплари сўзма-сўз қулоғим остида жаранглайверади. Кўзим очилган, ёмонни яхшидан аллақачон ажратиб олгандекман. Лекин ойимнинг ҳар бир гаплари аниқтаниқ эшитилаверади.

Ўғлим бу йил мактабга чиқади. Ойим оқ фотиҳа берган хотиним билан иноқ яшаяпмиз. Дадам биз билан биргалар. Укамни уйладик. Болаларим учта бўлди. Аммо йиллар ўтган сайин ойим айтган қийноқ тобора ўткирроқ қалбимни тирнаяпти. Мен шундай ёмон йўлга кирмасам, суюқоёқ бир аёлнинг гапини ўзимга дастур қилиб олмасам, балки ҳали яшармидилар, деган гумон қалбимни тобора ўткирроқ пичоқ билан тилади. Ички бир овоз оилангни маҳкам тут дейди.

– Ўзингдан ўн уч яшар катта аёл домига тушиб, очилмаган ғунчага уйландинг. Ундан даставвалига кўп нарсани талаб қилаяпсан, у ярамас аёл билан келиним ўртасидаги фарқни ажратиб ололмаяпсан, кўрнамак! Келинга ҳам эр тарбияси, ҳам қайнона тарбияси кераклигини билмаяпсан. Кўзинг очилганда кеч бўлмасин, яна!..

Бу ҳам ойимнинг гаплари.

Хатим узуқ-юлуқ бўлди. Бир мактуб билан инсоннинг шайтон йўлидан раҳмон йўлига ўтиш кечинмаларини тасвирлаб бўлармикин?

– Олган гулингни авайла, болаларингни ўзинг юрган йўлдан асра! – дейди яна бир ички овоз, ойимнинг овози оҳангида.

– Сени Аллоҳга топширдим. Ундан кечаю кундуз сенга бўлган меҳримни, фахримни, ифтихоримни қайтаришини илтижо қилиб қоламан. Илоҳим, сени ўзи раҳмон йўлига, иймон йўлига солсин!

Бу ҳам ойимнинг овозлари.

Қалбимда иймон борлигига, у тугаб битмаганига бўлган ишонч кучи билан ойим оиламни сақлаб қолганларини, хотиним қалбида менга – кўз очиб кўрган эрига меҳрининг сўнишига йўл қўймаганларини энди яхши билаяпман. Аммо айтганларидай, анча кеч билаяпман. Қалбимдаги қийноқларнинг беададлиги шундан…»

ОТАНГ КЕЛДИ, ОНАНГ КЕЛДИ

Ҳа, келин болам, бугунги суҳбатимиз меҳмон кутиш, меҳмонларнинг энг улуғи – қудаларни кутиш, уларни иззат қилиш ҳақида бўлишини сезгандирсиз.

Сиз билан бу мавзуда гаплашиш хаёлимга ҳам келмаган эди. Негаки, сезиб турибман, орадан унча кўп вақт ўтмаганига қарамай, қудаларимиз билан опа-сингилдай бўлиб кетдик. Бизнинг сизларникига боришимиз ёки қудаларимизнинг бизникига меҳмон бўлиб келишлари мактубда тасвирланганидек, катта ташвишлар, руҳий тарангликлар, зўриқишлар билан асло боғлиқ эмас.

Дарвоқе, суҳбатимизни шу мавзуда олиб боришимизга ҳам бир мактуб сабаб бўлди.

«Ассалому алайкум!

Агар айбга буюрмасангиз, мени кўпдан бери ўйлатиб қўйган бир масала устида фикрингизни билмоқчийдим… Турмуш қурганимизга анча бўлиб қолди. Икки фарзандлик ҳам бўлдик. Рўзғоримизда камчиликлар йўқ, негаки оила аъзоларимизнинг ҳаммаси ишлайди. Қайнотамлар айтмоқчи, кийим-кечак, латта-путтанинг энг зарурини олиб, оила даромадининг аксариятини рўзғорга ишлатаяпмиз. Вақтинчалик бўлса ҳам орзуҳавасни бироз жиловлаб туришга тўғри келяпти. Тўғри, ҳозирги иқтисодий қийинчилик даврида шундай қилмаса ҳам бўлмайди. Рўзғоримизда камчилик йўқ, деяётганимнинг боиси, рўзғор бут бўлгани билан негадир меҳмон келадиган бўлса, айниқса овсиним ёки қайинэгачим томонидан қудалар келадиган бўлса, уйда анча руҳий таранглик сезиб қоламиз. Бирдан ойижон бесарамжон бўлиб, «Қудаларни ундай кутиш керак, қудаларни бундай кутиш керак», деб ташвишга тушиб қоладилар. Уч кун олдиндан уйқулари қочиб, ҳаммаёқни чиннидай қилиб тозалатадилар. Пардалар алмаштирилади, ойналар ювилади, қозонлар куйдирилади. Ёмонми дерсизлар? Булар жуда яхши. Баҳонада ҳаммаёқ кўзга чиройли ташланадиган бўлиб қолади.

Мени ўйлантириб қўядигани бошқа масала. Кудалар келади деб, яқин-узоқ қариндошлар айтилади. Жуда кўп егуликлар пиширилади. Кўпинча пиширган нарсаларимизни ейишга навбат ҳам тегмайди. Бир-икки соатга қудамни ёки боламни кўриб кетай, деб келишган қудалар катта зиёфатга атай келгандек узоқ ўтириб қолишади. Болалари, неваралари билан яйраб ўтиришга, дийдорига тўйишга вақт қолмайди. Расмий ташрифга келгандек, аллақандай парда ўртада тургандек бўлаверади. Биз, келинлар ҳам ҳазил-мутойибалардан нари, анча жиддийлашиб қоламиз. Тезроқ кетақолишсайди, деган пайтларимиз ҳам бўлади. Ҳолбуки, келганлар бизга бегона эмас, ота-онамиз, аммо бир кун олдиндан бизни жиловлаб олган руҳий тарангликдан, бесарамжон ташвишдан, аллақандай ички зўриқишдан ҳоли бўла олмаймиз. Ота-онам келди, деб учиб юриш ўрнига руҳан толиқиб қоламиз. Нега шундай? Қудалар қандай кутилади ўзи?!»

Ўзбекчиликда ҳақиқатда ҳам қудалардан ортиқ ҳурматли меҳмон бўлмаса керак. У ҳам бўлса, менинг назаримда, миллатимиз қадриятлари ичида энг қадрлиси – фарзандлар билан боғлиқ бўлгани учун бўлса керак. Ўғил-қизимиз орқасида қуда-андалик бўламиз-да. Жондан азиз қизларимизни ишониб уларга топширамиз, эвазига ўзимиз ҳам ўғлимизга йўлдош сифатида тўйгача «биров» бўлиб ҳисобланган кишиларнинг фарзандларини оиламизга аъзо қилиб олиб келамиз. Ҳар иккала ҳолда ҳам тўйгача юракнинг бир чеккасини увиштириб «биров» бўлиб турганлар тўйдан кейиноқ биз учун баъзан эгачи-сингилдан ҳам яқинроқ қадрдонга айланиб, бинобарин, оиламизнинг тенг аъзосидек бўлиб қолишади. Менимча, ҳар галги учрашув, дийдор кўришув ана шу қадрдонлик, азизлик нурига, меҳрига, эъзозига айланиши керак.

Ўзимизники деганда айримлар сингари бемеҳрлик, оқибатсизлик, баъзан бефаросатлик ифодаси даражасида эътиборсизликка тушиб қолмаслигимиз керак. Диққат қилинг-а, келин болам, негадир ўзимники-ку деб опамиз ёки синглимиз меҳмон бўлиб келганда, айримларимиз тагига янги кўрпача солишни унутамиз, дастурхон тузатишни ортиқча деб биламиз. Қанчалик узоқ ёки яқиндан келишганига қарамай, бир коса иссиқсиз кузатган опа-сингилларимиз ҳам йўқ эмас. Ҳарна бўлганда ҳам булар қадим-қадимдан меҳмоннинг ҳурмати, иззатининг белгиси бўлиб келган. Мактубда тасвирланган аёл дугонамиз балки ҳаддидан ошириб юборган бўлиши мумкин. Аммо келин болам, азизлар ҳамиша азизларча кутилишлари керак, буни унутманг.

Келинлик уй ўзи ҳамиша сарамжон-саришта бўлгани учун ҳар гал қудалар келишига ойна ювдириш, пардаларни алмаштириш шарт эмасдир, аммо келган меҳмон фарзанди жигарбандингизга ҳамроҳ бўлиб турган келинингиз ё қўлидаги сизнинг қизингиздан ҳотиржам бўладиган, кўнглини тўлдириб турадиган ҳаракатларни қилишимиз шарт деб ўйлайман. Хусусан, сизнинг отангиз-онангиз меҳмонга келишди, деб фараз қилайлик.

Минг «ўзимизники» ҳисобланишса ҳам, қудалар қудаларникига зарурат бўлгандагина келишлигини, бу даргоҳга беҳудага қадам босилмаслигини унутмайлик. Бунинг ортида минг бир андиша бор, албатта. Аввало бу – уринтирмайлик, ортиқча харажатларга йўл қўймайлик деган андиша. Келган меҳмоннинг дилидан кечаётган ана шу андишалардан фориғ қилишимиз керак. Бунинг ёрқин ифодаси кайфиятимиз, табассумимиз, меҳмон келганидан бошимиз осмонга етганини самимий билдириб туришдир. Бу туйғуларнинг самимийлигига аввало ўзимиз ишонишимиз, бундан дил-дилдан яйраётганимизни ўзимиз ҳис қилиб туришимиз керак. Нега ҳам шундай бўлмасин ахир! Бир оқила аёл айтган эди: яхши қудалар бориб-бориб туғишган эгачи-сингиллардан ҳам аъло бўлиб кетишади, деб. Демак, отангиз-онангиз келганидан яйраган сизнинг, эгачи синглимдек, қадрдонимиз келганидан суюнган менинг юзимда шу хурсандчилик барқ уриб туриши керак. Ҳалиги айтилган руҳий тарангликни енгувчи қудратнинг бири шу самимий севинч ифодасидир. Ана шу қудрат ўз кучини кўрсатмас экан, «ейишга навбат етмайдиган» таомлар билан тўлиқ дастурхонингиз ҳам қудачилик гашти, сурурини бера олмайди. Севинчингизни изҳор қила туриб уйингизда борини дастурхонга қўйинг, гарчи у тўлишдан анча йироқ бўлса ҳам, меҳмонларингиз кетаётганида «Бирам маза қилдимей, анчадан бери мана шундай ёзилишиб ўтирмаган эдим, раҳмат-ей сизга», деб кетади. Ишонинг, бундан кейин пайдо бўладиган дилингиздаги илиқликдан ўзингиз ҳам бирам яйрайсиз. Азизлар дийдорини соғиниб туриш – ҳаётнинг улуғ неъмати! Буни ҳис қилмаслик, бунга интилмаслик, бунга эришмаслик оқибатида мактубда ифода этилган ташвишли ҳол, руҳий таранглик, зўриқишлар содир бўлади. Шунинг учун ҳам халқимизда буғдой нондан ҳам аълороқ нарса буғдой сўз эканлиги ҳақида жуда кўп ҳикматлар бор.

Қудаларни бир-бирига илиқ-иссиқ кўрсатадиган, вақти келиб эгачи-сингилдек қиладиганлар – фарзандлар. Онангиз, отангизнинг, масалан, нима таомларни хуш кўришини, қандай муомала-мавзуларни ёқтиришини сиз яхши биласиз. Агар ўша яхши кўрган таомлари билан сийласак, сўз орасида яна мен «Қаранг-а, қизингиз ойим анчадан бери менинг қўлимдан чўзма лағмон емовдилар, деб бир чиройли, кокилдеккина қилиб лағмон чўзибдилар», десам, қудаларим жуда яйраб кетишади-да. Нафсиламбрини айтганда, ҳақиқатдан ҳам ўзларини ўз уйларида ўтиргандек ҳис қилишади. Мезбонликни гоҳ сиз, гоҳ мен қилиб, уларни тортиниш, ётсирашдан ҳоли қилсак, бояги айтилган тарангликлардан асар ҳам қолмайди.

Қудалар келганда ҳар гал бошқа меҳмонларни, бошқа қудаларни ҳам меҳмонга чорлайвериш жоизмикин? Бундай қилиш янги қуда бўлганда, қариндошлар билан таништириш маъносида қилинади, албатта. Бирон каттароқ маросим, тантана муносабати билан меҳмон чақирилганда, давра кенгроқ олинади. Қолган пайтларда ҳоли ўтирилгани маъқул эмасми? Суҳбат давомида бир-бирини яхши ўрганишга, қадимгилар айтмоқчи «синашта бўлишга» ҳам бу қулай-ку!

Дастурхон ҳам хонтахта синадиган даражада бўлмаслиги, аммо қудалар сийланаётгани сезиладиган бўлиши керак. Бу унча мураккаб эмас, хуш кўрадиган таомлари-ю, чойга чиройли сомсами, ширинлик пиширсангиз, олам гулистон! Ҳали айтганимдек, икки қадрдон томонни яна ҳам қадрдон қиладиган кўприк бу ерда – сизсиз. Шунинг учун ортиқча чоп-чопларсиз, ортиқча зўриқишларсиз, ташвишларсиз меҳмон кутганга, кейинги дийдор соғинчини олдиндан ҳис қилиб турганга нима етсин! Шундай бўлсин, келин болам!

ЯЛ-ЯЛ ЁНИБ ЮРИНГ, КЕЛИН БОЛАМ

 
Бил, қаноат барглари бир сўз демай бийрон эрур,
Писта мағзи жим қилур маъноларин изҳор яшил.
 

Мирзо Бедил

Суҳбатни яна Мирзо Бедилдан бошлаганимга ҳайрон бўлманг, келин болам! Ҳар гал Бедилга мурожаат қилар эканман, ажаб, қай муаммо билан унга йўналсам, керагидан ортиқ бийрон жавоб топаётганимга ҳайрон қоламан. Ана шу байтда ҳам кўп маънони уқиб, бугун сиз билан келинларнинг ўзлигини «жим изҳор» қиладиган томонларидан бири, айни пайтда ана шу «жим изҳор қилиш»да ўзининг «бийронлиги», ўз «мағзидаги маъноларни» кўз-кўз қилиши ҳақида, яъни келинларнинг кийиниши, сиз тенгиларнинг тили билан айтганда, келинларнинг «гардероби» ҳақидадир.

Яширмайман, келин болам, бу турмушдаги энг муҳим масалаларнинг биттаси. Негаки, келин бўлгач, онасининг чалларда қўйган сарполари-ю, куёв томоннинг тўйда юборган талай кийим-кечаклар ўртасида қолиб, гангиб қолган келинларни ҳам кўрганимиз бор. Ҳазилакам гапми ахир, қизлик пайтингизда уч-тўрт кўйлакни ювиб, яхшилаб дазмоллаб ўқишга, ишга кийиб юрасиз-у, келин бўлгач, бирданига икки ёқдан ўттиз-қирқ сидра сарполик бўлиб қоласиз. Нафсиламбрини айтганда, шошиб қолиш ҳеч гап эмас. Ана шу шошилиб қолиш ички шукрона севинчдан нарига ўтмаслиги, бошқаларга ошкора бўлмаслиги учун тўйдан кейиноқ имкон бўлса, уйдаги катта ёшдаги аёлларнинг бири, яхшиси қайнона ойингиз билан икки томон сарполарини бирма-бир саралаб олганингиз маъқул. Ана шу саралаш жараёнида, ишонинг, шундай қимматчилик пайтида бир газ матони фалон пулга олган онангизга миннатдорчилик, уйимга келган келиним ял-ял ёниб, кўзимни қувнатиб юрсин, деб сарпо йиғган қайнонангизга миннатдорчилик туйғулари қалбингизда ниш урса, янги уйингизга меҳр, қизлик уйингизга нисбатан уларни уялтириб қўймаслик бурчлари туғилса ажабмас. Борини бордек кўрсатиш, камини яшириб озгина уқув билан тўлдириб, бутунлик туйғусидан чин севиниб юриш сизнинг қўлингизда. Шунинг учун ҳам дастлаб гардеробингизни яхшилаб ўрганиб олганингиз маъқул. Бу тўйдан кейинги ҳафталарда шошилмай, ҳовлиқмасдан қилинадиган ишдир. Масалан, кечки овқатдан кейин эркаклар телевизор кўраётган ёки шахмат суришаётган пайтларда қайнона ойингизни ўз хонангизга таклиф қилиб, бир пиёла чой билан сийлаб, бамаслаҳат бажариб олишингиз мумкин.

Кўпни кўрган қайнонангиз, албатта, биринчи навбатда икки томон сарполарини аввало мавсумга қараб, қишлигини қишликка, ёзлигини ёзликка ажратишда кўмак берадилар. Кейин кийимлар кишилиги-кишиликка, уйлиги-уйликка ажратилади. Ўз навбатида, улар яна сархилланади. Масалан, кишиликлар ичидан атоқли меҳмонга кийиладиганларини (келинсаломлар, тўй-ҳашамлар) шифонерингизнинг тўрига чиройли қилиб илиб қўйинг. Керак пайтида дарров кийиб чиқасиз. Уйликлар ҳам бир сидра сараланади. Масалан, меҳмон келганда кийиладиган чиройли либосларингизни алоҳида қилиб осинг. Мавсумга қараб эрталаб, пешинда, кечқурун кийиладиганларни, байрам-ҳайитларда кийиладиганларни ажратиб қўйинг.

Ойижон, кийим кийишни ҳам катта муаммога айлантириб юбордингиз-ку, дерсиз. Чиндан ҳам бу жуда катта ва жиддий муаммо. Кийинишингиз, юриш-туришингизга қараб дидингиз, қарашингиз, муносабатингиз, Бедил айтмоқчи «мағиз маъноларингиз» изҳор бўлади-да, келин болам.

Ана шу сархиллаш жараёнида сарподаги тикилмай қўйилганларни ҳам ажратиб, тиктиришни маслаҳатлашиб оласиз. Одатда, келин кийимлари кўп йилларга етади дейишади. Бу тўғри, лекин борини эскиртирмай, оҳорини тезда тўкмай, бемаврид кийим тиктиравермасангизгина шундай бўлади-да, келин болам!

Айримлар келин доим ясаниб юриши, тез-тез кийим алмаштириши керак деб, бир йилга қолдирмай, барча келинлик кийимларининг оҳорини тўкиб, кир тоғорада умрини тугатишади. Шунинг учун ҳам либосларингизнинг матоси нимаданлигини, турмуш-рўзғорда улардан қай даражада унумли фойдаланиш мумкинлигини билишингиз керак.

Эрталаб ҳовли супурганда, уй йиғиштирганда бошқалар чойга йиғилгунга қадар бажариб оладиган ишларга ювганда ранги ўчмайдиган халат-лозимларингизни кийганингиз маъқул. Биламан, халатларингиз кўп. Лекин атлас эзилади, кир бўлса тез-тез ювилишни кўтармайди. Яхшиси, ювганда айнимайдиган, енгил дазмол билан аслини тиклайдиган матоларни уй ишларини бажарганда қўрқмай кияверинг. Ортиқча сув тегишидан асраш учун ошхонада олдингизга фартук тутиб олсангиз яна яхши. Чойни тайёрлаб бўлгач, тезда бошқа либосингизни кийиб чиқинг. Бу ҳам чаққонлигингизни кўрсатади, ҳам атрофдагиларнинг кўзини қувнатади.

Чойдан сўнг ишга (ўқишга) кетасиз. Бундай жойларга ялтироғи йўқ кийимларингизни кийинг, келин болам. Келинман деб бошдан-оёқ ялтироқ либос кийганлар ўзига диққатни тортади, холос. Ундай кийимларингизни ҳали айтиб ўтганимдек, атоқли меҳмонга борганда киясиз. Томошаларга борганда ҳам улар ярашади. Кунда бир хил кийим кийиш ҳам яхши эмас, борида чиройли турланиб юрганга нима етсин.

Кечки пайт яна сув текканда зарар етмайдиган кийимларингизни кийиб, ошхонада бир оз қарашиб юборасиз. Овқат пайти албатта тафтами, парчаданми тиктирилган халат-лозим ёки кўйлакларингизни кийиб олинг. Бу янги келин тушган оиламизнинг кечки дастурхонига файз, тантанаворлик бахшида этади. Сизга қараб қайинсингилларингиз, бошқалар ҳам ним-байрамона кийинишади.

Тунги кийимларингизни ҳам алоҳида тортмага, қулай жойга тахлаб қўйинг. Қаранг, уларнинг ҳам ками йўқ экан, ҳам қўшақўша. Мавриди келганида айтай, бошқа пайт қайтариб юрмаслигим учун. Зинҳор куни билан кийиб юрган кўйлагингизда ўринга ёта кўрманг. Биринчидан, ўша кўйлагингиз эртасига кийиб бўлмайдиган аҳволга келади, иккинчидан, ўзингиз қисилиб, дам олгандек ҳам бўлмайсиз. Тунги кўйлакларни тез-тез ювиб, дазмоллаб турсангиз, оҳори кетмайди, жиндай атир ифори билан тунингизга сеҳрлилик бахш этасиз.

Уйда ҳам, кўчада ҳам пойабзалингизни либосингизга мослаб кийиш кераклигини ўзингиз ҳам яхши биласиз. Уларни кийишда пала-партишликка йўл қўймасангиз, аясангиз умри узоқ бўлади, келинликнинг чиройли даври шунчага чўзилади.

Келин бўлиб ял-ял ёниб, хонадонимни тўлдириб юришингизни яхши кўраман, бу дунёнинг зийнатларидан бири.

Келинг, мана шу эркаклардан ҳоли ўтириб, иккаламиз бамайлихотир кийим-кечак ҳақида сўзлашиб олаётган бир пайтдан фойдаланиб, бир нозик масалани айтиб ўтай. Йўқ, бошингизни эгманг, келин болам, бу – сиз шундайсиз деб асло шаъма қилаётганим эмас, аксинча, куни кеча қўшни келинларнинг бириникига бир иш билан бош суқиб, менинг келиним ундай эмас ҳартугул, деб шукр қилганимдан ва илоҳим шунга ўхшамасин деганимдан.

Тунов куни, эсингизда бор, санчма (укол) дори олгани қўшнимизникига ҳамшира келинининг олдига чиқдим. Ошхонада экан:

– Опоқижон, уйга кираверинг, мен ҳозир ортингиздан кираман, – деди.

Ҳовлида турмаслик учун қайнонаси ҳам келиннинг хонасига бошлаб кирди. Келиннинг хонаси мен сизга айтсам, эгаси кўчиб кетган уйга ўхшарди. Ҳамма жойда кийим: лозим, кўйлак, халат… Ҳаммаси ҳам атоқли матолардан. Бири-биридан чиройли. Лекин ғижим бўлиб у ерда, уйкалай бўлиб бу ерда ётибди. Хонага бош суққан одам ўтиришга жой тополмайди. Диванда эр кийими, стулда халат, каравотда рўмолу кўйлак. Разм солиб турсам, қўшнимнинг келини тез-тез кийим алиштиргувчи эди. Шу нарсани мен сиздан ҳам талаб қиламан-а? Лекин турланиш керак экан, деб ечилган кийимни дуч келган жойга улоқтириб, бошқасини кийиб кетавериш керакми? Кейинги кийилгунча шуларни илгичга илиб қўйсаку, уйи ҳам саранжом бўлади, ҳам кейинги кияётганида дазмоллаш учун вақт кетмайди.

Ортимиздан келган келин ҳар жой-ҳар жойда ётган кийимларни бир қилиб, юмалоқлаб гардероби тагига суқди. Кийимнинг аҳволига жоним ачишиб кетди, мен сизга айтсам! Сиз зинҳор ундай килманг, келин болам. Кийимни ҳам ҳурматлаб, сипоришлаб кийсангиз, у сизга обрўгина эмас, кайфият хам келтиради, оёқ-қўлингизни чаққон қилади, ишингизда унум келтиради. Бирини ечдингизми, бу уйга ҳеч ким кирмайди-ку, деб бепарволик билан дуч келган томонга улоқтирмай, авайлаб, текислаб илгичга илиб қўйинг. Одам деган биринчи навбатда киши кўзи учун эмас, ўзи учун саранжом ва ораста бўлмоғи керак-ку ахир!

Келин тушган уй файзли, фариштали бўлади, дейишади. Бу – тўғри. Файзу фаришта, биринчи навбатда, келиннинг орасталиги, саранжомлигида, келин болам. Шундай келинлардан атрофдагиларга бир ажиб нур ёғилиб, киши қалбига ҳаловат бахш этиб туради. Сизни мен ҳамиша шундай кўргим келади. Ял-ял ёнган келин деб шундайларни айтадилар-да!